Lesbók Morgunblaðsins - 08.06.1985, Side 13

Gottfried
Böhm
Einn af
stórmeisturum
nútíma
byggingarlistar
Gottfried Böhm i teiknistofu sinni.
ottfried Böhm hefur alla tíð byggt öðru vísi
en allir aðrir, hefur ekki ánetjast neinni
íkjandi stefnu, heldur alltaf þreifað sig
áfram til að ná fram sínum eigin, persónu-
lega stíl, og þegar svo bauð við að horfa,
sínar af jafn næmri og öruggri tilfinningu
og um leið á þann veg, að andstæður í
útliti fái notið sín að fullu. Og víst er
óhætt að fullyrða, að fáir skapi jafn sér-
stæðar byggingar, sem koma mönnum eins
á óvart og eru oftast í mótsögn við flestar
ríkjandi, viðteknar venjur í byggingarlist.
Þarna er á ferðinni nútíma arkitekt, á því
leikur ekki nokkur minnsti vafi.
hefur hann fúslega aðlagað þennan stíl
sinn ytri aðstæðum. Sjálfstæður arftaki
expressionismans. Þeir eru ekki margir
arkitektarnir, sem hafa byggt í eins
sterku, plastísku formi og hann, og aðeins
fáir, sem eru færir um að teikna byggingar
Eftir
MANFRED SACK
Sérkenni hans komu
snemma í ljós
Böhm vakti strax verulega athygli með
fyrstu byggingunni, sem hann stóð að árið
1949, en það hús hannaði hann á vinnu-
stofu föður síns, Dominikus Böhms,
kirkjusmiðs. Það var litla Minoriten-kap-
ella hinnar heilögu Columbu í Köln, sem
Gottfried Böhm hannaði og reist var á
rústum gotneskrar kirkju. Margir, sem
komu til að skoða kapelluna urðu afar
óhressir yfir hinu þrönga hrjúfa formi
guðshússins og jafnvel enn óánægðari með
steindu gluggana og plastískar skreyt-
ingar, sem teygðust út úr veggjum kapell-
unnar. Húsfriðunarráð Kölnar lét í ljós
efasemdir sínar. Frings, erkibiskup í Köln,
sem síðar átti eftir að verða hinum unga
arkitekt mjög hliðhollur og örva hann til
frekari dáða, hneykslaðist á stuðlabergs-
löguðu altari kapellunnar, sem honum
virtist í ósamræmi við fyrirmæli reglunn-
ar, og neitaði því vígslu þess.
Það var samt sem áður ekki þessi bygg-
ing, né heldur nein af þeim mörgu kirkj-
um, sem hann hafði gefið útlit og form,
andstætt öllu því hefðbundna og viðtekna í
kirkjubyggingum, ekki heldur Godesburg-
kastali, sem Böhm umbreytti á svo snilld-
arlegan hátt í gistihús; ekkert af þessu
starfi hans varð til að breiða út sérstakt
frægðarorð arkitektsins Böhms, heldur
voru það tvær byggingaráætlanir, sem
hann útfærði í bænum Bensberg, rétt við
Köln: Ráðhúsið og barnabúðirnar á staðn-
um.
Ráðhúsið í Bensberg er þróttmikið
steinsteypu-stórhýsi, prýðilega aðlagað að
sínu næsta umhverfi og fellt að útlínum
hinna fornu kastalarústa. Það er í einu
orði sagt höfuðprýði bæjarins og um leið
framúrskarandi vel heppnuð expressjónísk
hugmynd.
