Lesbók Morgunblaðsins - 25.08.1974, Blaðsíða 16

Lesbók Morgunblaðsins - 25.08.1974, Blaðsíða 16
Bobby Fischer og skákin Framhaidaf ws.7 Fischer og Spassky — skákmenn híns sigilda, nreina og Deina stíls. okkar," segir I skýrslu þeirra Char- lotte Léedy og Lerey Dubeks. „að hin aukría streita, sem fylgir áskorenda'keppninni, hafi valdið þvi, aS blóSþrýstingur andstæSinga Fischers hélzt óeðliiega hár dögum saman eftir að skák lauk."Það er tilhlýðilegt að geta þess hér, að allir fjórir síðustu andstæðingar Fischers frestuðu eiríni skák eða fleiri vegna lasleika, sem kenndur var tauga- streitu. Flestir skákmenn hefja likams- æfingar fyrir stórkeppni. Bobby Fischer iðkar sund, tennir. og borð- tennis og er sem mest hann getur undir beru lofti. Júgóslavneska liSið hefur með sér þjálfara á mót, og gufubað i farangrinum. Daglega stunda ItSsmenn lyftingar, arm- beygjur og skuggabox. Þá er aS nefna tímaþröngina. Hún hefur leikiS margan skákmanninn grátt. Á stórmótum hefur hver skák- maSur tvo og hálfan tíma til umráSa að Ijúka 40 leikjum. Hann getur eytt eins miklum tíma í leik og honum sýnist, en Ijúki hann ekki hinum 40 á tilsettum tíma er hann fallinn og hefur tapaS skákinni. jafnvel þótt svo sé þá komið. að hann gæti mátað andstæðinginn í næsta leik. Sumir skákmenn eru ! sífelldri tlma- þröng. Þeir brjóta heilann fulllengi. unz þeir verða e.t.v. að leika 20 leiki á 10 mínútum, eigi þeir ekki að falla á tlma. Oft hefur „unnið" tafl tapazt í timaþröng. Bobby Fischer hefur langoftast timanrí fyrir sér og lendir sárasjaldan í timaþröng. Algengara or, að andstæðingar hans hafi naumast augun af klukkunni síðustu leikina. LISTOG VlSINDI Bobby álítur skákina sambland listar og vísinda. Hann segir, að hún sé visindi í þeim skilningi, að hún hllti ákveSnum, óumbreytanlegum reglum, eSa „lögmálum". Listin kemur til sögunnar, þegar and- stæSing mun verSa á mistök „og maður getur hagnýtt sér þau á iist- rænan hátt". ( augum Bobbys er skákin hugmynd, hreinræktuð hug- mynd, reist á ákveðnum, visinda- legum undirstöðuleikreglum, og þessi hugmynd tekur hann svo fanginn aS ekkert annaS kemst aS. Af hinum mestu skáksnillingum er þaS aðeins Aljekin, sem kemst í samjöfnuð við hann að ein- æði og sigurvilja. Aljekin bar ævin- lega á sér vasatafl og var oftast með það á lofti. Að loknu móti I London árið 1 922 var þeim Aljekin og Capa- blanca, sem alla tíð var dálltið kæru- laus, boðið að sjá revlu nokkra. Capablanca hafði ekki augun af dansmeyjunum allan timann. Aljokin hafði ekki augun af vasataflinu. Fischer svipar til Aljekins. Skemmtanir. og skák fara ekki saman. Ekki heldur kvenfólk og skák. Sigurinn einn skiptir máli. Bobby verður að sigra, þannig hefur hann alla tið verið. Hann heldur stundum áfram skakum. sem virðast jafntefli, þar til borSÍS er hartnær rúið mönnum, og er reiSubúinn aS sitja til eilifSarnóns ef þess þarf. Heimsmeistaratignin færði honum bæSi auS og frægS. En þeir, sem þekkja til Fischers, eru á einu rnáli um þaS, aS frægð og auður muni ! engu breyta háttum hans. f hans augum er tilgangur lifsins sá og hefur alltaf verið að skapa snilldar- verk