Lesbók Morgunblaðsins - 08.12.1963, Blaðsíða 2

Lesbók Morgunblaðsins - 08.12.1963, Blaðsíða 2
MT essi skarpdregna mynd af forseta Guineu lýsir þeim höfuðöflum, sem hafa skapað hug og innræti Sékou Tourés, og sýnir ennfremur stefnu þá, er hann hefur nýlega tekíð: „Sékou Touré virð- ist einráðinn, við lok fyrsta fjögurra ára tímabils Guineu sem sjálfstæðs rík- is, að forðast snöggar stefnubreytingar, skörp viðbrögð og hvatvíslegar fram- kvæmdir. Þessi afríski draumóramaður virðist vera orðinn afrískur raunsæis- maður, enda þótt áhorfendur utan Afríku geti enn haft tilefni til getgátna, heila- brota og efasemda". Dr. Schatten, sem hefur samið bók um Afríku, er þaul- kunnugur í Guineu. í\ lltaf svífur einhver óvissa yfir vðtnunum, þegar Sékou Touré er til umræðu, hvort heldur utan Afríku eða innan. Sú mynd, sem almenningur gerir sér af manninum, sem sagði nei við franska ríkið rrueð þeim árangri, að lendur Frakka í Afríku yfirgáfu móð- urlandið, hver af annarri, þessi mynd er meira og minna kvik og breytileg, og einmitt það vekur alltaf áhuga á manninum. Sumir líta á undanfarin fjögur ár í Guineu sem baráttu milli kommúnisma og andkommúnisma. — Aðrir halda því fram, að ákvarðanir Tourés á þessu tímabili hafi stjórnazt samtímis af leyndri Frakkaást og Frakkahatri. Nokkrir fáir, sérstaklega „innvígðir" gefa í skyn trúarlega köll- un, staðfesta af spádómum. Talað er um „Nasser endurborinn", „Afrískan Mao Tse-Tung", og um endurfæðingu hetj- anna, sem mest bar á, á hinum ófrið- legu miðöldum Afríku, þegar ríki fædd- ust og dóu á því svæði, sem nú heitir Guinea. Sjálfur hefur Sékou Touré lítið gert til þess að draga úr heilabrotum sem þessum. Engin heilleg ævisaga Tourés er enn til, og — andstætt Kwame Nkrumah — hefur hann aldrei ritað neitt um æviferil sinn, né gefið neinar upplýsingar, sem gætu fengið neinn til að draga neinar ítarlegar ályktanir um sálarlíf hans, hugsanagang eða grundvallarhugmyndir. Fáanlegar heimildir eru oftast nokk- uð á reiki og margar þeirra þjóðsagna- kenndar — eíns og til dæmis sú, að hann sé afkomandi hinnar frægu Keita- konungsættar, og aðalborinna stríðs- manna fornra. Þó er enginn vafi á því, að afi hans var hinn mikli Samory, en um bann eru þjóðkvæði og þjóðsögur í Guineu og Mali, þess e£ms, að hann hafi verið síðastur manna til að berj- ast gegn hvítum mönnum, á níunda áratug síðustu aldar. Mikið djúp. O onarsonur hins mikla Samorys fæddist í fátækt, sem veittí. honum eng- in tækifæri. Hann var einn hinna snauðu, en samt varðveitti hann nokk- uð af hinu byltingarkennda stolti for- feðra sinna. í æsku vann hann sem ^'^^Wl ntíSSS^^ ¦%*' ¦ v4^^H ¦;^j(Bö--> •' * • ^M NÍ1III1Í& 'flffl ¦'¦''jjPf^ í^'t^ M B ' ¦BÉr^' " ^* _Jfc" ^^"^§1 ^H ^B ¦ ^^^jtfr; A -* iL, ¦'¦¦sK; ^ ¦ H ¦ iBfe ¦*§»*- s « Éi *r mf^mzMc'- " ' ¦ . iBB BBÍÍ^ '¦ ^l ^S^&BB "... $:Q.?%. ^B' IBIB - ?^M ¦RÍÉ i ^B ¦ ^BS Be^-: j_j*fe ¦ '^ 'IsbL* 'M HÉ 1 m wMm$*^^' . 1 •,.'!!SHÉ J 1 ^BBL ..< ¦':fU* jésí : ^Hj jjSSB ^™s»3 ^™ Hrarak 1 ^B ^mBB ' 'wsfe. '¦.'