Lesbók Morgunblaðsins - 25.08.1974, Blaðsíða 10

Lesbók Morgunblaðsins - 25.08.1974, Blaðsíða 10
Arabar á þröskuldi nýrra tíma Þetta eru áfeng orð og áfengur andi, og hann hefur sett r.itt mark á Araba. Margir þeirra hafa látið undan freistingunni að hefna sin á fornum fjendum, nú þegar færið gefst. Arabar þykjast eiga harma a<) hefna á Vesturlanda- mönnum, þótt þeir harmar séu að sönnu bæ'ði raunverulégir og ímyndaðir. Kn þeim miín merki- legra er það, að flestir Arabar virðast reiðubúnir að gleyma fornum væringum, ef vestræn ríki vilji hjálpa þeim að koma á friði í Miðausturlöndum, með þeim hætti, sem þeir sætti sig við, og vilji að auki styðja þá til fram- fara og þróunar. Eins og fyrr segir er skammt liðið frá þvf Arabar hófust til þeirrar virðingar, er þeir njóta nú og margir Vesturlandabúar hafa enn sömu hugmyndir um þá og algengar voru í Hollýwood-myndum til skamms tíma. Þar voru Arabar gjarnan dókkleitir og skeggjaðir, rikir en skítugir og lögðu aðallega stund á eiturlyfjasmygl og hvíta þrælasölu. Þeir klæddust síðum, nvitum skikkjum, báru bjúg- hnífa, riðu úlföldum og höfðu á hraðbergi mergjaðar bölbænir á borð viö þessa: ,,Megi flærnar af sjúkum úlfalda taka sér bólfestu i hári frumburðar þíns". Ekki er gott að viia hvaðah þessi óglæsi- lega íinynd er koinin. En for- dómarnir að baki henni eru senni- lega aftan úr miðöldum, þegar Evrópubúar kynntust fyrst hin- um framandlegu og ógnvekjandi hermönnum Islams og urðu sam- stundis gripnir skelfingu um kristinn sið. Það voru þó reyndar þessir sömu „villtu" innrásarmenn af eyði- mörkum Miðausturlanda, er fluttu Evrópumönnum hellensk vísindi og heimspeki, sem þeir hafa metið svo mikils síðan. A dögum Múhameös, fyrir rúmum 1,'JOO árum, voru „Arabar" hinir bedúínsku ætt- flokkar hiröingja, sem reikuðu um Arabíuskagann, fyrstu fylgj- endur spámannsins, sem fóru með honum og boðuðu heiðingj- um trúna. Nú á dögum má nánast telja alla þá Araba, sem arabísku tala og „finnst þeir vera Arabar", eins félagsfræðingurinn Jacques Berque komst aö orði. Til eru nítján sjálfstæð Arabaríki og samanlagður íbúafjöldi þeirra 125 milljónir. Það gefur þvf auga leið, að ,,hinn arabíski heimur" er allsundurleitur. Berbarnir í Marokkó eru jafnólíkir eyði- merkurbúum .lórdaniu og Vermontbúar Texasbúum, svo dæmi sé tekið, og handiðnaðar- menn á hernámssvæðum israels- manna eða blásnauðir fellaheen við Nílarósa virðast í fljótu bragði eiga fátt sameiginlegt við mennta- mennina í Kaíró eða fjármála- inenninaí Beirút*" * Ekki allir Múhaineðstrúarmenn eru Arabar, né heldur eru allir Arabar Múhaiheðstrúar. T.d. ríkir Múhameðstrú að mestu leyti í Tyrklandi, Pakistan, Iran og Indónesíu, en þjóðir þessa landa eru ekki arabfskar. A hinn bóginn eru t.d. fjölmargir Egyptar kristn- ir og mikill hluti Libanons er kristinn. Ekki er hægt að tala um ,,ara- biskt eínstaklingseðli". Á hinn bóginn má nefna ýinis einkenni, sem eru Ariibum sameigineg. I fari margra þeirra verður vart tveggja ólíkra hvata, sem stangast á: sjálfselsku og sammennsku. Hið fyrra kemur oftlega fram í stolti, sjálfshafningu og öfga- kenndri viðkvæmni fyrir gagn- rýni. Hið siðara birtist hins vegar i því valdi, sem ýmsar stofnanir, svo sem fjölskylda, ættflokkur, trú og þjóð, hafa yfir manninum. Fátækt, hirðuleysislegt barna- uppeldi (arabískir foreldrar láta að sjálfsögðu talsvert með hvít- voðunga eins og annars staðar tíð- kast, en eftir það skipla þeir sér litt af börnunum fyrr en