Lesbók Morgunblaðsins - 12.05.1979, Blaðsíða 8

Lesbók Morgunblaðsins - 12.05.1979, Blaðsíða 8
Jöröin var mannkyninu gefin, ekki til þess aö það skyldi tæ'a hana sundur og leggja stór flæmi hennar í auön, heldur sem nokkurs konar smíöarefni, erþað skyldi fegra og um bæta eftir þörfum sínum og hentugleikum. Hér hefir aö vísu gengiö á ýmsu, en undiraldan er þó æ hin sama, aö mannlegt hyggjuvit og sköpunarþrá reynir að gera jöröina betri og byggilegri. Maðurinn er alltaf að umbreyta jöröinni eftir hentisemi sinni, og á þetta jafnt viö um ein- staklinga og þjóöir. En í þessum miklu önnum gleymist furöu oft sá sannleikur, sem felzt í, þessum oröum skáldsins (E. Ben.) Þaö fagra sem var, skal ei lastaö og lýtt, en lyft upp í framför, hafiö og prýtt. Aö fortíö skal hyggja, ef frumlegt skal byggja, án fræöslu þess liöna sést ei hvaö er nýtt. Reykvíkingar eru sem aörir aö endur- skapa sitt umhverfi eftir þörfum sínum og allra íslendinga. Úr fátæklegu fiski- mannaþorpi eru þeir aö skapa höfuö- borg lands síns. Þeir reyna eftir megni aö fegra og bæta það sem var. Á grýttum holtum hafa þeir reist hvert borgarhverfið á eftir ööru, meö götum og gangstéttum, vatnsveitu, hitaveitu úr iörum jaröar, raflögnum og síma, frárennsli og þrifnaðarráöstöfunum, útvarpi og sjónvarpi strætisvagna- feröum um allan bæ, bílum og flug- vélum og þó eigi síst meö því aö rækta fagra skrúðgarða umhverfis snotur hús sín. En hvaö er þá um hinn gamla bæ aö segja, þann er stóö hér um aldamót, og kalla má vöggu þeirrar Reykjavíkur, sem nú er. Án fræöslu hans sjáum vér ekki hvað nýtt er. Um gamla bæinn verður ekki sagt, aö hann sé eins og haugfé frá liönum öldum, miklu fremur veröur honum líkt viö brotasilfur, sem smiöir eru að kasta í deiglu og bræöa upp og smíöa úr nýar gersemar. Margan manninn fýsir að' fylgjast með þeim vinnubrögöum og sumir telja aö eigi megi allt brotasilfriö fara forgörðum, því aö þar á meöal finnist ómetanlegir kjörgripir. Meö því hugarfari leggjum vér leiö vora til gamla bæjarins og þó aöallega í þeim tilgangi aö láta fræöslu hins liöna sýna oss hvað er nýtt. Reykjavík var bóndabýli fram um miðja 18. öld, en varð verksmiöjuþorp 1952. Þá hefst saga Aöalstrætis og þar eru reist fyrstu timburhúsin. Þegar talað er um gömul hús í Reykjavík, veröur því aö hafa í huga, aö þau elztu geta ekki verið nema rúmlega 200 ára, og eitt þeirra er enn í Aöalstræti. En þaö var ekki fyrr en eftir að Reykjavík fékk kaupstaöarréttindi 1786, aö skriöur kemst á byggingar- sögu hennar. Þá rís upp röð timburhúsa meöfram sjónum alla leiö frá Aöalstræti austur að læk. Þaö var upphaf Hafnar- strætis og byggöin var þá eins og vinkill í laginu tvær götur, sem mynduöu nokkurn veginn rétt horn á tvo vegu við gamla túnið í Reykjavík, Austurvöll, sem náði austur aö læk og suöur aö tjörn. Hér á vel við aö minnast ofurlítiö á lækinn. Arnarhólslækur hét hann upphaflega, en menn höföu fyrir löngu stytt nafn hans og kölluöu hann bara lækinn. Hann kom úr noröausturhorni tjarnar- innar, hlykkjaöist meöfram löndum hjáleiganna Skálholtskots og Stööla- kots og rann síöan á landamerkjum Reykjavíkur og Arnarhóls til sjávar, örskammt frá Arnarhólsklettum. Hann var talinn 198 faðma langur, víöast svo sem tveggja faöma breiöur og holbekktur. Með hverri fjöru féll hann í stríöum straumi til sjávar, en meö hverju flóði snerist straumurinn við og sjór beljaöi þá inn í tjörnina. Hvérgi var vað á botnum nema niðri"hjá ósnum. Hann haföi verið nokkurs konar landa- merkjaflóg, allt frá þeim tíma, er Arnarhóll varö sjálfstæð jörö. Og nú átti hann þaö nafn enn betur skiliö, því aö hann afmarkaöi kaupstaöarlóö Reykja- víkur á þann veginn. Aö vestan af- markaðist hún af Grjótabrekkunni, aö noröan af sjónum og aö sunnan af tjörninni. Þeir, sem settu henni þessi takmörk, voru einhuga um, aö

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.