Lesbók Morgunblaðsins - 17.04.1966, Blaðsíða 5

Lesbók Morgunblaðsins - 17.04.1966, Blaðsíða 5
Jönas Guölaugsson Eftir Hannes Pétursson Aföstudaginn var fimmtug- asta ártíð Jónasar Guð- laugssonar skálds, sem lézt í Dan- mörku 15. apríl 1916. í því tilefni hefur Lesbókin fengið leyfi Hann- esar Féturssonar skálds til að birta síðasta kaflann úr inngangi bans að safninu „Fjögur ljóðskáld", sem út kom hjá Bókaútgáfu Menningar- sjóðs 1957. í innganginum fjallar Hannes um f jórmenningana Sigurð Sigurðsson frá Arnarholti, Jóhann Sigurjónsson, Jóhann Gunnar Sig- urðsson og Jónas Guðlaugsson. • J ónas Guðlaugsson fæddist 27. Beplciniber 1887 á Staðarhrauni í Mýra- sýslu. Foreldrar hans voru Guðlaugur Guðmundsson, síðar prestur, og kona hans Margrét Jónsdóttir. Jónas settist í lærða skólann árið 1901, en hvarf frá námi eftir fjóra vetur, sneri sér að blaðamennsku og gerðist ritstjóri Vals- ins á ísafirði. Það blað kom út árin 1906-7. Þar birti hann allmörg frum- samin ljóð. Með honum í ritstjórn var Guðmundur skáld Guðmundsson. Eftir að Valurinn hætti göngu sinni, ferðaðist Jónas um nágrannalöndin og starfaði um skeið við Social-Demokrat- en í Kaupmannahöfn. Árið 1909 varð ihann ritstjóri blaðsins Reykjavík og lét þá stjórnmál mikið til sín taka, fór um landið og hélt skörulegar ræður af þróttugri mælsku. Jónas var frjálslyndur í skoðunum og ákafur þjóðernissinni. Ritstjórnartíð Jónasar Guðlaugssonar í Reykjavík varð ekkl löng. Hann vend- V kvæði sínu í kross og flyzt alfarinn af landi brott. Þá hafði hann sent frá sér þrjár ljóðabækur, Vorblóm (1905), Tvístirnið í félagi við Sigurð Sigurðs- son (1906) og Dagsbrún (1909). Hann heldur fyrst til Noregs. Þar gefur hann út ljóðabókina Sange fra Nordhavet (1911). Hún geymir m.a. nokkur ljóð sem birzt höfðu í Dagsbrún og Jónas þýtt á ríkismál. Frá Noregi snýr Jónas til Danmerkur. Þar lifir hann fyrst í stað af blaðamennsku, en gerist jafn- framt rithöfundur á danska tungu og helgar sig bráðlega list sinni nær ein- göngu. Árið 1912 kemur ný ljóðabók frá hans hendi, Viddernes Poesi, og önn- ur tveimur árum síðar, Sange fra de blaa Bjærge. Einnig fæst hann við skáld- skap í lausu máli, semur bækurnar Sol- run og hendes Bejlere, Bredefjords folk og Monika. Hinar tvær fyrrtöldu hafa verið þýddar á íslenzku, en ljóð Jónasar á dörisku hafa aftur á móti ekki verið þýdd svo nokkru nemi. Yfirleitt hlutu bækur hans ytra vinsamlega dóma. Jónas Guðlaugsson var tvíkvæntur. Fyrri kona hans var norsk, Thorborg Schojen. Þau skildu. Seinni konan var þýzk, Marite Ingenohl, og lifði hún mann sinn. Þau eignuðust einn son, Sturlu. Jónas bjó síðustu æviár sín á Jót- landsskaga og þar lézt hann 15. apríl 1916. Jónas Guölaugsson. J ónas Guðlaugsson hefur sérstöðu meðal fjórmenninganna. Hann er sá eini þeirra sem tekur þátt í dægurbar- áttunni, og ljóð hans bera þess nokkur merki — þau eru ort af manni sem lit- ast í kringum sig fremur en hvað hann skyggnist í eigin hug. Veruleiki daglegs lífs veldur honum skapraun, hann þráir annan fyllri veruleika, heim fegurðar og frelsis, en sér hann aðeins í hilling- um. Draumlyndi hans er að vísu jafn- ríkt og hinna, en árvekni hans svo mik- il, eirðarieysi og þróttur æskumanns- ins svo styrkur þáttur persónuleikans, að draumheimurinn verður honum aldrei athvarf lengi í senn. Fyrr en var- ir brýzt fram óánægja hans yfir því Alúmínmál- ið hefur mjög verið til um- ræðu að und- anförnu bœði manna á með- al og í dag- blöðum. Ég er ekki svo skynugur að ég treystist til að leggja neitt raun- hœft mat á þetta flókna mál, enda er það þess eðlis, að um það verð- ur aðeins fjallað af skynsamlegu viti af sérfrœöingum. Þegar of