þau eru svo vaxin, að þau geta tekizt á hendur ábyrgð og skyldur) og fjölskylduviðkvæmni höggva nokkur skörð í sjálfsvirðingar- kennd Araba. Af þessu leiðir oft, að þeir verða óútreiknanlegir og hneigðir til ofbeldis. Skyldu menn vara sig á því að æpa að arabiskum leigubílstjórum; þeir gætu átt það til að snarhemla og draga upp byssuna. Arabískir siðir eru fæstir sprottnir af tilviljunum. Hin vfð- kunna gestrisni Arabanna á rætur sínar að rekja til lífshátta Bedúínahirðingja. Maður býður gesti kaffi vitandi, að rekist hann vegvilltur heim til gestsins daginn eftir mun hann hljóta sömu viðtökur. Jafnvel ennþá er það gróf móðgun við Araba, að hafna slíku boði, þvi með því er honum neitað um að sýna sumu mikilsvirtustu eiginleika sína, ör- læti og félagsanda og svo það, að hann sé ekki alveg á nástrái. Ekki heldur er hin velþekkta tilhneiging Araba til útblásinnar mælskulist- ar út í bláinn. Munnleg hefð er rík með þeim og gömul. Aður fyrr menntuðust Arabar þannig, að þeir lærðu og þuldu Kóraninn utan bókar. Nú á dögum halda stjórnmálamenn huguin áheyr- enda föngnum þótt mál þeirra sé næsta efnissnautt, aðeins ef þeir eru mælskir. Arabíska er auðugt og fagurt mál, er býður heim stór- fenglegri ljóðagerð með glæstum myndum og tónlist við. Sá, sem hana flytur hlýtur aö hrífast með. Arabísk saga geymir minningu margra stórmenna, sem lyft hafa þjóð sinni til vegs, hver á sinn hátt. Fyrstan ber auðvitað að telja spámanninn og trúarbragðahöf- undinn Múhameð, en fyrir trúna öðluðust Arabar einingu, langtum meiri en þá samheldni einstakra ættflokka, sem áður hafði ríkt. Á áttundu öld kom fram Abd el Kahman, hinn mikli hermaður og lærdómsmaður. (im hans daga var blómaskeið islamskrar menn- ingar á Spáni. Á níundu öld gerði Harún al Rashíd Bagdad að menn- ingarmiöstöð alls heims. Kúrdinn Salah al Din (Saladin) hratt innrás krossfaranna. Af seinni tíma mönnum Gamal Abdel Nasser, þótt mistækur væri; hann hratt mörgum þjóðþrifamálum í framkvæmd og það, sem ekki er minnst um vert — veitti nýjum, arabískum þjóðernisanda um gjörvöll Arabalönd. Og nú síóast eru það Anwar Sadat, forseti Egyptalands, og Feisal, konungur Saudi-arabíu. Það, sem nú er að gerast í þessum löndum, mun trúlega verða for- dæmi öðrum Arabaþjóðum síöar meir. Það virðist kannski ekki trúlegt í fljótu bragði, að Saudí- arabía sé í fararbroddi Araba- ríkja um framfarir. í Saudiará- bíu ríkir algert konungsveldi. Altítt er, að trúarlögreglan svo- nefnda stöðvi konur á götum úti og skikki þær tii að sfkka pils sin. Saud konungur ásamt iífverðinum, sem bæði er vopnaður bjúgsverðum og byssum. Þar er glæpur aö hafa áfengi undir höndum. Þjófar eru hand- höggnir. Úlfaldaiestir annast flutninga um eyðimörkina og í höfuðborginni Riyadh eru markaðsvörur fluttar á úlföldum. En jafnframt þjóta innlendar þotur um loftin, eldflaugakerfi og skriðdrekar hafa leyst bjúgsverð- in af hólmi, og menn þeytast á skellinöðrum til bænahúsanna, framhjá hályftum skrifstof ubygg- ingum og hótelum. Stjórntaumar Saudiarabíu liggja í styrkri hendi hins íhalds- sama konungs Feisals, en enda þótt íhaldssamur sé og hændur að erfðavenjum á hann samt traust og aðdáun framfarasinnaðra Araba. ,,Arabar eru draum- hneigðir og það er mönnum holl- ast að muna", er haft eftir sér- fræðingi um málefni Miðaustur- landa. „Segi Feisal sem svo: 'Ég vil biðjast fyrir i Jerúsalem áður en ég dey' er það alls ekki út i bláinn. Slfk orð eiga ennþá hljóm- grunn með