Lesbók Morgunblaðsins - 30.03.1996, Blaðsíða 14

Lesbók Morgunblaðsins - 30.03.1996, Blaðsíða 14
SUMARHÖTEL Elínar Egilsdóttur í Þrastaskógi, byggt árið 1928. Stóð þar sem nú er veitingaskálinn Þrastarlundur við Sogsbrú. Húsið var leigt breska setuliðinu árið 1941 og ári síðar brann það til grunna. EIGIÐ hús Þorleifs Eyjólfssonar við Öldugötu 19, reist á árunum 1929-30. Hásið þótti mjög nýstárlegt á sínum tíma, meðal annars var hjónarúmið úr steinsteypu og spunnust um það ýmsar sagnir. Húsameistari með nýjar stílhugmyndir á þriðja áratugnum ÁRUNUM milli 1925 og 1932 kom Þorleifur Eyjólfsson fram með merkar nýjungar í reyk- vískri húsagerð en hann var einn framsækn- asti húsameistari landsins á því tímabili. Sér- stæð stíleinkenni bygginga hans setja svip í dag er þess minnst að lOOáreruliðinfrá fæðingu Þorleifs Eyjólfssonar, sem varð fyrstur íslenzkra húsameistara til að leita sér menntunar í Þýzkalandi. EftirJÓHANNES ÞÓRÐARSON og PÉTUR H. ÁRMANNSSON sinn á margar götur í eldri hverfum Reykja- víkur og vekja forvitni athugulla vegfarenda. Fáir tengja þó útlitseinkenni húsanna við nafn höfundarins, enda hefur lítt verið ritað um Þorleif og framlag hans til íslenskrar húsagerðarsögu. Þorleifur Eyjólfsson fæddist þann 30. mars 1896 í Hjallakróki í Ölfusi. Foreldrar hans voru Eyjólfur Guðmundsson, bóndi í Hjalla- króki og síðar á Ytri-Grímslæk í sömu sveit, og eiginkona hans, Herdís Jónsdóttir. Á árun- um 1914 til 1919 stundaði Þorleifur nám í trésmíði hjá Jens Eyjólfssyni, byggingar- meistara í Reykjavík. Jafnhliða náminu vann hann við byggingu stórhýsis Nathans og Olsens við Austurstræti 16 (nú Reykjavíkur apótek), en lærimeistari hans var yfirsmiður þeirrar byggingar. Árið 1920 hélt Þorleifur utan til náms í húsagerðarlist og fékk hann inngöngu í Staatliche Baugewerkschule í Buxtehude í Þýskalandi, skammt frá Ham- borg. Þar með varð hann fyrstur íslenskra húsameistara* til að sækja menntun sína utan hefðbundinna slóða í Danmörku og VONARSTRÆTI 10, Oddfellowhásið, reist 1931-32. Fyrsta stórbyggingin í miðbæ Reykjavíkur með skýrum einkennum funkisstefnunnar. Myndin sýnir húsið eins og það leit út í upphafi, áður en þaki þess var breytt. Noregi. Lokaprófi í húsagerðarlist lauk Þor- leifur vorið 1924 og fluttist til Reykjavíkur. Árið eftir hóf hann rekstur teiknistofu að Lækjargötu 2 ásamt jafnaldra sínum, Sig- urði Pjeturssyni (1896- 1959), en hann hafði þá nýlokið prófi frá Tekniske Selskabs Skole í Kaupmannahöfn. Samvinna þeirra stóð í tvö ár, eða þar til Sigurður var skipaður í embætti byggingafulltrúa Reykjavíkur árið 1927. Um það leyti er Þorleifur Eyjólfsson kom til starfa sem húsameistari var steinsteypan orðin allsráðandi í húsbyggingum hérlendis. í flestum tilvikum var hið nýja byggingar- efni mótað í búning sígildra stílgerða með norrænan timbur- og steinhleðsluarkitektúr sem fyrirmynd. Áhrifa nútímastefnunnar (módernismans) var lítt farið að gæta. I fyrstu húsateikningum Þorleifs kveður við nýjan tón. Öðrum þræði var um að ræða stíláhrif frá þýskri húsagerð júgendtímabils- ins, er birtast m.a. í háreistum brotaþökum með baroksniði, líkt og sjá má í íbúðarhúsi Guðmundar Jenssonar að Öldugötu 16, sem þeir Þorleifur og Sigurður teiknuðu árið 1925. Annað dæmi er lítið hús sem Þorleifur teikn- aði fyrir ekkjufrú Kristjönu Pétursdóttur að Tjarnargötu 34, næst sunnan við ráðherrabú- staðinn. Af öðrum toga voru hugmyndir sem rekja má til framsækinna strauma nútíma- stefnunnar á meginlandinu. Með nokkrum rétti má segja að Þorleifur hafi innleitt straumlínulagið í íslenskan arkitektúr þess