Lesbók Morgunblaðsins - 18.02.1989, Blaðsíða 4

Lesbók Morgunblaðsins - 18.02.1989, Blaðsíða 4
r ,r, Fr^ itit<-ií ir<^ \i i f*i rf „Hve sælt að dvelja með þér dauði minn ..." Skáldið FREDERICO GARCIA LORCA byrjun 20. aldarinnar kemur fram á sjónarsviðið í Evrópu og báðum álfum Ameríku nýr straumur lista sem vildi sópa til hliðar öllum gömlum gildum og ^hefja upp merki ungrar listar á nýjum tímum vel- ^gengni og tæknilegra framfara. Til Spánar blésu Sagt hefur verið, að á Spáni, einkum á Suður Spáni, hafi allt fram á þessa öld verið við lýði svokölluð menning dauðans, sem skýrast megi sjá í ýmsum hefðum, svo sem nautaatinu og trúarathöfnum páskavikunnar. Saga Spánar er raunar full af ofbeldi og leik að dauða. En með því að ögra dauðanum má sleppa frá honum með sæmd og öðlast á þann hátt yfirráð yfir honum. EftirBERGLINDI GUNNARSDÓTTUR vindar stefnu þessari einkum frá Suður- Ameríku og Frakklandi og á 3. áratug aldar- innar kemur þar fram efnilegur hópur ungra ljóðskálda sem nefndur hefur verið 27- kynslóðin. Þessi ungu framúrstefnuskáld höfnuðu skilyrðislaust tengslum við fortíð- ina, sneru baki við gamla Spáni myrkurs og miðalda og beindu sjónum sínum til Evrópu og þess sem þar var helst að ger- ast. Þeir hrifust af fyrirbærum nútímans, tækninni og framförum hennar, og ortu ljóð um símann, ritvélina, útvarpið, flugvélina og jafnvel íþróttir. Hinar gömlu og viður- kenndu stefnur, rómantík jafnt sem raun- sæi, urðu að hopa úr ljóðum þessum. Ljóðið skyldi hreinsa af mannlegum kenndum og tilfinningum; á oddinn var sett hið „hreina ljóð". Þessari viðamiklu menningar- og andófs- stefnuskrá fylgdi einnig þátttökuleysi og andstaða við stjórnmálastarf í landinu. En er nær dró spænska borgarastríðinu, er stóð frá árunum 1936—1939, veittist skáldunum erfiðar að halda sig við stefnuskrá sína. Og eftir stríðið og sigur Francos var þar með endi bundinn á þessa gróskumiklu og skapandi hreyfingu og tímabil er kaliað hefur verið af ýmsum silfuröld spænskra bókmennta. Skáldin ungu tvístruðust um allar jarðir, fóru í útlegð til annarra landa, lokuðu að sér og Iétu lítt á sér bera. Eyði- leggingin á öllum sviðum menningar og lista var alger eftir stríðið. í þeim gífurlegu umbrotum sem fylgt höfðu fæðingarhríðum hins unga lýðveldis og afnámi konungsveldisins voru Spánverj- ár, allir sem einn, knúnir til að taka af- stöðu. í hópi skáldanna ungu sem fylktu sér í baráttusveit fyrir hinu unga lýðveldi voru m.a. þeir Rafael Alberti og Federico García Lorca. En þeir félagar voru samt býsna ólík- ir. Alberti snerist til fylgdar við heimsbylt- inguna og gekk í Kommúnistaflokk Spánar. Lorca var á hinn bóginn ekki pólitískt með-' vitaður á sama hátt; hann neitaði því að hann væri bundinn neinni pólitískri hug- myndafræði og samt eignaði spænsk alþýða sér verk hans fremur en nokkurs annars af þessari kynslóð. „Drjúgur hluti verka hans er sem sé alþýðlegur í þeim skilningi að þau eru þrungin hálfmeðvituðum tilfinn- ingum þjóðar hans, efldum og auknum af list hans og hðfðuðu því til almennings. Sú tilfinningaorka, sem hann leysti úr læðingi, varð vatn á myllu hinna óskipulegu bylting- arafla Spánar, hvort sem honum líkaði bet- ur eð verr.. ."* segir Arturo Barea. Af þessu má ljóst vera að Lorca höfðaði mjög til tilfinninga fólks í verkum sínum, andstætt hinu „hreina Ijóði" 27-kynslóðar- innar. Og hann íeitaði einnig fanga í þjóðleg- um alþýðukveðskap og blandaði í verk sín ævintýri og veruleika, dansandi sígauna- meyjum, flýjandi stigamönnum og dauða. * þýðing: Hannes Sigfússon. Sjá Tímarit Máls og menningar, 1959. „PARADÍS, LOKUÐ FYRffi MARGA" Federico García Lorca fæddist þann 5. júní 1898 og ólst upp í sveitum Granada sem er í syðsta héraði Spánar, Andn,,',C!íu. Faðir hans var dugmikill bóndi sem eignað- ist jarðir og komst í góð efni svo að hann gat sent börn sín til náms. Móðir Federicos var kennari, listræn kona og hæfileikarík sem studdi alla tíð son sinn á þeirri braut er hann valdi.sér. Eftir því sem Federico segir sjálfur erfði hann ástríður föður síns og gáfúr móður sinnar. En ef til vill einnig næmleikann þvi það var móðir hans sem kenndi honum að lesa og ræktaði með hon- um listfengi og virðingu fyrir manninum. Og af vinnufólkinu og barnfóstrum sem vistuðust hjá foreldrum hans lærði hann ógrynnin öll af þjóðvísum og gömlum sögu- sögnum sem geymdust honum í minni og varð honum óþrjótandi efniviður síðar meir í skáldverk sfn. Borgin Granada á sér enduróm í ljóðum Lorca. Hún er sérkennileg og fögur, austræn í gerð sinni með vestrænu ívafi. A þessum tíma, í byrjun aldarinnar, lifði hún í minn- ingu sögufrægðar sinnar og bar minna á henni en öðrum stærri borgum í Andalúsíu, svo sem Sevilla, Málaga og Córdoba. Hún stóð sem tákn um endalok aldar sem rann sitt skeið á enda er kristnir menn unnu borgína af márum á öldum áður og settu hjól endurreisnarinnar í gang. Með harðri hendi drottnuðu kristnir menn síðan yfir íbúum borgarinnar sem flestir voru márar °g gyðingar. Og borgin sjálf ber merki þessa. Hlið við hlið standa dýrmæt djásn máranna, eins og til að mynda hin fræga Alhambra-höll, og byggingar hinna kristnu sem oft á tíðum skyggja á yfirlætisfullan hátt á fínlega arabíska drætti sem finna má í þröngum öngstrætum. Innan um ríkulega skreyttar byggingar og mannvirki þreifst svo víða mikil fátækt íbúanna, að stórurn hluta betlarar og nunnur. Það var eins og borgin væri, mitt í and- legri ládeyðu sinni, full af djúpum söknuði eftir róstusamri og horfinni fortíð: Paradís, lokuð fyrir marga. Við þessa borg tók Lorca ástfóstri og um Frederíco Garcia Lorca og sviðsmynd úr Yermu.

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.