Lesbók Morgunblaðsins - 26.10.1975, Blaðsíða 2

Lesbók Morgunblaðsins - 26.10.1975, Blaðsíða 2
Þar situr barniöí öndvegi Grein eftir Heinz Baruzke um H.C. Andersen, en 100 ðr eru nú liöin frö dauöa hans „Ég leiði oft hugann að þvf, að væri ég frfður sfnum eða rfkur og hefði einhvers konar iftið em- bætti, þá myndi ég kvænast. Ég myndi vinna, borða og að lokum leggjast til hvíldar f kirkjugarð- inum — hvflíkt sældarlff yrði það. En þar sem ég er nú einu sinni ljðtur og mun alltaf verða fátækur, vill engin giftast mér, þvf að þetta er það sem stúlkurn- ar sækjast eftir og það er mjög eðlilegt. Þess vegna mun ég standa einn alla itiína ævi, eins og vesæil þistiil, sem menn hrækja á, þvf að það eru örlög mfn að eiga dapurlega ævi." Höfundur þessara Ifna var ung- ur danskur ferðalangur á Italfu, 29 ára að aldri og hafði hann - fengið nokkurn ferðastyrk frá ættlandi sfnu. Hann hét; Hans Christian Andersen. Bréfið skrif- aði hann f Flðrens til ungs dansks vinar sfns 9. aprfl 1834. Rúmum 40 árum sfðar, ll. ág- úst 1875 var lfk H.C. Andersen flutt til dómkirkju Kaupmauna- hafnar, Frúarkirkju, en hann hafði látizt 4. ágúst 1875. Kista hans var látin standa undir stóru höggmyndinni af hinum bless- andi frelsara eftir dansk-fslenzka meistarann Berthel ThorVald- sen, en hún hefur farið f ótal eftirlfkingum um allan heim eins og ævintýri og sögur hins látna skálds. Umhverfis kistuna höfðu safn- azt saman opinberir fulltrúar Danmerkur og fremstir stóðu Kristján konungur IX og rfkisarf- inn, þvf að á umliðnum 40 árum hafði H.C. Andersen unnið sér sess meðal frægustu skálda heims. En frægðin hafði ekki megnað að svipta hann óánægj- unni með sitt ytra útlit og aldrei gekk hann f hjónaband. Djúpstæð minnímáttarkennd kom alla tfð f veg fyrir, að hann hefði „kynferðislegi samneyti" svo að notuð séu orð danska sál- fræðingsins Hjalmar Helweg. Og sú staðreynd, að hann var firrtur eðlilegu kærleikssambandi, mun áreiðanlega vera ein af ástæðum þess, að hann rýndi mjög inn f mannlegt lff f öllum tilbrigðum þess, og náði stöðugt lengra f sniild sinni við að lýsa þvf á list- rænan hátt. En bölsýnisspár hans um, að hann myndi ævinlega verða eins og vesæll þistill, sem menn hræktu á, rættust hins veg- ar aldrei. Það munu þvert á móti haf a verið f á skáld, sem á þessum tfmum hlutu jafnmikla viður- kenningu f Iifanda lffi og Hans Christian Andersen. Hann fædd- ist f aprfl 1805, f óðinsvéum, var son ur fátæks skðsmiðs og upp- vaxtarskilyrði hans voru svo bág, að varla er hægt að gera sér þau f hugarlund. Eigi að sfður tókst honum að hrista af sér hina þungu félagslegu hlekki og hann varð gestur við furstahirðir Evrðpu og kynntist þeim, sem hæst var á andlegu sviði f álfunni. Hann náði fyrst hylli f Þýzka- landi, og sú þjðð, sem fyrst varð til að veita honum viðurkenn- ingu, var honum alla ævi hugleik- in, enda þótt stjórnmálaástandið milli Danmerkur og Prússlands varpaði þar nokkrum skugga á. Það var skáldsagan „Improvisa- toren" sem vakti fyrst athygii Þjóðverja á honum, en það var saga um fátækan, ítalskan dreng, sem Andersen hafði gefið út eftir sfna miklu Italfuferð á árunum 1834—35. Sfðar lét hann frá sér fara bókina „Kun en spillemand", en vettvangur hennar var föður- Iand skáidsins. Skáldsaga þessi náði þvflfkri hylli f Þýzkalandi, að hún fór þaðan sigurför um heiminn, en slfkt hafði ekki áður gerzt með bðkmenntir frá Norð- urlöndum. Með bðk þessari var lagður hornsteinninn að heims- frægð H.C. Andersens. Það kom þegar fram f „Improvisatoren" að H. C. Ander- sen hafði unun af þvf að lýsa sjalfum sér. Þessi aðferð hans varð sfðar svo augljós, að Daninn, Elias Bredsdorff, sem mjög hefur rannsakað bðkmenntir Il.C. And- ersens, telur, að megnið af beztu skáldverkum hans fjalli f raun réttri um hann sjálfan. Og Hans Brix, sem er eitt af gömlu stðr- veldunum á sviði danskra bðk- menntarannsðkna, skrifaði eitt sinn, að H.C. Andersen hefði skrifað fleiri sjálfsmyndir en Rembrandt hefði nokícru sinni málað. Andersen gerði sér þetta sjálfum ljóst. Hann skrifaði eftir- farandi f dagbók sfna: „Það getur aldrei verið neitt rangt við það, að höfundur sé hlutlægur, þvf að það er til marks um, hversu mikið skáld hann er." Og verk hans vera skáldagáfu tvfmælaiaust vitni. Ekki einungis skáidsögur hans, 6 að tölu, og mörg ljóð, sem.hann orti, heldur umfram allt ævintýri hans og sögur, sem fyrst komu út árið 1835 og voru einungis skrif- uð fyrir börn. Andersen fann til sterkrar samkenndar með börn- um, sem og fátæku fólki og utan veltu f samfélaginu. Tilfinninga- næmt hjarta hans var eins og segull, sem drðst að öllu veik- burða og hjálparvana. Segja má, Fnðingarstaður H.C. Andersens I Odense. Andersen varB ekki sérstaklega vel til kvenna og ástir hans voru ðhamingju- samar. Hör eru tvær, sem hann elskaSi: Riborg Voigt og „samski naturgal- inn", óperusöngkonan Jenny Lind. ©

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.