tíma. Það lýsti sér m.a. í sterkum, láréttum og lóðréttum útlitsdráttum og ílöngum gluggaopum, sem einkenna mörg íbúðarhús hans frá árunum 1927-1930. Skreyti við þakbrúnir var einfaldað í slétta stalla og útfelldir rammar teiknaðir umhverfis glugga- og dyraop. Eins voru smærri gluggar tengd- ir saman í raðir með láréttum böndum fyrir ofan og neðan. í stað ferningslaga smárúðu- glugga komu rammagluggar með ílöngum rúðum, sem ásamt útstæðum, láréttum vegg- brúnum gáfu húsunum nútímalegri ásýnd. Við Landakotshæð í gamla vesturbænum standa nokkur vegleg íbúðarhús eftir Þorleif þar sem ofangreind útlitsatriði birtast í ýms- um myndum. Má þar nefna húsin Bárugötu 5, 9 og 17, Ránargötu 19, Sólvallagðtu 6 og 22, Túngötu 30 (hús Eggerts Kristjáns- sonar, nú Sendiráð Finnlands), Ægisgötu 27 og Öldugötu 11, 13, 18 og 19. Síðasttalda húsið reisti Þorleifur fyrir sjálfan sig og fjöl- skyldu sína á árunum 1929-1930. Það var nýstárlegt fyrir margra hluta sakir, jafnt í útliti og innri tilhögun. Meðal nýjunga má nefna hjónarúm úr steinsteypu er vakti mikla athygli og umtal á si'num tíma. Með nýstárlegum stílhugmyndum sínum á 3. áratugnum varð Þorleifur Eyjólfsson eins konar forboði þess anga nútímastefnunnar ÞORLEIFUR Eyjólfsson húsameistari. sem kenndur er við funkis, en áhrifa hennar tók að gæta hér um og eftir 1930. Þorleifur átti nokkurn þátt í mótun funkisstefnunnar hér á landi, þó svo að í verkum hans á því sviði hafi hefðbundnari viðhorfa ætíð gætt í bland. Merkasta framlag hans var án efa hönnun Braunsverslunar við Austurstræti 10 árið 1930. Um var að ræða fyrsta húsið hér á Iandi sem borið var uppi af steyptum súlum í stað veggja, en með því móti var unnt að gera samfelldan glugga eftir endilangri hús- hlið án þess að það hefði áhrif á styrkleika hússins. Verslunarrými Braunsverslunar opn- aðist út á móti götunni með samfelldum gler- vegg frá gólfi til lofts á báðum hæðum. Rúður voru stærri og rýmisskipanin nútíma- legri en áður hafði sést hér á landi, en stíl- færðar, jónískar súlur á framhlið vitna um togstreitu hefðar og nýsköpunar. Húsið Aust- urstræti 10 var síðar hækkað um þrjár hæð- ir og útliti þess gerbreytt. Þar sem áður var Braunsverslun er nú útsala ÁTVR. Árið 1931 hlaut tillöguuppdráttur Þorleifs Eyjólfssonar að nýbyggingu Oddfellowregl- unnar í Vonarstræti verðlaun í samkeppni ásamt teikningu danska arkiteksins Arne Finsen. Uppdráttur Þorleifs var valinn til útfærslu og var húsið vígt þann 7. desember árið 1932. Oddfellowhúsið var fyrsta stór- byggingin í miðbæ Reykjavíkur með skýrum einkennum funkisstefnunnar. Það var teikn- að sem hornhús Vonarstrætis og fyrirhugaðr- ar framlengingar Thqrvaldsensstrætis til suð- urs, sem aldrei varð. I upphafi var Oddfellow- húsið með flötu þaki sem jafnframt var útsýn- ispallur fyrir gesti hússins. Steypt, strauml- ínulaga handrið á þakbrúnum settu á þeim tíma mikinn svip á húsið. Löngu síðar var byggð þakhæð ofan á húsið, hornturninn hækkaður og gluggagerðir einfaldaðar. Við þær breytingar, sem gerðar voru án samráðs við höfundinn, missti húsið mikið af upphaf- legum stíleinkennum sínum og reisn. Auk Oddfellowhússins teiknaði Þorleifur nokkur athyglisverð íbúðarhús I funkisstíl, svo sem Eiríksgötu 31-35, Garðastræti 36 og Sólval- lagötu 9. Með heimskreppunni dró úr umsvifum í húsbyggingum og bitnaði það á lífsviðurværi sjálfstætt starfandi húsameistara. Um það leyti gerðist Þorleifur starfsmaður Teikni- stofu landbúnaðarins og Búnaðarbankans og var það aðalstarf hans allt til ársins 1950. 14

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.