Lesbók Morgunblaðsins - 28.03.1954, Blaðsíða 2

Lesbók Morgunblaðsins - 28.03.1954, Blaðsíða 2
206 LESEÓK MORGUNBLAÐSINS sínu Stokkseyri, og er svo dæmt á Alþingi 1605 að jörðin sé lögleg eign hans. Kona Bjarna var Sólvör Guðmundsdóttir prests í Gaul- verjabæ, Gíslasonar staðarráðs- manns Sveinssonar. Gerðist Bjarni ríkur mjög og keypti jarðir víða. Hann heíir verið merkur maður, eins og sést á því að hann var lög- réttumaður og tvívegis ráðsmaður Skáiholtsstaðar. Bjarni varð gamall (f. 1567, d. 1653) og helt virðingu sinni til dauðadags. Þau Bjarni og kona hans eign- uðust átta börn, en ekki koma nema tveir synir þeirra hér við sögu, Gísli (f. um 1602) og Markús (f. um 1609). Þeir bræður lentu í hrakningum miklum seint í nóv- ember 1629. Voru þeir þá á leið frá Fitjum í Skorradal suður yfir Gagnheiði. Frost var þá svo mikið að slíkt hafði ekki komið í manna minnum, segir Oddur á Fitjum í annál sínum. Fyrir ofan Skorradal er vatn, sem heitir Eiríksvatn. Er það vestur af Þverfelli, skammt þaðan er bílvegurinn liggur nú upp á Uxahryggi. Ur þessu vatni renn- ur Fitjaá, en í það rennur Suð- urá. Um þessar mundir lá leiðin yfir Gagnheiði austan við vatnið, og var það nokkur krókur. Munu þeir bræður hafa ætlað að stytta sér leið með því að fara beint yfir vatnið. Voru þeir gangandi, en höíðu hest í taumi. Vildi nú svo óheppilega til, að þeir misstu hest- inn ofan í vatnið, þar sem ein- hverjar uppætur hafa verið, lík- lega við árósa, og vættu þeir sig á höndum og íótum við að draga hann upp úr. Heldu þeir svo upp á heiðina, en varð brátt kalt og ætluðu að hita sér á brennivíni. En við það dösuðust þeir svo, að þeir sofnuðu uppi á heiðinni og vöknuðu ekki fyr en þeir voru skaökaldir á höndum og iótum. Meó mestu harmkvælum gátu þeir svo skriðið og velt sér þangað til þeir komust að Svartagili í Þing- vallasveit. Þaðan voru þeir fluttir að Þingvöllum. Þar var þá prestur séra Engilbert Nikulásson og var hann talinn góður læknir. Hann sagaði fætur af þeim bræðrum báðum og gengu þeir síðan alla ævi á tréfótum. Lágu þeir lengi í sárum á Þingvöllum, og missti Markús auk þessa flesta fingur, svo að ekki voru nema stúfar eftir. „Þó gat hann skrifað". Að föður sínum látnum fékk Markús hálfa Stokkseyri í arf og reisti þar bú. Hann fékk Guðrúnar Torfadóttur sýslumanns, systur Þormóðar sagnaritara. Búnaðist þeim vel og varð Markús virð- ingamaður. Börn áttu þau f jögur og var eitt þeirra Þórdís. er síðar fekk nafnið Stokkseyrar-Dísa. Má sjá það á því, sem hér hefir verið sagt, að traustir og merkir kynstofnar stóðu að henni. Sumir forfeður hennar voru að vísu nokkuð skap- stórir og ófyrirleitnir, og er ekki fyrir að synja að hún hafi erft nokkuð af skapgerð þeirra og hafi ekki unað því að láta ganga á sig, heldur látið hart mæta hörðu, og þangað sé að rekja óvinsældir hennar að nokkru leyti. En það voru fleiri á þeirri öld með því marki brendir. ÞURÍÐUR GIFTIST OG FER AÐ BÚA Talið er að Þuríður sé fædd 1668. Ólzt hún upp í föðurgarði fram undir tvítugsaldur og var þá ein eftir heima af þeim systkinum, því að bróðir hennar drukknaði 1679, en systur hennar tvær voru giftar. Hefir Þórdís eflaust þótt hinn bezti kvenkostur, stórættuð og átti mikinn arf í vændum. Markús faðir hennar dó 1687 og varð Þormóður Torfason sagnarit- ari, móðurbróðir hennar, þá for- svarsmaður hennar. Vildi hann fá hana til Danmerkur, en hún mun hafa tekið þvert fyrir það. Og vegna þess að Þormóður var í f jar- lægu landi og gat ekki haft um- sjá með henni, fól hann Hans Londemann, sýslumanni að líta eftir með henni og ráða gjaforði hennar. Var þetta eðlilegt þar sem Londemann var kvæntur systur hennar. Ekki er nú vitað hvort Þuríður hefir fengið marga biðlana, en tveimur árum eftir lát föður henn- ar, kemur maður vestan af landi og mælist til »mægða við Londe- mann ,-sýslumann, en til samfara við Þórdísi. Maður þessi hét Guð- mundur West og var faðir hans enskur. Var Guðmundur nú kom- inn um sextugt, var ekkjumaður og átti nokkur börn. Er lítið vitað um hann annað en það, að hann var vel efnum búinn og hefir verið tal- inn í heldri manna röð. Eitthvað hafði hann verið í Skálholti og kynnzt Þórði biskupi Þorlákssyni, eins og sjá má á því, að nú skrifar Londemann sýslumaður biskupi, segir honum frá 'oónorði Guðmund- ar og biður hann ráða. Svar biskups bendir alls ekki til þess að Guð- mundur hafi verið „illa kynntur", því að hann segir: „.... Guðmund- ur West er mér vel kenndur, bæði að persónu og góðu mannorði, líka er mér sagður velmegandi, hvors vegna eg mundi ei afráða, að hon- um væri vel gengt. En það sýnist ei minnst um varða, hvernig stúlk- unnar geði er varið". Þennan vitnisburð biskups verð- ur að meta meira heldur en aðkast almannaróms í garð Guðmundar. Þórdísi hefir líka falhð maðurinn í geð, enda þótt aldursmunur væri mikill, og giftust þau 1690, eða þar um bil, og reistu bú á hálfri Stokks- eyri, sem Þórdís hafði fengið í arf. Hinn helminginn hafði Gísli í Skarði, föðurbróðir hennar fengið í arf, og síðan haíði hann gengið

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.