Lesbók Morgunblaðsins - 04.03.1973, Blaðsíða 4

Lesbók Morgunblaðsins - 04.03.1973, Blaðsíða 4
Þegar hér er komiö sögu, hafði Sigurður Guðmundsson má'lari dvalizt í níu ár við listnáim í Danmörku. Sumarið 1858 sneri hann heimteiðis og hefur þá „brunnið mjög lí imuna" að nelga sinni hrjáðu fósturjörð atlt það, sem hann hafði af að má. Á námsárum Sínum halfði hann kynnzt, ailnáið, stefnum Iþeim, sem uppi voru í listum á þeim tíimum. Rómantíska stefnan hafði þá far- ið siguríör land úr landi hvar- vetna um hinn vestræna 'heim. Menn sáu f anda dýrðarljóma fornaldar og hugðust reisa nýja og fegurri byggingu þjóðfélags ó þeim grunni. Fegurðarsmek'k- ur Sigurðar málara beindi hon- um -hvert halda s'kyldi. Honum var Ijóst, hvað fsland stóð menn- ingarlega aftur úr undir margra alda kúgunarstjórn Dana. Innra með honum byilíust ofl, sem útrás urðu að fá, hvað sem það kost- aöi. Eins og fyrr er getið, ætlaði Sigurður að gerast sögumál- ari. En tii þess þurfti hann að afla sér þeWkingar á ýmsurn lifn- aðarháttum þjóðarinnar frá önd- verðu. Urðu þá fyrst fyrir hon- um búningarnir. Á þeim varð 'hann, sem máíari, fyrst og fremst að kunna skiil. Á ferð sinni hing- að heiim sumarið 1856, ferðaðist 'hann um Norðuriand og sá með eigin augum, hve ósmekklegir og ótjjóðlegir kven'búningarnir voru. Þegar ritgjörð hans um búning- ana kom út, vann hann mikinn sigur, því að hún þótti nýstár- leg og var vel tekið af miklum meirihluta kvenna. Stóð hann og í bréfasikriftum við 'konur víðs vegar um land og varð aWt þetta til þess, að búningurinn var tek- inn upp af konum hvarvetna um landið. íslenZkar konur eiga ¦ Sig- ' úrði málara -miWð að þakka. Það stendur enn, sem Jónas Jónsson sagði í ritgerð: „Aldrei fyrr höfðu íslenzkar konur eign- azt sliíkan vin, sem •kom óbeðinn m-eð margháttaða aðstoð ti'l að . auka fegurð þeirra og ynd- isþdkka." En þótt Sigurði taekist að leiða eitt menningarmál til far ¦sællla lykta, brunnu fteiri eldar margvíslegra hugsjóna í hugs'koti hans. Vafalaust hefur hann á námsárum sínum erlendis kynnzt ýmsum söfnum varðandi listir og sogu. Hann vissi að (s- land átti ekkert forngripasafn. Hann hefur vitað, að það varð að 'koma traustur grunnur undir menningarsögulega framsókn þjóðarinnar. Árið 1862 skrif- ar hann svo aðra hvatningar- grein í Ný félagsrit undir nafn- inu: „Hugvekja til Isiendinga", 'þar sern hann ræðir um forngripa safnið og nauðsyn þess að koma því á fót. Það liggur ekki Ijóst fyrir öll- um, að slkiilja gildi þess að safna gömilum munum, sem ekki geta lengur til nytsemda talizt. Ekki munu þeir heldur hafa verið marg ir á dögum Sigurðar málara, sem skfldu baráttu hans og iögðu lion- um lið. Öröugasti hjallinn var þó baráttan við fátæktina og skort- inn. Árangursllaust var að leita til þings og stjórnar. Um það s'krifar vinur hans Stgr. TThorst. honum: „Féteysi er la'kast og það er nú það, sem Danir byggja upp á að þar muni óll þjóðHeg við- leitni okkar stranda." Þótt Sig- Sjálfsmynd Sigurðar málara. Sigurður Sigurmundsson Víé iístáhrunn tg.aídar Priðji og síðasti hluti urður máJari helgaði safninu meginhluta starfskrafta sinna, sem eftir var ævinnar, var þó ekki hugur 'hans og sjón ein- göngu bundin við það. Hann sá ekki Reykjavtk einvörðungu eins og hún var á hans dögum. Hann sá í anda Reykja- ví'k framtíðarinnar, með stórihýs- i»m, skipalægi, vatnsveitu, leik- völium, skrúðgörðum, þjóðleik 'húsi og þjóðminjasafni og mörgu fleiru, sem risið hefur upp á okk- ar dögum. Barátta Sigurðar fyr- ir forngripasafninu varð bæði löng og hörð. f bréfi tll Stein- gríms vinar síns segirjhann 1861: „Hvorki ég sjálfur eða aðr- ir þurfa að kippa sér upp við, þó seigt og fast gangi fyrir mér þar sem ég er einn míns liðs og fáir vilja eða geta skilið mig fyrr en eftir langvarandi baráttu, því ég er framsöguimaður í þeim mál- um, sem aldrei hafa verið borin upp fyrr og þess vegna ólþekkt fijá ailmenningi." Er nú komið að þriðja mótefn- inu, sem Siguröur haföi brenn- andi áriuga