Lesbók Morgunblaðsins - 28.01.1945, Blaðsíða 2

Lesbók Morgunblaðsins - 28.01.1945, Blaðsíða 2
42 LESBÓK MORGUNBLAÐSINS vómnleifw ^Jobí laáóon: S^ÍÓi an amvn f Skáldið sr. Jón Þorláksson á Bægisá Paxadisarmissir og Messiasarkviða. ÞAÐ ER nauðsynlegt að reyna að gera sjer ljóst, um hvað þessi tvö bókmenntalegu stórvirki fjalla. Sr. Jón varði næríellt 30 árum ævi sinnar til þess að íslenska þau. Höi'undur Paradísarniissis, Juhn, Milton, var samtíðarmaður Hall- gríms sálmaskálds Pjeturssonar. — Þeir dóu báðir sama árið (1674). Milton var af Puritanaætt kominn, og var sjálfur strangtrúarmaður sem ættmenn hans. Purítanar krófð- ust trúfrelsis, voru ákafir andstæð- jngar páfakirkjunnar og andvígir öllum afskiftum ríkisvaldsins al' trú- málum. Þeir voru fylgismenu lýð- stjórnar, harðdrægir í viðskiftuin við audstæðinga sína, töldu sig verkíæri guðs og höíðu því óbifan- lega trii á því, að þeir hefðu ætíð rjett fyrir sjer, þar sem þeir voru fulltriiar Drottins allsherjar. Þegar borgarastyrjöldin braust út í Eng- landi milli Karls kunungs I. og j'lokks þess, er fylgdi þinginu (neðri deild þess) að málum, milli 1640 og 1650, stóð öðru megin kunungur, seru mat þing- og þjóðviljann Ut- ils, taldi sig vera konung al' guðs náð og hjelt fast um biskupskirkj- una, en hann var sjálfur æðsti mað- ur hennar. Margt höfðingja fylgdi honum að málum. Hinum megin .stóðu þeir allir, er voru fjandsam- Icgir einveldistilhncigingum kon- ungs, og færðust þeir æ íjær bisk- upakirkjuuni og hylltu kalvínsku ^tefnuna eða¦'. Funtauibmaun, eins ,cg aúu' var kollúð \ Englaudi. M$g- ia þorri auðstjettariaaar easku lagð Tvö hundruð ára minning ist á eiua ug sömu svcif ug liyllti lýðstjórnarstet'nu Kalvínismans. — Þcir voru vandlætingasamir og hncyksluðustu ni.jög á inu íburðar- mikla og glæsilega hirðlífi sem þeir töklu ókristilegt og afvcgaleiðandi. Þeir hötuðust við lciksýningar og aðrar skcmmtanir. Pujitanarnir lit'ðu liót'sömu og einfuldu lífi. Þeir hcimtuðu valdið í hcndur neðri dcildar þingsins og álitu þjóðina inn cina rjctta liaiulhafa valdsins. -— 1 borgarastyrjöld þessari var æstur Puritani, Oliver Crouwell, hcrshúfðingi þcss liðs, scm barðist gcgn kunungi. ílann trúði því, að Guð væri mcð honnin. Hann baðst fyrir með hcrmónnum sínum luidan hverri orustu og biblíulestur fór fram í herbúðunum. Trúarleg al- vara, gott siðferði. cinfalt lít' ug vandlætingasemi cinkcnndi inn cormwellska hcr. Þessuni andstæð- ingum konungs veitti bctur í stríð- inu. Konungui- var handtckinn, kærður fyrir landráð og háls- Jiöggvinn 1049. (VomWcll stofnaði þjúðveldi á Englandi, cn tók raun- verulega öll völd í sinar hendur og stjórnaði í skjóli hersins. Kaþólskir menn og fylgismcnn biskupakirkjunnar vuru sviftir kosningarr.jctti. Ueikhúsum var luk- að. Efri málstul'an var afnuniin. Skáklskapurinn i'jallaðj cinungis um trú og siðspeki. ílelstu skáld aldar- jnnar var Milton, Hann samdi iræg- asta skáI4v'erk Puntanismans, 'Vt auklu trúarlegu soguljóð: Faradís- ^nnissi. — Milton var nicuntaður maður. Hann þekkti inar þrótt- miklu l)ókmenntir cndurrcisnar- tímabilsins (Rcnæssancen) hafði lagt stund á grískar ug rúmvcrsk- iir fornmcnntir jufnum hundum við hcilaga ritningu, er hanu var mjög handgenginn, að sið Puritana. Eftir aftöku Karls I. varð hann ritari þjóðvcldisins. Milton varði aftóku konungs, og kom rit um það út 1651. Aflaði hann sjer með því frægðar uni gervaila Nurðurálfu, nicðnl lau'ðra manna. Taldi hanu konung haía gengið ;i guðs lög og manna og því Iiefði hann fallið ó- hcilagur á vcrkum sínum. Gegn harðstjórunum bæri þjóðunum að berjast eins og eyðandi drepsótt. — Þegar Karl II., sonur hins háls- höggna Karls I., kum til valda í Englandi 1660. vai' Milton varpað í fangclsi, cn slcppt bráðum aftur. Hann varð blindur 1652, cn h.jclt' áfram að starfa eiiri að síður ug fjckk lokið við Paradísarmissi. Við- fangsefnið var niikilfenglegt: Skóp- unin ug Syndafallið. Skáldið lot'- syngur vísdóm guðs og gæsku hans við syudumspillt mannkyu. Frásagnarlistin er óviðjafnan- leg, þcgar hanu segir frá Satan, sem gcrir upprcisn gcgn guði, og cr steypt niður til Ileljar. Því næst lýsir hann því, þcgar inn iallni cngill leitar á vit vorra fyrstu t'or- eldra tij þess að tæla þau, svo að pau eru rekin ur amni Paradís. — tkáldið -^ ill sýaa iraai a cg rjett-

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.