¦'pV''V:, í/.:;.-v ^B jww ^ÉÉ^- 0''''l$8i ^B ^irffffl ^vjÉÍf'. > '¦!» . it* ¦.-¦¦¦¦. Bk » ''&W?'' "'¦*'¦¦'¦¦ |?y ¦ ¦ ¦ . k fel íS;í- . BE :-:.. ¦;¦ fey :.'^'::'-::''^v^^^ ^^^H^H M ¦ ¦ -'\ifi-i ¦¦ ¦ . fea P?5 ;¦¦;'¦'.'. ¦¦¦¦¦¦.¦.¦ :¦ W$BB& j : .... .¦;.-,. 1 - lli i..y.vct..w^íjijí^^gi . SÉKOU undirtylla í pósthúsi, en hann gaf aldrei frá sér vonina, og þegar hann neyddist til að hætta í gagnfræðaskóla, snéri hann sér, með þrákelkni sjálfmenntaða mannsins, að frönsku þjóðfélagsfræð- ingunum, að Marx, Engels og Lenin og Aíríku-vinveittum draumóramönnum og spámönnum. Frakkland varð andlegt heimili hans, og það áður en hann kom þangað í fyrsta sinn, eftir lok síðari heimsstyrjaldarinnar, til að taka þátt í námsskeiði, sem verkamannasambandið gekkst fyrir, og enn getur hann talað um Frakkland með heimþrá og þeirri blöndu ástar og haturs sonarins, sem hefur verið hrakinn burt frá heimili og fjölskyldu. Fyrstu kynni sin af stjórnmálum átti hann Frökkum að þakka — vinstrisinn- uðum menntamönnum og kommúnist- um, sem höfðu uppgötvað kraft hans og fjör og uku menntun hans með við- ræðum og æfingum. Sjálfur hefur Touré alltaf skoðað þessa þakkarskuld við Frakkland sem sorglegt fyrirbæri og spor í áttina til að fjarlægjast eðli sitt sem Afríkumaður. Þegar hann ávarp- aði Alþjóðamálaráðstefnuna í London 1959, mælti hann svo: „Menntunin kom okkur í snertingu við menningu annarra þjóða. Nokkur fjöldi okkar tók upp menningu ann- arra landa, og árangurinn hefur ver- ið hinn- m.enningarlegi tvískinnungur í Afríku. Má ég nefna dæmi úr eigin reynslu. Ég kann betur við mig í samfélagi Frakka en í samfélagi eldra bróður míms, sem hefur aldrei verið í skóla. Nýlendustefnan þýddi framför fyrir fámennt, afrískt úrval, en staðfesti um leið mikið djúp milli okkar". Skipulagsgáfa. Xouré hefur oft látið sér eitthvað svipað um munn fara. Og allitaf fylgir því eitthvert innra mótmælaóp, og kröf- ur um að hverfa aftur til „afrísks virðu- leika" og undirstrikun „afrísks persónu- leika". Og sá ofsafengni ákafi, sem kem- ur fram, þegar hann tönnlast á þess- ari sýn sinni: nýjum Afríkumanni, með eigin mælikvarða á verðmæti, er hið raunverulega hreyfiafl að baki stjórn- málastefnu hans og það, sem hefur gert hann, í augum margra, að róttæk- um og öfgakenndum manni. Slíkar ásakanir heyrðust jafnvel áður en landið fékk sjálfstæði, því að Sekou Touré var fyrsti foringi í Afríku, sem greip til vopna gegn hinu forna ætta- veldi, og þeirri baráttu lauk, með hjálp fyrrverandi landsstjóra, Jean Ramadi- er, og með sigri, árið 1957. í augum Sékou Tourés var „chefférie" eða höfð- ingjastjórn aJgjöriega óhæft skipulag til að afla landinu frelsis. í stað þess setti hann í meira en 4000 þorpum, sitt eigið hugarfóstur, Alþýðuflokk Guineu, sem varð einhver beat skipulagði stjórn- máia flokkur allrar Mið-Afríku — ekki hvað sízt vegna skipulagsgáfu og áróð- urstækni forseta þess og aðal-fram- kvæmdastjóra, sem var Sekou Touré sjálfur. Jafnskjótt sem þessi flokkur