Lesbók Morgunblaðsins - 20.01.1963, Blaðsíða 2

Lesbók Morgunblaðsins - 20.01.1963, Blaðsíða 2
E, linn áihrifamesti maður samvtím- ans, maður sem hafa mun gertæk áhrif á heimsviðburðina árið 1963, er í auguim okkra flestra fjarlæg og goðsagna- kennd persóna. Jafnvel Djengis Khan stendur ofckur sennilega skýrar fyrir hugskotsjónum en maðurinn sem með vorinu kynni að fyrirskipa innrás í Iradlarad. Hann er annar þeirra tveggja manna sem standa bak við deilu Kín- verja og Rússa, sem aldrei hefur verið harðvítugri en einmitt nú og kann að leiða tM þess að allar vonir um frið- samlega sambúð lýðræðis og kornmún- isma í heiminum verði að engu. Maó Tse-tung, formaður kínverska kommúniistaflokfcsins, lætur fátt uppi opinberlega. Hann heldur sig bak við tjöldin. Síðan hann lét af embætti þjóð- höfðingja árið 1958 hefur honum reynzt auðvelt að lifa í leynd, sem sikapað hef- ur nofckurs konar þjóðsögn um spá- mannlegan ófallvaltleik hans. Hann er umrvafinn leyndardómum eins og ó- jarðnesk vera. Maó Tse-tung hefur verið innblásinn af skilningi sínum á kínverskri sögu. Ein af helztu hetjum hans er Sun Wú, hinn mikilsvirti hernaðarsérfræðinigur sem samdi meginreglur sínar um skæru- hernað fyrir fullum 2500 árum. Við hlið hans standa bændaleiðtogar sem stóðu að uppreisnum alþýðunnar og steyptu af stóli innlendum harðstjórum eða er- lendum valdaræningjunu Og skilningur Maós á kínverskri sögu hefur ennfrem- ur litazt af hiraum rómantísbu hetju- sögum í kínversfcum bókmenntum, þar sem útlægir bændur leika á óréttlát yfirvöld og slægir fræðimenn rugla her- foringja harðstjóranna og ónýta ráða- gerðir þeirra. Af þessum rótum eru runnin þau við- horf sem fært hafa Maó sigurinn. Hann hefur aldrei hvikað frá þeirri trú, að velheppnuð bylting verði ekki gerð í Kína án stuðnings hinnar afarfjölmiennu bændastéttar. Og hann hefur lært bylt- ingaraðferðirnar, bæði þær hernaðar- legu og pólitísku, af ræningjanum og sfcæruliðanum, sem færa sér í nyt veik- leika andstæðingsins, en gufa upp þeg- ar fyrir verður ofurefli liðs, og geta þannig smátt og smátt unnið bug á ó- vini sem ræður yfir miklu meiri liðs- aflla. M. MAÚ TSE-TUNG Laó Tse-tung fædidist í desember árið 1892 í þorpinu Sjaó Sjan í Húnan- fylki, sonur efnaðs hrísræktarbónda. Hann var elztur fjögurra systkina; var snemma mjög sólginn í bækur; virti að vettugi Ó9kir föðuT síns, sem hann fyrirleit, og neitaði að gerast bóndi; lagði land undir fót til að komast í barnaskóla — renglulegur, herðabreið- ur klunni sem varla átti eyri í vasan- um og var kominn á gelgjuskeið. Kína var þá undir stjórn hinna er- lendu Manohu-keisara, sundurlimað og arðrænt af stórveldunum. Jafnvel eft- ir að byltingin var gerð árið 1911 og lýðveldi komið á, var landið brátt lim- að sundur á ný og því skipt miili her- stjóranna. Þegar Maó hafði lokið skólagöngu, fékk hann lítilvægt starf við háskóJa- bókasafnið í Peking. En húsbóndi hans 2 LESBÓK MORGUNBLAÐSINS þar var JÁ Ta Chóa, tilvonandi stofn- andi kinverska fcommúnistaflokksins. Maö hóf nú fyrir alvöru að lesa þær bækur sem hann hafði hungrað í. Hann las Darwin og Spencer af mikilli áfergju. Hann tileinkaði sér líka þá kennisetningu dr. Sun Yat Sens, að einstaklingurinn verði að fórna frels- inu í þágu hópsins. Síðan uppgötvaði hann Karl Marx. Þegar kínverski komm únistaflokkurinn hélt fyrsta þing sitt árið 1921, var Maó meðal þeirra Mu sem sóttu það. En á árunum þar á eftir bundu leið- togar kommúnista í Sovétríkjunum von ir sínar við Kúómintang-'hreyfinguna 'K.M.T.), sem var þjóðleg, og við Sjang Kai-sék. Sendimenn frá Komintern lögðu fyrir kínverska kommúnista að ganga í Kúómintang og vinna samkvæmt þeirri meginreglu, að forusta byltingar- innar yrði að vera í höndum öreiganna í iðnaðarborgunum. Þessi stefna, sem var hlægileg í bændaþjóðfélagi Kína, beið endanlegan ósigur árið 1927, þegar Sjang Kaí-sék gekk milli bols og höfuðs á kommúnistum í Sjanghaí. M, Laó hafði megnustu óbeit á út- lendingum og óttaðist þá, og nú sá hann leiðina opnast til að hlýða kalli örlag- anna. Hann hafði þegar efnt til einnar uppreisnar meðal hinna skuldum vöfðu bænda í Húiian-fylki, sem eru harðgerir og frumstæðir menn, fyrirtaks hermenn og ræningjar. Hann hóf uppreisnina með 1000 tötralegum byltingarmönnum í Ohingkangsjan árið 1927 og byggði upp