Séð frá rúmgóðu hlaðinu framan við
ráðhúsið, er eins og byggingin breiði faðm-
inn á móti manni. En eitt bezta og áhrifa-
ríkasta dæmið um heildarskipan getur að
líta í Chorweiler, heldur fáskrúðugum
svefnbæ, skammt frá Köln. Gottfried
Böhm hratt þar í framkvæmd þeirri
hugmynd sinni að byggja sérstaka húsaröð
Pílagrímakirkjan í Neriges í héraðinu Bergische Land (1964— ’67): Steinsteypt dómkirkja með expressionískum ábrifamætti. Enda þótt
kirkjan rúmi 7000 manns í sæti, virkar hún vinaleg og einkar notaleg.
með ákveðnum borgarblæ í öllu útliti. Þar
er hluti af íbúðagötú, þar sem íbúðum
fyrir aldraða er komið þannig fyrir, að
þær eru andspænis stærri fjölskylduíbúð-
um, sem leiðir til meiri samskipta fólks á
mismunandi aldursskeiðum. Þarna mynd-
ast torg, afmarkað á þrjá vegu af níu hæða
íbúðarhúsi, allmörg önnur hús að auki,
sem þannig eru teiknuð og staðsett, að þau
myndi áhrifamótvægi hvert við annað,
með sérstökum stigaturnum, sem tengja
íbúðarhúsin saman með brúm og gler-
skálagöngum. Þarna getur að líta stiga-
svalir, útitröppur, port, skot, stalla og
gluggabrúnir, málaðar í björtum litum.
Böhm aðhyllist notkun lita á hús og
hann er einnig hrifinn af viðeigandi
skreytingum á húsum — ef til vill er ein-
mitt það svið hið erfiðasta í hans augum,
og þar af leiðandi það, sem hrífur hann
einna mest: Að mála eitthvað á smekkleg-
an hátt í litum, skreyta — í hans augum
þýðir það hið sama og að auðga.
Böhm-fjölskyldan svo
til öll í arkitektúr
Gottfried Böhm er fæddur hinn 20.
janúar 1920 í Offenbach við Main, en fjöl-
skylda hans fluttist síðar til Kölnar við
Rínarfljót, þar sem hann ólst upp.
Skömmu eftir að hann hafði lokið stúd-
entsprófi varð hann að ganga í herinn og
halda af stað til vígstöðvanna. En hann
varð fyrir því slysi að meiðast illa á fæti
austur í Rússlandi, og urðu þessi meiðsli
honum raunar til happs, því að hann gat
þar með haldið aftur heim til Kölnar og
skömmu síðar hafið nám í húsagerðarlist.
Samstúdent hans einn, Elisabeth Haggen-
múller að nafni, lágvaxinn, snaggaralegur
kvenmaður með ástúðlega árvekni í öllu
fasi, kveðst muna vel eftir löngum slána —
um það bil einn og níutíu á hæð — á gips-
fæti „eiginlega þess háttar lalli,“ hugsaði
hún í þá daga, „sem miklu fremur ætti
heima á einhverjum sveitabæ hátt.upp til
fjalla, hreint og beint ótrúlegt, hvers kon-
ar týpur eru teknar upp á því að stúdera
hér um slóðir...“ Hún tók lokapróf í arki-
tektúr vorið 1948 eins og hann reyndar
líka, varð eiginkona þessa undarlega slána
og ól honum alls fjóra syni, sem núna eru
teknir að renna enn frekari stoðum undir
þau viðteknu ummæli, að Böhm-arnir séu
rótgróin húsameistara-fjölskylda. Afi
Gottfried Böhms rak á sínum tíma bygg-
ingarfyrirtæki suður í Ulm í Wúttemberg,
faðir Gottfrieds, Dominikus, varð frægur
sem kirkjusmiður, en sonurinn er annars
fyrir löngu farinn að veita orðstír föðurins
sem listrænn kirkjusmiður hörðustu sam-
keppni. Elzti sonur þeirra Elisabethar og
Gottfrieds er þegar orðinn arkitekt og er
að eigin sögn fylgjandi róttækum strang-
leika í formi, svipað og fram kemur í verk-
um svissneska arkitektsins Mario Botta.
Þriðji sonurinn í röðinni er einmitt við
nám í arkitektúr.
LESBOK MORGUNBLAÐSINS 8. JÚNl 1985 13