Lesbók Morgunblaðsins - 05.10.1991, Blaðsíða 3

E
F N
TPgPáW
®@H1öí1u]1m!íí1[B®111®[I]®[B
Útgefandi: Hf. Árvakur, Reykjavík.
Framkvstj.: Haraldur Sveinsson. Ritstjór-
ar: Matthías Johannessen, StyrmirGunn-
arsson. Ritstjórnarfulltr.: Gísli Sigurðs-
son. Ritstjórn: Aðalstræti 6. Sími 691100.
Forsíðan
Oft eru nú á dögum óglögg mörk á milli högg-
myndalistar og málverks, en einnig milli þess-
ara klassísku listgreina og þess sem nú er nefnt
umhverfislist. Hún er ekki sízt notuð til þess
að gera borgir fallegri og notalegra umhverfi.
Á forsíðumyndinni getur að líta dæmi um
útilistaverk, eða umhverfislist, í borginni Con-
trexéville í Frakklandi. Höfundar eru tveir arki-
tektar, Hénnin og Normier, og þeir kalla þetta
„Vatnsgarð“. Þeir hafa reist steinskúlptúra,
málað þá eins og sjá má, og síðan fossar vatn
út úr þeim á nokkrum stöðum.
Ódauðleikinn
eftir Milan Kundera er margslungin bók, sem
rúmar mörg þemu og marga atburði og frásögn-
in er notuð til heimspekilegra vangaveltna um
tilveruna, segirKjeld Gall Jörgensen, sem skrif-
ar grein um bókina.
París
er sú borg sem mér þykir miðsetur lista, sú
borg sem örvar minn hug mest og ögrar hvar
sem ég fer. Það er Thor Vilhjálmsson-sem er
að lýsa Parísarferð. Thor kemur víða við, lýsir
bæði ökuferð um þvera París, viðkomu á lista-
safn, grimmd stórborgarinnar og lýsir því hvern-
ig borgin getur verið erfið vegna þess hve hún
bjóði ört og strítt hveija stund éins og hann
kemst að orði.
DAVÍÐ STEFÁNSSON
Á Dökkumiðum
Dimmt er á Dökkumiðum,
djúpur og úfinn sær;
á hveiju einasta kvöldi
karl einn þangað rær.
— Dimmt er á Dökkumiðum.
Þegar hann fyrst þar fleygði
1 fögrum öngli í sjó,
gamlan og feitan golþorsk
glaður inn hann dró,
tautaði eitthvað við sjálfan sig,
söng — og skellihló.
Á hverju kvöldi síðan
karlinn þangað fer,
og við þessar fiskveiðar
vel hann unir sér,
og alltaf kemur hann hlaðinn heim,
hvernig sem veður er.
Dimmt er á Dökkumiðum,
djúpur og úfinn sær,
og sumir segja, að karlinn,
sem að þangað rær,
sé með horn og hala
og hófa — og jafnvel klær.
Og það er í gamalli þjóðsögn,
að þegar einhver deyr,
þá verði sálim að þorski
til að þvo af sér gamlan leir —
og síðan ekki söguna meir.
— En dimmt er á Dökkumiðum.
Davíð Stefánsson frá Fagraskógi, f. 1895, d. 1964, vakti strax
mikla athygli með fyrstu Ijóðabók sinni, Svörtum fjöðrum, 1919,
og var æ síöan eitt af ástsælustu skáldum þjóðarinnar. Davíö bjó
á Akureyri og eftir hann liggja nokkur leikrit og söguleg skáldsaga
um Sölva Helgason, auk Ijóðanna.
VÍST HÖFUM
VIÐ ÞAÐ GOTT
Karp, óánægja með það
sem þú hefur, óánægja
með kaup og kjör,
stjórn landsins þar sem
þú býrð er yfirleitt til-
komið vegna þess að
menn telja sig vita að
aðrir hafi það betra
einhvers staðar, ekki satt? Óánægja okkar
er því tilkomin vegna þess að við erum að
miða okkur við þá sem hafa það betra, eða
við teljum að hafi það betra. Sjálfsagt yrði
aldrei um neinar framfarir að ræða ef þetta
væri ekki viðmiðunin. Ætli nokkur kjarabót
fengist ef við miðuðum okkur ekki við þær
þjóðir sem auka hagvöxt sinn meira frá ári
til árs en við gerum. Hitt er svo annað
mál, að okkur er ekki endilega stætt á slíkri
viðmiðun, ef við náum ekki sambærilegri
aukningu hagvaxtar og viðmiðunarþjóðirn-
ar.
Ég hef svolítið verið að velta fyrir mér
eilífum kröfugerðum, karpi og óánægju með
alla skapaða hluti síðustu vikurnar. Hér
þætti það nú ekki merkilegur pappír í kjara-
baráttu sem ekki kynni að vera óánægður
á sannfærandi hátt. Hér þykir það ekki
merkileg stjórnarandstaða, nema henni tak-
ist nú að þvælast á sem mest áberandi hátt
fyrir stjórnvöldum, alveg burtséð ffá því
hvort það sem stjórnvöld eru að sýsla við
hveiju sinni er glórulaust eða skynsamlegt.