hafði náð verkamannsambandiriu og „fylk- ingu ungra brautryðjenda" undir sína stjórn og jafnskjótt sem þessi sambond og — fyrir þeirra milligöngu stjórnin — var falin „demókratiskri miðstjórn- un" og meginreglum gagnrýni og sjálfs- gagnrýni, hafði Touré frjálsar hendur að gera hvað sem hann vildi, hvað stjórn landsins snerti. Mörgun mánuð- um fyrir þjóðaratkvaiðagreiðsluna 28. september 1958, lét franskur embættis- maður þess getið í trúnaðarskýrslu tál Parísar, að Guinea væri „umráðasvæði, sem ekki lyti lengur stjórn franska lýðveldisins". I>ví kom útkoma atkvæða- greiðslunnar ekki neinum á óvart, ekki sízt fyrir þá sök, að Touré lét de Gaulle ekki vera í neinum vafa um útkomuna, fyrir fram. „Við höfum eina alvarlega og mikilvæga þörf: virðingu okkar. En engin virðing getur átt sér stað án frelsis, því hvaða undirokun og hvaða kúgun sem er, óvirðir mann- inn, sem lætur kúgast, sviptir hann hluta af mannseðli hans og gerir hann að lægri veru, gegn vilja hans. Við viljum heldur fátækt í frelsi en auð í þrældómi". Áróður fyrir framkvæmdum. u, ' m þær mundir, sem de Gaulle lét þessi hátíðlegu orð sem vindum eyru þjóta, fór Frakkland að dæmi hans og neitaði að taka sjálfstæðisyfirlýsingu Guineu alvarlega. De Gaulle hafði aug- un eingöngu á alríkinu, og var sann- færður um, að Guinea mundi fljótlega breyta um tón, ef hún yrði fyrir nokk- urri harðneskju. Árangurinn varð geig- vænlegur. Neitun Frakklands, mánuð- um saman, við þeirri kröfu að viður- kenna ríkið og losa það við franska embættismenn, lækna, kennara og tæknimenn —-að viðbættu þöglu sam- þykki vestrænna ríkja við þessu, hafði það í för með sér að Guinea slóst í lið með austrænum ríkjum. Og þetta verður enn skiljanlegra, ef þess er gætt, að austurblökkin kom tafarlaust fram á sviðið með tilboð um stórfellda aðstoð. Það er óvefengjanlegt, að, ef Kúba er frátalin, hefur ekkert land „öreig- anna" gefið austurblökkinnl annað eins tækifæri, en samt lét austurbiökkin það frá sér fara. Og það gerði hún vegna þess, að hún tók ekki mark á þessu atriði, sem oftast kemur fyrir í ræðum, Tourés — virðingunni. En virðing Guineu var móðguð, þegar kommúnist- ar, eftir fyrstu byrjunina, komu með áróður í stað framkvæmda og yfirgáfu landið í svelti. Og um fram allt var þó virðing þess skeæt, þegar sendimenn og eftirlitsmenn kommúnista tóku að líta á Secou Touré sem þann mann, er gæti orðið „fylgihnöttur", sem hægt væri að hafa gott af og gæti þjónað þeirra eigin kommúnisku markmiðum. Valdsmannleg framkoma. «J vo að ekki sé gert meira úr þesGu en vert er, var þessi misskilning- ur óumflýjanlegur. Touré og nánustu félagar hans höfðu alið á honum með Framh. á bls. 6. Utgefandl: Hi Arvakur, BeykjaviK, Framkv.stj.: Sigfús Jónsson. Ritstjórar: SigurSur Bjarnason frá Viaur. Matthías Johannessen. Eyjólfur KonráS Jónsson, Auglýsingar: Arni Garðar Kristinsson. Ritstjórn: ASalstræU 6. Sími 22480. 2 LESBÖK MORGUNBLAÐSINS 33. tölublað 1963,

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.