Lesbók Morgunblaðsins - 22.10.1983, Blaðsíða 12

Lesbók Morgunblaðsins - 22.10.1983, Blaðsíða 12
ofáti, ofdrykkju og ástarlífi, gera það á kostnað sálarinnar. Þessi aðskilnaður líkama og sálar hefur augljósar afleið- ingar fyrir samskipti karla og kvenna, a.m.k. í bókum. Kven- hatur og hræðsla við kvenfólk, eins og sjá má í sumum bók- menntum fyrri miðalda, á rætur sínar að rekja til þessa sjónar- miðs. Páll hefur þetta í huga, þegar hann segir: „En svo að ég minn- ist á það, sem þér hafið ritað um, þá er það gott fyrir mann að snerta ekki konu". (Kor. 1:7). Síðan heldur hann áfram og segir, að vegna saurlifnaðarins sé bezt, a,ð hver og einn hafi sína eiginkonu og hver og einu sinn eiginmann ... „Þetta segi ég í tilhliðrun- arskyni, ekki sem skipun. En þess óska ég, að allir menn væru eins og ég er sjálfur, en hver hefur sína náðargjöf frá Guði, einn þessa og annar hina." (Kor. 1:7, 6-7). Giftur maður verður, að áliti Páls, of upptekinn af veraldleg- um málum til þess að hann geti heilshugar þjónað guði. „En ég vil, að þér séuð áhyggjulausir. Hinn ókvænti ber fyrir brjósti það, sem Drott- ins er, hversu hann megi Drottni þóknast. En hinn kvænti ber fyrir brjósti það, sem heimsins er, hversu hann megi þóknast konunni og er tvískiptur." (Kor. 1, 7:32-34). Hirónímus, kirkjufaðir, sem var einlægur fylgismaður Páls og vann ötullega að því að út- breiða kristna trú, hæddist mjög að kvenfólki. Hann sótti sér efnivið til þessa bæði til biblíunnar og fornra rita. í verki sínu, Jovinianusi, and- mælt, vitnar hann m.a. í gríska heimspekinginn Þeofrastus, sem dó 287 f. Kr. En í bók sinni, Um hjónabandið heldur Þeofrastus því fram, að enginn maður geti bæði hugsað um mál konu sinn- ar og um heimspeki. Alla vega muni konan tefja mann sinn frá allri alvarlegri vinnu. Svo þrot- laus er löngun hennar í verald- lega hluti. Þeofrastus segir: „Eiginkonur girnast margt: dýra kjóla, gull skartgripi, mikla eyðlsu, vinnu- konur, alls konar húsgögn, burð- arstóla og gullna vagna." (Um hjónabandið, bls. 383.) Með því að vitna í skrif fornra höfunda varðveitti Hironímus gamla gagnrýni á kvenfólk fyrir kynslóðirnar, sem á eftir komu. Rithöfundar síðari miðalda not- uðu þessar skrítlur frekar til að koma fólki til að hlæja en bein- línis í þeim tilgangi að ráðast á kvenfólk. Prestar á 13. öld eins og t.d. Berthol von Regensburg notuðu t.d. mikið af skrítlum um lævísi kvenfólks í prédikunum sínum til þess að halda athygli kirkju- gesta vakandi. Þetta voru lang- ar siðapredikanir. Ef þeir komu ekki með brandara inn á milli, áttu þeir á hættu, að fólk lædd- ist burt úr kirkjunni eða færi að masa við sessunautinn. Mörg þessara rita, þar sem hæðst er að kvenfólki, eru held- ur alvarlegs eðlis. En frá síðari miðöldum eru ýmsir höfundar, sem nota viðtekin háðsleg orða- tiltæki um konur, eingöngu í þágu listarinnar og til þess að skemmta lesandanum. Það er unun að lesa þessa höf- unda. Meðal þeirra má nefna Geoffrey Chaucer, sem skrifaði m.a. Konuna frá Bath, — (það er ein af Canterbury-sögunum), og Jean de Meung, sem samdi síð- ari hluta Roman de la rose (Sög- urnar um rósina). — En er eitthvað samband á milli þessa og stöðu kvenna nú? — Það er ekki hægt að neita