Lesbók Morgunblaðsins - 04.11.1945, Blaðsíða 1

Lesbók Morgunblaðsins - 04.11.1945, Blaðsíða 1
béh 43. tölublað. Jttovgtmfrlatoitt Sunnudagur 4. nóvember 1945. XX árgangur- HUNDRAÐ OG FIMMTIU ARA MINNING SKULA FÓGETA VARLA mun það valda ágrein- ingi meðal Islendinga, ]>ó að Skúli landfógeti Magnússon s.je talinn vera eitt hið sjerstæðasta og stór- brotnasta mikilmenni í sögu vorri bæði að fornu og nýju. — Maður- inn var svo frábær að gáfum, á- ræði framfaraþrá, athafnaþreki og óbilandi viljaíestu, að hann var eins og til þess k.jörinn, að skipa öndvegissess á livaða öld eða tíma- l)ili sögu vorrar, sem hann hefði lifað. Þrátt fyrir nær óskil.janlega ytri örðugleika, tókst houum með að- stoð nokkurra annara ágætismauna, að viðhalda lífskjarki og nokkurum framfarahug í þ.jökuðum lýð á mesta eymdartímabili sem þessi þjóð hefir orðið að þola. — Ilann var hinn mikil Móses á dapurlegri eyðimerkurgöngu þjóðarinnar á 18. öld. Átjánda öldin var eins og kunn- ugt er tímabil hinna miklu and- stæðna. — Öld umkomuleysis og örbyrgðar alþýðu manna, öld harð- inda, eldgosa, mannfellis og versl- unaránauðar, svo að minstu mun- aði, að hið harðbýla en tilkomu- mikla land vort yrði lagt í auðn, Eftir S. K Steindórs. og ]>au 35—40 þúsund manns, sem eftir hjöruðu, yrðu flutt hreppa- flutningi til Jótlandsheiða. Lýsir Ben. Jónsson Gröndal, á- standinu á þessum tíma í kvæði BÍnu: Samtal 18. og 19. alda. Lætur hann 18. öldina segja við dóttur sína 191 öldina: . ...Kunnið hafa til rif.ja minna raunir margar á vegum bjarga: Sauðapest mjer svall hið næsta, og sóttir bólu, skæðar dróttum ; eldum skutu iðrin foldar, eyddu fjám, og mannkyn deyddi". En þetta fímal)il „myrkravalds og voðans", átti einnig sínar b.jart- ari hliðar, — því sú öld fæddi og ól upp glæsilega sveit hinna ágæt- ustu manna, sem höfðu brennandi áhuga á bættum kjörum almenn- ings og hverskyns framförum, sem aukið gætu sæmd þjóðarinnar. — Verður ekki farið út í þá sálma að nafngreina þá sjerstaklega nú, en ýmsir þeirra koma óhjákvæmilega nokkuð við efni þessarar ritgerðar. Bregður minningin um marga þeirra ilríki birtu yfir þetta dap- urlega tímabil. Enda lætur Ben. J. fíröndal í áðurnefndu kvæði: 18. öldina segja við þá 19. um þetta ,,..Af þeirra snild hinar eftri aldir þótta: „. .Af þeirra snild hinar eftir aldir allar skulu mig sælar kalla". En til að staðfesta það, að fírön- dal gamli hefur í ]>essu efni verið rjettdæmur iim sarntíð sína, sem ýmsum veittist þó fullerfitt að vera, má geta þess að mjög á sömu lund er dómur flestra m'itíma manna. Og Þorv. Thor. ¦ kveður svo fast að orði í íslandslýsingu sinni: ,,fs- land hefii' aldrei átt eins marga framiirskarandi dugnaðarmenn eins og á seinni hluta 18 aldar og hugs- uðví þeir allir um viðreisn og fram- farir landsins". En í þeim 'glæsilega flokki gnæf- ir þó hæst Skúli landfógeti Magn- íísson, ,og má hiklaust segja, að hann hafi með óvenju miklu og á- gætu æfistarfi sínu lagt hornstein- inn að menningarlegri og at- vinnulegri framsókn þessarar ])jóð ar, og þá um leið að st.jórnarfars-

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.