á. Það var þróun leik menntar og leikhúslistar á íslandi. Eitthvað hafði verið byrj að á dönskum leiteýningum í Reykjavík nokkru áður. En Sig- urður fyrirleit al'lt, sem danskt var, Ijaldi, að hér yrði að koma ísilenzk list og þjóðleg, þar sem öll dönsk áhri* væru útiiok- uð. Það sem nú hér vantaði fyrst og fremst, voru leikrit. Þess © vegna. varö að stefna að því, að fá gáfaða menn eða skáld til þess að semja eða þýða góð leikrit. Sigurður reyndi sjálfur að semja leikrit, en tókst ekki svo honum iíikaði. Varð honum þá fyrst fyr- ir að snúa sér ti'l síns kæra vinar Stgr. Tihorsteinssonar og í svar- bréfi 1861 skrifar hann: ,,Þó að langt sé síðan að ég heyrði Kedd- Hannesarríimuna, þá trúi ég varla að sá, sem gat gert hana, geti ekki látið persónur í draima tala með viti. En vel trúi ég, að þú hafir ekki tíma eða kringumstæð- ur til þess og að þú sért orð- inn heídur ókunnugur landslhátt- um til þess. En þá getur safn Jóns Árnasonar ráðið nökkra bót á því, þegar það kemur út, en víst er það, að stór nauðsyn er á þessum ritutn, bæði ti'l að gefa skáldskapnum fulilkomnari stefnu og eins til að spana menn til að æfa sig i að leika." Síðan sikorar 'hann á Steingrím að leggja sér lið og nefnir í því sambandi að þýða leikritið „Kvens'kratt- ann" eftir Shakespeare, því að það væri <það einasta, sem .helzí mætti leika hér af hans stykkj- um. — Um tjessar mundir sat Steingrimur Thorsteinsson úti í Kaupmannaihöfn við nægtabrunn evrópskra bókmennta og lista. Hann var þá nýkvæntur danskri konu og undi hag sínum vel að því er hann segir í bréfum. Um þetta leyti þýðir hann á íslenzku leikritið Lear konung eftir Shakespeare. Haustið 1869 fékk Sigurður máilari þýðinguna í hendur, þá skrifar hann: „Gladdi hún mig mikið. En nú vantar Ham'let, Ótheiio, Rómeo og Júlíu og að þessi tvö sem búin eru verði prentuð." Steíngrimur var nú orðinn þekktur og dáður hér 'heima, einlkum af frelsis- og ættjarðarljóðum sínum. Nú hafði hann auk þess ráðizt í það stór- virki að Jaýða á íslenzka tungu „Þúsund og eina nótt", eitt af þekktustu og frægustu verkum heimsbókmenntanna á því klið- mjúka og fagra málli, sem fáir eða engir lékju eftir. — Þegar hér var komið, sat Mattlhias Jochumsson í Lærða skólanum í Reykjaviik. Einn vetur hafði hann dvaJið í Höfn. Fékk ihann toar no'kkra til- sögn í tungu'málum, en sinnti lítt verzlunarfræðum eins og till hafði verið stofnað. Vinir hans og vandamenn munu þá riafa gengizt fyrir 'því, að hann legði niður verzlunarstörf og færi í Skóla. Má þar fremsta í flokki telja fyrrv. húsmóður hans í Flatey, Þuríði Kúld. EWki mun Matthías hafa ort svo umtaiswert. væri fyrstu ár sín í Skála. Eri þar kom þó, að Sigurður málari sneri sér ti1 Ihans með 'það, að semja leikrit alísltenzkt áð anda og efni. Matthías hafði þá um sumarið áður ferðazt um sveit- ir og öræfi fslands með kvekur- um. Veturinn eftir skrifaði hann svo undir handarjaðri Sigurðar leikritið „ÚtiJegumennina", sem siðar fékk nafnið Skugga-Sveinn. Var það þá strax tekið tfJ flutn- ings, sýnt í febrúar 1862 og eins og í blöðunum stóð „gerði hvin- andi lukku", sem segja má með sanni að standi enn í dag. „Eftir þetta fór heldur að syrta í lofti í menningarlegum efnum," segiir Sigurður Guðmundsson í bréfi til Steingríms 1863. „Andinn í Rvík er alJtaf að versna. LatínuskóJinn er Skapaður til að drepa' alla ís- lenzku og föðuriandstilfinningu — alveg gagnsitætt Bessastaða- andanum og tiæöast að þeim í staðínn, — skemmtanatilraun- ir verður maður að berja blá'kalt fram með oddi og egg í trássi við aillt, en má búast við óvrld í stað- inn." En nú var önnur barátta kom- in á dagskrá á næstu árum. Það var hin væntanlega þjóðhá- tíð 1874 á þúsunci ára afmæ'li fs- lands byggðar, meö þeirri von um stjórnarbót, sem við hana hafði verið tengd. Ættjarðarijóð skáld- anna kyntu ondir glóðina. Á vordöguim 1870 komu Ný félags- rit færandi hendi með Vorhvöt Steingrims á forsíðu. Tveimur ár-

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.