því, að í þessum miðaldaritum kemur fram neikvæðari afstaða til kvenna en gengur og gerist í nútímabókmenntum. Vanda- málin hafa breyzt. Segja má, að kvenfólk hafi náð miklum árangri, að því er varðar jafnrétti og þátttöku á atvinnumarkaðinum. Hins veg- ar er lífið nú einu sinni svo flók- ið, að stundum eru það náttúru- lögmálin fremur en önnur lög- mál, sem koma í veg fyrir, að konur nái sér almennilega á strik á atvinnumarkaðinum. Það sem ég á við er, að flestar konur vilja eignast börn. Þær vilja líka komast áfram á vinnu- markaðinum, en í krefjandi störfum er það ekki hægt, nema að það bitni á börnunum. Þá finnur móðirin fyrir innri spennu. Hún leysir þetta vanda- mál með því að gera málamiðl- un. Hún fórnar einhverju heima og einhverju í vinnunni. Beztu dagheimili borgarinnar geta ekki leyst þetta vandamál, því að konan er að glíma við nátt- úrulögmál, sem karlmaðurinn þekkir ekki af eigin raun. Því miður hafa margir mis- skilið kvenréttindahreyfinguna. Eins og t.d. sá fjöldi karla, sem a.m.k. eru til vestan hafs, sem finnst þeir nú „frelsaðir" frá þeirri kvöð að sjá fyrir fjöl- skyldunni. Þótt konan hafi miklu minni laun, getur hún gert það. En í svona margþættu þjóð- félagi eins og Bandaríkjunum eru mótsagnirnar áberandi, bætir Sólveig við og hlær. Núna eru margir karlar trekktir upp á morgnana og sendir í vinnuna í strætó, á með- an eiginkonan hringsólar um út- hverfin á fjölskyldubílnum. Svo sækir hún fyrirvinnuna kannski á kvöldin, þegar vinnuskyldunni er lokið. Það er kannski alltaf einhver togstreita á milli karla og kvenna, — bæði í lífinu og í bók- unum. En ég valdi þetta efni í rit- gerðina ekki vegna sérstaks áhuga á kvenréttindamálum, heldur af því, að ég hélt að það yrði skemmtilegt. Og það er gott að fást við eitthvað skemmti- legt, ef maður þarf að sitja lengi yfir því. Ég er engin hreyfinga- manneskja yfirleitt. Eitthvað á þessa leið lauk spjallinu um ritgerðina. En það, sem vantar í frásögnina er per- sóna Sólveigar sjálfrar. — Hún er óvenju skemmtileg mann- eskja, sem segir frá á þann hátt, að allir hafa gaman af og sér hið spaugilega við marga hvers- dagslega hluti.. Þess vegna heldur hún áfram að segja okkur margt skemmti- legt á meðan garðveizlan stend- ur. Tízkaog tækninýjungar Er bfllinn ekki yfir þaö hafínn að teljast tískufyrir- bæri? Jú, bfllinn sem slíkur er náttúrulega engin ný bóla; hann hefur sýnt og sannað, nú í hartnær hundrað ár, að hann er hlutur sem ekki verður komist af án í okkar þjóðfélagi. Hann er eitt mik- ilvægasta samgöngu- og flutningatækið, hefur haslað sér völl í öllum heimshornum og er að miklu leyti hafínn yí'ir markaðssveiflur og aðr- ar, sem stafa af misjöfnu ár- ferði. Bfllinn er, með öðrum orðum, nauðsynjavara í nú- tímaþjóðfélagi. Auðvitað er bílaiðnaðurinn engu að síður háður tískustefn- um, eins og flestur annar fram- leiðsluiðnaður á frjálsum mark- aði. Og það á ekki bara við um útlitshönnunina — the design — heldur má sjá ákveðnar tísku- tilhneigingar í mörgu öðru bíln- um viðkomandi, hvort sem þar er um að ræða innvolsið, fram- leiðslufílósófíuna eða auglýs- ingaaðferðirnar. í flestum til- fellum liggur þó einhver önnur ástæða að baki nýrrar tækni eða nýs tæknibúnaðar í bílum