á skákborðinu; sjálfur tilveru- rétturinn helgast af þvl. Hið lýta- lausa tafl mun halda áfram. hinar óvæntu leikfléttur, hinar frábæru hugmyndir og undraverðir sigrar i hróksendatafli, sem reynast mundu öllum öðrum ofviða. Það kann að vera. að tílfinningalif Bobby Fischers sé lltt þroskað og hann sé jafnvel vandræðagemsi, en á sinn hátt er hann samt frábær listamaSur, sem leitar hinnar fullkomnu reglu á s!nu sviði. Fáir listamenn hafa náð jafn langt i áttina til fullkomnunar. Krefðist skáklistin ekki annarra hæfileika en minnis á byrjanir væri heimurinn fullur með stórmeistara. En nú eru þeir ekki nema 82 (árið 1972), þótt íbúatala jarðar skipti milljörðum. Skák er annað og miklu meira en minnisíþrótt. Sköpunargáfa gegnir þar miklu hfutverki og skiptir raunar sköpum. hún skilur góða stór meistara frá ódauðlegum. Það var hún, sem skildi Mozart frá minni- háttar samtiðarmanni sinum, Karli Ditters von Dittersdorf. Li'kt og stærðfræði- og tónsnillingar sjá skáksnillingar i stöðu ákveðnar leiðir, sem ógreindari menn koma aldrei auga á. Skáksnillingar hugsa öðru vísi en aðrir. Þeir koma á óvart, leika óvæntum leikjum. Hið óvænta sverðslag kemur skyndilega, með eldingarsnatri hugans; fæðingar- stund þess er stund hreinnar and- legrar fegurðar. Hvort. sem sú fegurð birtist í tónum, stærðfræði- jöfnu, eða snjöllum leik á skákborði, er hún tákn þrár mannsins eftir reglu, er tjáð sé með frumlegum, ógieymanlegum hætti — og þessi skilgreining á fegurðinni er máski ekki síðri en aðrar. RÖKVfSI OG INNSÆI Enginn fagurfræðingur eða sköpuður hefur getað skýrt þessi snilldarbrögð, en árangurinn höfum vér fyrir oss: samspil rökvísi og inn- sæis, sem fæSir af sér snilldarverk, sem bera af, fullkomnunin sjálf. Þetta er þaS, sem gerSist hjá Mozart, er hann samdi þessa ægi- legu D-moll stiga ! forleiknum að Don Giovanni, og Einstcin, er hann samdi frægustu jöfnu okkar tima. Þetta var það, sem gerðist hjá Fischer, er hann lék H—b6 ! 19. leik I skák sinni við bandarlska stór- meistarann Paul Benkö árið 1963; djúp og snjöll hugmynd, sem minni mönnum hefði aldrei komið til hugar. Benkö varS gersamlega for- viða, athugaði málið, sá, að hann var dauðans matur og gaf skákina eftir tvo leiki. Er það máski gegndarlaus ósvífni að jafna 19. leik Fischers, H—b6, við Don Giovanni og jöfnuna E = mc 7 Ef til vill þegar allt kemur til alls. En í grundvallaratriSum var það, sem Bobby gerði í skák þessari. hið sama og Mozart og Einstein gerðu — hann rakti röð forsendna til heillandi og alóvæntrar niðurstöðu. Um leið skóp hann fagurt verk, sem tekur hugann fanginn, slik eru glæsi- leiki og beinskeytni hugmyndar- innar. Væri skák jafnvinsæl tónlist, jafnmargir hrifust af finieik hennar og blæbrigðum, þá væru beztu skákir Steinitz, Capablanca, Aljek- ins, Botvinniks og Fischers varla minna metnar en snilldarverk Bachs, Mozarts, Beethovens og Brahms. Það skapandi imyndunarafl, sem þarf til afburSa snjallrar skákar og snilldarverks ! tónlist, er nátengt. Skák er ekki iþrótt, fremur en tónlist. Hún er lífsmáti, sem út- heimtir jafnmikla ástundun og pianó- leikur til dæmis. Atvinnupianó- leikarar verja sex stundum eSa meira til æfinga á degi hverjum. þær verða að áráttu. Svipaður er vinnudagur skákmeistara. Þeir verja mörgum timum daglega til þess aS greina og rannsaka skákir, lesa skákir og skýringar, ! aragrúa tímarita út- gefnum um heim allan. Uppsláttarrit þeirra og handbækur eru t.d. „Nútlma skákbyrjanir" og „Skák- byrjanir i kenning og reynd", hvort tveggja þéttprentaðaðra 700 blað- s!