hina frægu Bændaráðstjórn í fjöllunum í Kíangsí í nágrenninu. í hinum fimm miklu herferðum sem Sjang Kaí-sék fór gegn honum með of- urefli liðs færði Maó sér í nyt lexíurnar í skæruhernaði sem hann hafði numið vel, og báru þær undraverðan árangur. Það var efcki fyrr en árið 1934, að hann var neyddur til að hörfa frá virkjum sínum í Suður-Kína og hefja „Gönguna miklu", tæpa 10.000 kílómetra, til Yen- an-fylkis í Norður-Kína en þangað kom ust aðeins 20.000 þeirra 100.000 manna sem lagt höfðu upp í gönguna. Frá hæðunum í Yenan-fylki átti það fyrir kommúnistum að liggja að eiga álitlegan hlut að sigrin- um yfir Japönum og loks að hrekja Sjang Kai-sék af meginlandi Kína .Maó Tse-tung hafðist við í hellum meðan hann var í Yenan en hann var langt frá því að vera meinlætamaður. Hann hafði mörg áhugamál, keðjureykti og var kven samur í bezta lagi. Hann kvæntist þriðju konu sinni, kommúnískri kvikmynda- dís, meðan hann lifði hellislífinu og lét þá, sem hann átti fyrir og hafði verið honum dyggur förunautur, eina um að finna sár annan hellL Ma menn leirburð. Hann sokkti sér niður í áætlanir um skiptingu jarðnæðis. Hanri velti fyrir sér hvernig taka mætti upp latneskt stafróf í stað hins óþjála kín- verska myndleturs. En hann var fyrst og fremst pólitískur leiðtogi sem gerði áætil anir langt fram í tímann og skirrðist ekki við að svíkja „hugsjónina", ef hann taldi það þjóna réttu markmiði. Þess vegna gat hann þrátt fyrir allt •gert bandalag við Sjang Kaí-sék árið 1937, þegar þess var þörf til að vinna endaralegan sigur á Japönum. Og árið 1945 var Maó aftur meðmæltur banda- lagi við Kúómintang, enda þótt einn af herforingium Sjang Kaí-séks hefði ginnt hinn nýja 4. her hans yfir Jangtse-fljót ið árið 1940 og brytjað hann niður. Maó þarfnaðist samvinnu við peningavaldiS og hugsaði sem svo, að kommúnistar gætu hæglega tekið völdin í Kúómin- tang síðar. Þetta var eins konar forleikur þeirra aðferða sem Maó beitti á hinum póli- tíska vettvangi, aðferða sem áttu rætur sínar í hernaðarlistinni. í hinu „Nýja lýðræði" hans áttu efcki einungis veika menn, bændur og menntamenn að gegna hlutverki, heldur lagði hann einnig á- herzlu á að nota borgarastéttina, þar til „gagnsemi hennar í þágu byltingarinn- ar" væri þrotin. Þannig gat Maó hlaupið yfir hina borg aralegu byltingu, sem átti samkvæmt kenningunni að koma á undan sósíalista byltingunni, án þess að hagga við efna- hagslífinu. Maó sefaði smákaupmanninn meðan hann réðist á stórkaupmanninn. Árið 1950 fullvissaði hann auðuga og efnaða bændur um velvild sína meðan hann losnaði við hina stóru óðalseigend- ur. Þannig var hann að eyða andstæð- ingnum smátt og smátt að hætti skæru- liða. Maó hefur ætíð trúað á „ofbeldi á réttum tíma". Hann hefur sagt: „Bylt- ing er ekki kvöldverður" og „Kommún- isminn er ekki kærleikur, heldur hamar til að eyða óvininum". "að hafa aldrei verið sérstakir kær leikar milli Maós og Moskvu. Rússar fordæmdu bændabyltinguna og „Nýja aýðræðið", töldu það villutrú, veittu Maó enga viðurkenningu og studdu stöð ugt Kúómintang, jafnvel meðan Sjang Kaí-sék var að berjast við kommúnist- ana. Árið 1948 var Stalín enn að telja Maó af að reyna að ná völdum í Kína. Maó virti hann að vettugi og náði öllu meginlandinu úr höndum Kúómintangs á næstu mánuðum, en Stalín var æva- reiður. Maó tortryggði Stalín, en viðurkenndi hann sem byltingarforingja og hugmynd afræðing. Hann ber enga slíka virðingu fyrir Krústsjov. í augum mannsins, sem þegar var nefndur „helzti kenningafræð ingur heimsins", náðu svik rússneskra kommúnista bámarki, þegar Krústsjov fcom fram með kenninguna um friðsam lega sambúð við „heimsvaldasinna" og hélt því fram að komast mætti hjá styrj öld. í augum Maós gilda sömu reglur um að „frelsa" og sameina heiminn nú eins og giltu um að „frelsa" og sameina Kína fyrir 15 árum. Lausnin er vopnuð átök- Framh. á bls. 13. laó hafði mikið dálæti á ljóðlist og orti hefðbundin ljóð, sem aðdáendur hans kalla fræðilega Ijóðlist, en óvi'ldar Utgefandi Framkv.stj.: Ritstjórar Auglýsingar: Ritstjórn H.f. Arvakur, Reykjavik. Sigfús Jónsson. Valtýr Stefánsson Sigurður Bjamason frá Vigur. Matthías Johannessen. Eyjólfur Konráð Jónsson. Arni Garðar Kristlnsson. I ASalstræti 6. Siml 22480. 2. tölublað 1963

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.