en sú, að þar sé einungis nýtt tískufyr- irbrigði á ferðinni. En hvort ákveðin nýjung öðlast vinsældir EffirJónB. Þorbjörnsson vegna notagildis síns, eða vegna þess að hún fellur inn í ríkjandi tísku síns tíma; hvort tæknin mótar tískuna eða tískan tækn- ina, er erfitt að segja. Hliöarverkanir orkukreppunnar Sennilega er í flestum tilfell- um um einhvers konar víxlverk- un að ræða. Eitt skýrasta dæm- ið um áðurnefnt atriði er þáttur díselvéla í fólksbílum. Reyndar urðu utanaðkomandi ástæður til þess að farið var að gefa dísel- vélunum meiri gaum en áður. Þar kom orkukreppan 1973 til skjalanna, og gerði bílahönnuð- um ljóst að fara yrði að leita að nýjum aðferðum til að auka Nýjasta írampid hjá Ford íspilinu um kaupendur díselbíla. Þessi dísehél var hönnuð ísamvinnu við einn þekktasta og reyndasta díselvélaframleiðanda í beimi og sambýttng Fords f Kiiln; Ktöckner Humboktt-Deutz. Árangurinn þykir atbygbsverður, ekki síst fyrir mjög samþjappaða byggmgu. Ford íEnglandi mun sjiumað framleiða gripinn. sparneytni bíla. Vegna yfir- burða á sviði sparneytni, voru endurbættar og léttbyggðar dís- elvélar einfaldasta lausnin. Margir gengu þá jafnvel svo langt að spá því að bílar með díselvél myndu hafa jafna markaðshlutdeild á við bensín- bíla um 1980. Reyndin varð svo- lítið önnur, því annað augljóst svar við orkukreppu var að endurbæta bensínmótorana. Á þeim tíma mátti ennþá færa marga þætti til betri vegar, sem til samans gátu stuðlað verulega að aukinni nýtni. Og tilfellið varð, að á árunum eftir 1974 tóku bensínmótorar stórstígum framförum eftir að bætt hafði verið úr augljósustu veikleikun- um. Þar með héldu bensínmót- orar vinsældum sínum nokkurn veginn óskertum. En árið 1980 kemur nýr þáttur til skjalanna, sem gerir hlut díselvéla áhuga- verðan á ný. Það er sá þáttur sem snýr að aukinni umhverf- isvernd, og gerir kröfur til minna magns skaðlegra efna í útblæstri bíla. Endurbætur, sem hefur þurft að gera á bensín- mótorum til þess að laga þá að þessum breyttu aðstæðum, hafa greinilega gert vart við sig í framleiðslukostnaði, á meðan díselvélum nægir að vera með forbrunahólfi til þess að stand- ast settar kröfur. Nú á síðustu árum hafa því díselvélar í öllum stærðum og gerðum fólksbíla öðlast auknar vinsældir á ný. Þar leikur áðurnefnd tíska ekki svo lítið hlutverk, því margur bíleigandinn er tilbúinn að láta sig hafa það þótt bíllinn sé eitthvað háværari, titri meira, hafi minni snerpu og vissa gangsetningarörðugleika í kuld- um, fyrir það að virka út á við sem hugsandi, meðvitaður um- hverfisverndarsinni, og þar að auki skynsamur „sparfari". Og tilfellið er, að á flestum sviðum hvað eyðslu varðar hafa dísel- bílar ennþá áberandi kosti um- fram bensínbíla, sérstaklega þó í borgarumferð. Díselbflar verða vinsælli Nú er hlutur díselbíla á meðal þýskra fólksbíla um 10%, og samkvæmt spá Shell-olíufélags- ins þar í landi, gæti hann orðið um 20% árið 1990. Tuttugu pró- sent eru þó alltaf tuttugu pró- sent; nóg til þess að enginn bíla- framleiðandi getur látið þýð- ingu díselvéla fyrir heildar- framleiðsluna sem vind um eyru þjóta. Auk þess fer markaður fyrir díselbíla í öðrum löndum 12

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.