þeirri ástœðu virðist mér vera út í hött að leggja það undir þjóðar- atkvœði. Ef við treystum ekki okk- ar bezt menntuðu og hœfustu sér- frœðíngum til að fjalla um sérhœfð mál af þessu tagi þannig að hvorki þjóðarhagsmun- um né þjóðerni sé teflt í tvísýnu, erum við vissulega illa á vegi staddir. Nú má vel vera, að við séum verr á vegi staddir að þessu leyti en margir vilja vera láta, en að óreyndu vil ég ekki trúa, að nokkur ábyrgur lslendingur, hvar í flokki sem hann stendur, bregðist trausti þjóðar sinnar vitandi vits eða leggi út á brautir sem leiða muni til frekari þjóðernislegs ó- farna&ar en þegar er orðinn. Úr því fœr að sjálfsögðu reynslan eín skorið; og satt er það, sporin hræða. Um meðferð alúmínmálsins er hins vegar hægt að ræða án sér- frœðiþekkingar, og því dirfist ég að leggja hér orð í belg. Málið hef- ur opinberlega verið gert að flokks- pólitísku þrætuepli, sem er mikill skaði, bœði vegna þess að afstaða einstakra borgara til málsins er engan veginn bundin við flokks- línur, og þó einkum vegna hins að hið pólitíska ofurkapp hefur rugl- að öllum línum og í rauninni gert almenningi ókleift að mynda sér hlutlausa og raunhlíta skoðun á málinu. Hér bera ekki sízt dagblöð- in þunga söfc. Málið hefur verið lagt þannig fyrir annars vegar, að álúmínið sé bjarghringur ís- lenzks efnáhagslífs og samningur- inn sé svo snurðulaus, að enginn þurfi að bera ugg í brjósti. Hins vegar hefur alúmínsamningnum verið fundið flest eða allt til for- áttu, þannig að hann jafngildi af- sali landsréttinda og bjóði heim gífurlegum efnahagslegum og þjóð- ernislegum voða. Eins og venjulega í slíkum hita- málum liggur sannleikurinn að sjálfsögðu einhvers staðar á milli þessara öfga, en hann kemur bara ekki fram í skrifum dagblaðanna, og ég hygg það sé ofvaxið flestum venjulegum lesendum að finna hann í því áróðursmoldviðri sem þyrlað er upp á báða bóga. Gagn- rýni á störfum íslenzku samninga- nefndarinnar var sjálfsögð og átti að veita henni hœfilegt aðhald, vœri hún fram borin af sanngirni og heiðarleik, en á því hefur því miður orðið nokkur misbrestur. Varnaðarorð og úrtölur eru altjend heilbrigðari og vœnlegri til viðun- anlegs árangurs en kapp án for- sjór. Mér virðist sem sé liggja í augum uppi, að það hafi mjög veikt aðstöðu íslendinga í samningsum- leitunum við svissneska auðhring- inn, þegar þeir sem að samnings- gerðinni stóðu fóru að útmála fyr- ir lesendum blaða sinna, hvílíkt himi?xsent hnoss alúmínið vœri okkur. Allar þœr greinar hafa vafa- laust borizt svissnesku nefndinni meðan á samningsviðrœðum stóð og sér hver maður í hendi sér að ekízi hafi það bœtt aðstöðu íslenzku samninganefndarinnar. Þó er hitt kannski ekki síður íhugunarvert, að með trúboðs- kenndum skrifum sínum um alú- mínmálið fiafa íslenzkir formœl- endur þess raunverulega vakið víð- tæka (og vonandi óþarfa) tor- tryggni í hugum margra Islendinga, þvi það hlýtur hver skyni borinn maður að sjá t hendi sér, að samn- ingurinn er hvorki eins hagkvœm- ur né snurðulaus og fullyrt er af „trúboðunum". Með málefnalegri málflutningi áttu dagblóðin gullið tœkifæri, sem þau létu fram hjá sér fara, til að vekja traust al- þjóðar með því að gera henni Ijósa grein fyrir þeim mörgu og miklu vandkvœðum sem samningnum eru samfara ekki síður en kostunum. Slíkur málflutningur hefði fremur styrkt en veikt aðstöðu íslendinga í viðræðunum við hinn svissneska auðhring. En vitaskuld varð hinn landlœgi pólitíski atkvœ&akvilli (sem raunar er tómur misskiln- ingur) heilbrigðri dómgreind og þjóðarhagsmunum yfirsterkari. Sigurður A. Magnússon. —. 17. april 1966 -LESBÓK MORGUNBLAÐSINS

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.