ðna bækur, sem þeir þekkja jafnvel og pi'anóleikarar etýður Chopins og „Das wohltemperierte Klavier" eftir Bach. Og li'kt og tónlistarmenn hafa skákmenn frábært minni — ! sinni grein. Það minni virðist ekki taka til annarra hluta. YFIRBURÐIR ÆSKUNNAR Menn tefla yfirleitt bezta skák á þrltugsaldri. Skák er ungs manns leikur, meðal annars af Hfeðlisfræði- legum ástæðum. Rosknum mönnum veitist örðugra að muna, gera sér hugmyndir, melta og samræma hlut- ina. Þeim veitist erfitt aS standa á sporði hinum ungu mönnum, sem fylgjast sjálfkrafa með hverri nýjung. Og svo er llkamshreystin. Já, likams- hreystin. Það skal hraustan skrokk til að standast raunir langrar keppni, þar sem menn sitja fimm tima á dag og pina heilann tit hins itrasta, tefla biðskákir daginn eftir, svefnlitlir sólarhringum saman, og berjast við að finna beztu leiðina. Ef A og B — en kannski l!ka C.D, eða E. . . Þótt aðeins væri hin andlega áreynsla ein, að stara timunum saman á skák- borð án þess að geta tekið á þvl, og reyna af alefli að koma auga á alla möguleika og stöður, sem upp kunna að koma, þá mun verða að leita langt til samjöfnuðar. Snillingar I listinni sjá tvo eða þrjá leiki fram i timann að öllum afbrigðum með- töldum. Sögur um skákmenn, sem sjái tiu leiki fram i timann (að þeim tilvikum undanteknum, þegar um er að raeða nauðungarleiki, þ.e. ekki er um aðra að ræða) eru aðeins þjóð- sögur. Slíkt er ekki hægt. Áreynslan við það að hugsa tvo, þrjá leiki fram i ttmann er svo mikil, að hún er á færi fæstra skákmanna, og hún leggst þungt á likamann. f desemberhefti „Chess Life and Review" árið 1971 var birt rann- sókn á lífeðlisfræðilegum breyting- um manna meSan á skákkeppni stóð. Öndunartiðni jókst. blóð- þrýstingur einnig. „Það er álit Hanna, Ajax og eldtásraestingin Eða þegar Hanná kynntist því, að fljót Ajax með Salmíak-Plús er fljótvirkast og áhrifamest við að fjarlægja jafnvel erfiðustu óhreinindi í eldhúsinu. 2. Enda byrjaði föstudagurinn ckki sérlega skemmtiiega. Hcppilegt, að ég hafði keypt Ajax. 3.Tvær brúsahcttur í föiu af vatni nægðu lil að gera eldhúsið skínandi hreint aftur. 1. Ég hafði átt við matargerð allan fimmtudaginn og bjóst því við óvenjuerfiðri föstudagsræstingu. 4. Það nægði að strjúka lauslcga af 5. Og fastbrennd »uppúrsuðan« á eldavélinni, skáphurðum til þcss að þær yrðu gljáandi á ný. sem alltaf er erfið, lét undan fyrir ögn Ajax eyddi á stundinni allri fitu og blettum. af óþynntum Ajax-legi. 6. »Þetta gekk eins og í sögu með Ajax, og nú er eldhúsið mitt alltaf ljómandi hreint. Og svo angar það auk þess af hreinleika.< FljótandiAjax gerirhreinteins og hvítur stormsveipur. ©

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.