Lesbók Morgunblaðsins - 30.03.1996, Blaðsíða 6

Lesbók Morgunblaðsins - 30.03.1996, Blaðsíða 6
H ANNASVANHILDUR BJÖRNSDÓTTIR Leiftur Hratt flýgur hugur leitar Ijóss í grænum augum. Leiftur og allt virðist mögulegt, fallegt eins og forðum þegar ekkert var orðið og fangið fullt af frelsi. Leiftur ljóss hvert mun þig bera. Mögulegt. Fallegt. Kveðja Borgarrósin fallin falin jörðu iðagrænni. Sólin skein á bílalestina er liðaðist upp brekkuna og blómin drupu höfði í vegarkantinum. í suðri Ilmurinn líkt og fortíðin vitji mín í landi óraunveruleikans og ilmurinn ber mig áfram í kyrrð sakleysis og fjötra. Eg kveð alla siði og ánetjast öllu nýju þar sem rósailmur fyllir gangstéttirnar og allt breytist á einni örskotsstundu í blómstrandi fíkjutré sem barnið bragðar á í undrun sinni þekkir aftur horfinn heim og saknar. Höfundurinn er skáld í Reykjavík og hefur gefið út fjórar Ijóðabækur, en sú fimmta er væntanleg í maf. Ljósm.iMyndadeild Þjóðminjasafns íslands/ívar. MARÍUMYND frá Vatnsfirði - eitt af listaverkum séra Hjalta, nú varðveitt í Þjóðminjasafninu. Ljósm.:Myndadeild Þjóðminjasafns íslands/ívar. MARÍUMYND sú frá Vatnsfírði sem nefnd hefur verið Maria rustica og eignuð séra Hjalta. En er hann höfund- ur hennar? JOHANN GUÐNI REYNISSON Orðsins egg á sverði Engum ætlað skyldi, af orðstírs fári blæða, Iygn og lágvær flæða uns Ijósta orðin. Mildi? Sönnust sagna fylgdi sárust hverjum ræða andar Hlir græða af árans beisku hildi. Orðsins egg á sverði, eilíf stunga; opið sár, sálarundin aldrei grær. Munaðslaug er merði, metingur og kjaftur grár, sjálfum sér er enginn nær. ína Björk Þú ert blik af brjósti móður. Þú ert brot af nýrri vídd. Þú ert lífsins þráður rjóður. Þú ert allri gæfu prýdd. Þú ert dropi af dásemd vífs. Þú ert dögg að morgni lífs. Höfundur er kennari á Laugum í Reykjadal. Tvær myndir Hjalta í Vatnsfirði egar gengið er um Þjóðminjasafn íslands, vekja þar athygli meðal annars Maríu-myndir tvær, skornar í tré, þangað komnar úr Vatnsfjarðar- kirkju við Djúp. Báðar eru þær kenndar við Hjalta Þorsteinsson, sem þar var prestur 1692 Erfitt er að ímynda sér, að snillingur sá, sem leyst gat með prýði svo vandasama þraut sem predikunarstólinn hafí gert Maríu rusticu. Til þess er sú mynd of frumstæð að allri sköpun. Öðru máli gegnir um Maríu aðra, hún er sannkallað listaverk. EftirHELGA HÁLFDANARSON 1742; en hann var, sem kunnugt er, manna skurðhagastur hérlendis á sinni tíð. Meðal annarra verka síra Hjalta er varðveittur í Þjóðminjasafni prédikunarstóllinn mæti, einn bezti kjörgripur þeirrar tegundar í eigu vorri. Um Maríu-myndir þessar fjallaði Krist- ján Eldjárn afbragðsvel í ritgerð um lista- verk Hjalta Þorsteinssonar og birti í Árs- riti Sögufélags ísfirðinga 1978. Til þeirrar ritgerðar er hér einkum sótt og vísað. Greinilegt er, að önnur hvor þessara mynda er gerð með hliðsjón af hinni; en álitamál má telja, hvor þeirra sé fyrirmynd og hvor síðar gerð. Báðar eru af guðsmóð- ur með barnið Jesúm á hægri handlegg, og á myndunum báðum heldur sveinninn á jarðarhnettinum í hægri hendi. Það eru þó einkum aukaatriði sem taka af skarið um skyldleik myndanna, helzt í klæðnaði, svo^ sem fellingar á kyrtlum og skikkjum. Á það bendir dr. Kristján, að á annarri myndinni er „íslenskur svipur" á Maríu. „Þetta er íslenska sveitakonan uppmál- uð..." segir hann; enda hefur hann gefið þeirri myndinni nafnið Maria rustica is- landica og lýst henni mjög hnyttilega frá því sjónarmiði. Hin myndin, sem kölluð hefur verið María önnur, er nokkuð veðr- uð, því hún var höfð utan dyra á kirkju- gafli árum saman á öldinni sem leið. Samkvæmt biskupsvísitasíu árið 1700 er þá í Vatnsfjarðarkirkju mynd af Maríu með barnið, gerð af síra Hjalta Þorsteins- syni. Talið er, að það hafi verið Maria rustica. Hún er stærri og þykir tilkomu- meiri, og svo virðist sem henni hafi verið meiri sómi sýndur. Hin myndin kemur ekki til sögunnar í vísitasíu fyrr en 1790. Áður hafði aldrei verið getið um nema eina Maríu-mynd í Vatnsfjarðarkirkju. Lík- legast er talið, að síra Hjalti hafi gert báðar myndirnar. Þykir sú tilgáta við það styðjast, hve líkar þær eru að nokkru leyti. En þó að sumt sé býsna líkt með mynd- um þessum, þurfa þær varla af þeim sök- um að teljast verk sama manns. Það þarf naumast að benda til annars en að önnur þeirra sé gerð með nokkurt hop af hinni, jafnvel frekar ólíklegt að sami maður hafi leitazt við að gera tvö Maríu-líkneski sem líkust í hinum auðveldari atriðum. Og þrátt fyrir þá líkingu getur það varla dulizt, að

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.