Aröbum." Þótt margt sé enn með fornu sniði í Saudi- arabíu, verður þó vart ótvíræðs framfarahugs hjá almenningi. Ófáir hirðingjar selja úlfalda sína og kaupa vörubíla í staðinn. Við- skiptahöldar hafa uppi ráðagerðir um olíuhreinsunarstöðvar og jafnvel sölustöðvar á Vestur- löndum. og ný stétt er orðin til í landinu — tæknikratar. „Sá Saudiarabi, sem nú er oftast nefndur, er ekki konungurinn, heldur Ahmed Zaki Yamani, olíu- málaráðherra," er haft eftir bandarískum embættismanni. En þótt Feisal, með olíuauð sinn og tæknikrata, sé óneitan- lega þýðingarmikill, er annar óumdeildur foringi Araba, sem sé Anwar Sadat, forseti Egypta- lands. Þó hefðu fáir trúað því forðum, að svo mundi fara. Fram að októberstríðinu virtist svo sem Sadat væri fyrst og fremst iriál- skrafsmaður, en ekki fram- kvæmda. Sadat varð ungur liðs- foringi í her Farúks konungs sællar minningar. Þá hafði hann uppi hverja ráðagerðina annarri langsóttari um uppreisnir og verkföll gegn hinum illræmda kóngi. En þegar loks kom að þvi, að Nasser og menn hans tóku völdin missti Sadat af öilu saman — hann hafði farið í bíó og þegar hann kom þaðan voru úrslitin ráð- in. Árið 1971 þusaði hann einnig án afláts um það, að þetta væri ,,ár ákvörðunar" og hvatti Araba til að búa sig undir „komandi stríð" við ísraelsmenn. En árið 1971 leið án þess nokkuð gerðist. Hins vegar breyttist álitið á Sadat allnokkuð í fyrrahaust, þegar herir Egypta r'éðust yfir Súesskurð, inn á yfirráðasvæði ísraelsmanna og stöðvuðu fram- sókn þeirra. Það verður mikið af- rek, ef honum tekst líka tilraun sín til að koma á friði í Miðaustur- löndum og enda þannig einhver skæðustu átök í sögu þjóðanna. Nái þetta fram að ganga verður framtíð Araba óneitaniega mun bjartari en áður. ,,Það er hreint ekki ólíklegt, að honum takist þetta," segir arabískur ritstjóri. „Ekki vantar hann gáfurnar, eða hugrekkið. Nú þarf hann aðeins að hafa heppnina með sér." Þess verður vissulega víða vart í Egyptalandi, að friðarvilji Sadats sé einlægur. Fyrir skömmu siðan hætti sjónvarpið í Kafró að útvarpa auglýsinga- myndum greiddum af rikinu, þar sem sáust glefsur úr októberstríð- inu, en snotrar stúlkur sungu hrífandi baráttusöngva. i stað þeirra eru nú komnar myndir af verksmiðjufólki og bændum að starfi. Sýningunni á herteknum israelskum hergögnum var skyndilega lokað, en alþjóðleg bókasýning opnuð í staðinn. Og fleira má nefna til dæmis um friðarvilja Sadats. Hið hálf- opinbera dagblað, Al Ahram, sagði frá því nýlega, að forseta- bréf verði bráðlega sent öllum egypzkum hermönnum og þeir spurðir hvaða framtíðarstarf eða nám þeir kjósi sér helzt. Var þetta fyrsta merki þess, að í bígerð væri að leysa upp egypzka herinn, a.m.k. að einhverju leyti; en her- inn telur 300.000 manns. Dag- blaðið skýrði ennfremur frá því, að allri ritstkoðun yrði aflétt í landinu, nema ritskoðun hernaðarfrétta. Þessar upplýs- ingar þðttu einkum eftirtektar- verðar fyrir þá sök, að þær komu frá hinum nýja aðalritstjóra Al Ahram, Ali Amin, sem tók við ritstjórn fyrir nokkrum vikum, þegar Sadat vék fyrirrennara hans, Múhammeð Heikal, frá blaðinu. Heikal var náinn vinur Nassers heitins forseta, og hafði lengi verið í eldlínu egypzkra stjórnmála. En hann hafði undan- farið látið í ljós ótrú á sáttatil- raunum Sadats við Ísraelsmenn og taldi Sadat að lokum, að Heikal hefði farið yfir mörk sin og vék honum frá. Þó er meira um vert, að ríkis- 10

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.