Lesbók Morgunblaðsins - 19.01.1958, Blaðsíða 1

Lesbók Morgunblaðsins - 19.01.1958, Blaðsíða 1
2. thl. JHttBttnMatoia Sunnudagur 19. jan. 1958 bék XXXIII. árg. P. V. G. Kolka: Bundiö mál, tjaslað og laust TJASL ÞAÐ er meira en meðalskömm að hafa ekki handhægt og táknandi heiti fyrir þá tegund kveðskapar, sem varpar fyrir borð rími og ljóð- stöfum eða stuðlum. en sú tegund skáldskapar tíðkast nú nokkuð hér á landi, íslenzku brageyra til ama Það er mjög ónákvæmt að kalla þetta rímlaus ljóð, því að ljóð get- ur verið bundið af stuðlum og höf- uðstöfum, þó að það hafi hvorki endarím né innrím, svo sem í „ís- land, farsælda frón". Atómljóð er heldur ekki táknandi, þótt með því sé þessi skáldskapur kenndur til nútímans, því að hann er alís ekki ný bóla. Með bundnu máli hefur alltaf hér á landi verið átt við það mál, sem er bundið með stuðJum eftir ákveðnum reglum, í mótsetningu við daglegt mál eða laust mál, þar sem stuðlum getur að vísu brugðið fyrir, en ekki eftir neinni fastri reglu. Allir gamlir sveitarmenn vita, hvernig á að binda bagga upp á hest, en þegar bandið fylgdi ekki viðtekinni venju og var losaralegt. var það kallað tjasl, böggunum var tjaslað saman. Mér finnst. liggja P. V. G. Kolka. mjög beint við að nota þetta stutta og handhæga orð einnig um kvæði, sem ekki eru stuðluð og geta því hvorki flokkast undir bundið mál né laust. Nafn þeirra yrði því tjasl og samsetningar af því tjaslljóð, tjaslskáldskapur, tjaslkvæði, tjasl- skáld, en að yrkja eftir þessum hætti yrði að yrkja tjaslað eða í tjösluðu máli. ÞRÓUN RÍMS OG STUÐLA Cromagnonmaðurinn dró upp snilldarlegar myndir af veiðidýr- um fyrir 1000 mannsöldrum eins og gamlar hellaristur sýna, og vel má vera, að ljóðlist í|ein? hverri mynd sé jafngöínul. Á-sér- stökum hátíðastundum hrifningai^ af tilbeiðslu, gleði eða harmi haía menn tekið upp viðhafnarmeira málfar í oroum eða söng en gert var hversdagslega, sennilega með endurtekningu einstakra orða eða sömu hugsunar með lítið eitt brevttu orðalagi. Slíkan skáldskap, innilegan og fagran, er að finna í bókum gamla testamentisins, eink- um Davíðssálmum og Ljóðaljóðun- um. Grikkir tóku upp ljóðlínur af ákveðinni lengd og skiptingu eftir bragliðum og er hexameterinn þekktastur, en hann notaði Gröndal í Þingvallaferðinni. Rímið kom seinna til sögunhar, en það er í því fólgið að fella orð með líkum hljómi inn í Ijóðlínuna með ýms- um hætti eða nota þau í endá tveggja eða fleiri Ijóðlína. Talið er, að innrimið se eldra en endarímið og eigi upptök sín í tíðasöng kaþólskra safnaða í Norð- ur-Afríku á dögum Tertullians kirkjuföður, en hann var uppi um

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.