Hér er bara ekki til siðs að vera ánægður
með sitt hlutskipti - sá sem er það og leyf-
ir sér að vera það opinberlega mun líklega
aldrei ná langt í þjóðfélagslegu valdaklifri
og framapoti.
Hvað er manneskjan nú að fara? Hljótið
þið að spyrja. Þetta eru nokkrar vangavelt-
ur eftir stutta heimsókn til Afríku, nánar
tiltekið Súdan, sem er stærsta land Afríku,
2,5 milljónir ferkílómetra, þar af þekur Sa-
haraeyðimörkinin dtjúgan hluta. Það liggur
auðvitað fyrir að hvorki Súdan né önnur
ríki Afríku teljast í hefðbundnum skilningi
til viðmiðunarlanda okkar Islendinga eða
annarra vestrænna ríkja.
Samt sem áður kann okkur að vera hollt
að staldra við öðru hvoru og íhuga ýmis
þau gögn, gæði og Mréttindi sem við búum
við hér langt norður í Atlantshafi. Gögn,
gæði og forréttindi sem allur þorri þeirra
25 milljóna Súdana sem Súdan byggja hafa
aldrei og munu aldrei kynnast. Ekki einu
sinni af afspurn, hvað þá með áþreifanlegri
reynslu.
Við sveltum ekki hér og höfum ekki gert.
Starfsmaður Rauða krossins í Khartoum,
Svisslendingur sagði: „Það eru svo margir
sem skilja ekki muninn á því að vera svang-
ur og vera hungraður. Þegar þú ert svöng
verður þú kannski að þrauka einhvetja tíma,
en síðan færðu þér magafyllingu að eigin
vali. Súdönsku börnin hér í Suður-Súdan,
sem við reynum að hjálpa eftir megni nú,
hafa aldrei fengið magafyllingu. Hungurtil-
finningin hefur aldrei yfirgefið þau, aðeins
dofnað um stundarsakir."
Hreint vatn er okkur jafn sjálfsagður hlut-
ur og loftið sem við öndum að okkur. í
Súdan er gífurlegur vatnsskortur og neyslu-
vatn langt frá því að geta talist neyslu-
hæft. Hreinar vistarverur og skjólgóð hý-
býli eru einnig hluti hins eðlilega ástands í
okkar tilveru, en ekki í Súdan. Moldarkofi,
strákofi, skýli undir tré, gamalt bílhræ -.
allt eru þetta vistarverur Súdana. þeir
þekkja ekki aðrar og gera þat' af leiðandi
ekki kröfur um önnur hýbýli.
011 höfum við átt sama aðgang að
menntakerfi þessa lands og vonandi verður
svo urn alla framtíð. í Súdan er það með
höppum og glöppum hvort börn fara í skóla,
en þó er það algengara í borgum en til
sveita. En menntakerfið er í rúst. Ólæsi er
gífurlegt meðal allra aldurshópa og mér
virtist sem aðeins þröngir forréttindahópar
fengju það sem við nefnum þokkalegan
grunn menntunar.
Við búum við trúfrelsi, sem við teljum
sjálfsagðan þátt í frelsi hvers einstaklings,
en ekki þeir í Súdan. Lögin bjóða þeim að
vera múhammeðstrúarmenn, og flestir hlýða
lögunum. Við höfum frelsi til þess að hafa
hvaða þá stjórnmálaskoðun sem okkur býr
í btjósti, auk þess sem við höfum frelsi til
þess að skipta um skoðun hvenær sem sann-
færing okkar býður okkur að gera svo. En
ekki þeir í Súdan - ónei. Þar er einn stjórn-
málaflokkur leyfður, flokkur Omer Al-Bas-
hirs hershöfðingja og forseta landsins. Aðr-
ir flokkar og aðrar stjórnmálaskoðanir eru
einfaldlega bannaðar með lögum. Bijótir
þú þau lög, getur þurft að gjalda fyrir það
brot þitt með lífi þínu. Slíkt mun síður en
svo vera sjaldgæft í Súdan.
Okkur er jafneðlilegt að ferðast þangað
sem okkur dettur í hug, innanlands eða
utan eins og að borða og drekka. I Súdan
er ekkert ferðafrelsi. Aðeins yfirstéttin ferð-
ast á milli landa og innanlands verður þú
að hafa sérstakt leyfi til þess að mega ferð-
ast frá einu eftirlitssvæði yfir á það næsta.
Heilbrigðiskerfi okkar hefur gert öllum
jafnt undir höfði, en í Súdan er læknishjálp
geysilega dýr og aðeins fyrir fámenna for-
réttindahópa. Foreldrar ástunda það að selja
börn sín í þrældóm til Sádi-Arabíu, þegar
þeir fara í pílagrímsför lífs síns til Mekka.
Þannig tryggja þeir þó börnum sínum fæði
og húsaskjól - eitthvað sem þeir geta ekki
sjálfir tryggt þeim.
Mikið ósköp verður óánægja okkar, karp,
röfl og þras lítilsigld, þegar við miðum okk-
ur við þær aðstæður sem svo margir Jarð-
arbúar mega sætta sig við. Eða hvað finnst
þér?
AGNES bragadóttir
LESBÓK MORGUNBLAÐSINS 5. OKTÓBER 1991 3