Lesbók Morgunblaðsins - 03.01.1998, Blaðsíða 11

Lesbók Morgunblaðsins - 03.01.1998, Blaðsíða 11
fim-^t^. ta eqq in&tam aMs *«>> M&aau aacaj&a ¦¦-¦ tfWt'B 'ilVV", VBn^N í'>ft -i*tV I Y itf.n ht'IT/i._______________ GRUNNHUGMYND kristinnar kenningar um þríeinan Guð, kærleik hans og tilgang með sköpuninni er túlkuð skírast í Divina Commedia eftir Dante. Myndin er af málverki eftir Domenico Di Michelino: Dante með Divina Commedia. Kennivaldið á íslandi viðurkennir, að reisa skuli trúarkenningar íslensku þjóðkirkjunn- ar á hinum spámannlegu og postullegu rit- um, „eins og ljóst kemur fram í vígsluheitum kennimanna hennar". E.A. Trúarkenningar þjóðkirkjunnar koma sæmilega glöggt fram í „Helgisiðabókum" þjóðkirkjunnar. „Einnig birtast þær mjög 'i glöggt í barnalærdómsbók Helga Hálfdánar- sonar... Er þar lýst mjög glöggt og kerfis- bundið trúarkenningum íslensku kirkjunnar, svo að þar hefur enginn betur gert. Helga- kver er beinlínis spegill rétttrúnaðarkirkj- unnar...,, - E.A. - „Kristin fræði" sem síðar hafa komið út á 20. öld „sýnast geyma í öllum aðalatriðum sömu trúarlærdóma, sem það.....- E.A. - „Kristilegur Barnalærdómur eptir lút- erskri kenningu." Höfundur Helgi Hálfdán- arson. Reykjavík 1877. Oftsinnis endur- . prentaður. Ráðgjafi íslands leyfði með bréfi 24. sept. 1878, að börn á íslandi megi læra | kver þetta undir fermingu. Samkvæmt tilvitnunum til þessa rits, bæði í umfjöllun Einars Arnórssonar um höfuð- kenningar þess um kristindóm svo og í kver- um útgefnum síðar eftir aðra höfunda varð- andi höfuðlærdómana sem eru því samhljóða og í riti Einars Sigurbjörnssonar: Kirkjan játar... 2. útgáfa 1991, eru „trúarkenningar íslensku kirkjunnar kerfisbundnar og skýr- ar" þ.e. endanlega framsettar og kórréttar í Barnalærdómskveri Helga Hálfdánarsonar í fyrri partinum - Trúarlærdómnum. Islenska þjóðkirkjan er ríkisstofnun, „og ríkisvaldinu er skylt að styrkja hana og vernda. Ríkið leggur henni fé, það sér henni fyrir kennimönnum etc." - E.A. - Sam- kvæmt stjórnarskránni skal þjóðkirkjan vera evangelisk-lútersk og verður því að full- *S GUÐS LÖG OG MANNA I„AÐALNAMSSKRA grunnskóla" frá því í maímánuði 1989, segir. „í stjórn- arskránni, 64. grein er kveðið á um trúfrelsi hér á landi en engu að síður er, samkvæmt 62. grein stjórnarskrár- innar, hin eyangelíska lúterska kirkja þjóðkirkja íslendinga." Svo segir í kafla námsskrárinnar „Kristin fræði, siðfræði, trúarbragðafræðsla": „Vestræn menning öll ber sömuleiðis svipmót hinnar hebresk-kristnu arfleifðar, þannig að ætla má að hvorki saga og menning þjóðarinnar né saga og menning Vesturlanda verði skilin án þekkingar á kristinni trú og sögu krist- innár kirkju ... „ Vestræn menning „ber" ekki aðeins „svip- mót hinnar hebresk-kristnu arfleifðar", hún er samofin kristnum sið og siðrænn aflvaki hennar eru „þau boðorð og guðs skipanir" sem eru samofin löggjöf borgaralegra þjóð- félaga meðal vestrænna þjóða. Þessi tvinnun boðorða og laga er skilgreind af Páli Vídalín í „Skýringar yfir Fornyrði Lögbókar þeirrar, er Jónsbók kallast" Reykjavík 1854, og hljóðar svo: „Lög. Það er öllum kunnugt, að þessi glósa merkir þau boðorð og guðs skip- anir eður manna, sem til þess eru gjörð, að eptir þeim skuli menn laga líferni sitt og framferði við guð og menn, og eptir þeim leiðrétta og bæta allar þær ávirðingar og af- brot, sem einhvern hendir með orð eður verk á móti guði og mönnum; hafa þau nafn af „lögum" því þau skulu stjórnun lýðs og landa í lagi halda, vera form, til að mynda og laga þar eptir framferðir og félagskap þann, er eins konungs þegnar eður eins lands lýður eiga saman, og nauðsyn ber til að eiga, og sérhvers eins skuld sér í lagi. Því heita þau lög, að þau laga félagsskapinn, og halda hon- um í lögun þeirri, sem þau skipa, eins og tré þau tvö, sem annað er íhvolft, en annað með ávölum sveip, samanfeld laga blöð á horn- spónum, og heita því spónalög, að þeirra lög- un er á spónblaðinu. Svo skal lögun laganna vera á athöfnum manna og misverkanna brotum". „Nomos" þ.e. lög í grísku Biblíunni er not- að í merkingu úr Gamla Testamentinu og thorahískri merkingu, lögmálið, sem ófrá- víkjanlegar lífsreglur Moselaganna. „Nomos" er notað í grískri heimspeki og bókmenntum sem persónugervingur hins allsvaldanda konungs bæði lifandi og dauðra. Plato kallar lögin Guð - theos - (Ep. VIII 354e) Dio frá Prusa skrifar: (Or. 1:75) „Hinar kvenlegu Gyðjur konungdæmi, réttlæti og EFTIR • SIGLAUG BRYNLEIFSSON Trúarkenningar þjóokirkjunnar koma sæmilega glöggt fram í „Helgisiðabókum" þjóokirkjunnar. „Einnig birtast þær mjög glöggt í barnalærdómsbók HeTcja" Hálfdánarsonar . . . Er þar lýst mjög glöggt og kerfisbundið trúarkenningum íslensku kirkjunnar, svo ao þar hefur enginn betur gert . . ." E.A. friður, en sá sem stendur við hlið veldis- sprota konungdæmisins, gráhærður og stolt- ur, ber heitið „lögin", hann hefur einnig verið nefndur skynsemi, ráðgjafi, aðstoðarmaður og engri hinna kvenlegu gyðja leyfist að að- hafast nokkuð né eiga að nokkru frumkvæði án (leyfis) hans". Lögin eru samkvæmt þessu, hið æðsta, guðlegt lögmál. í helgirit- um Gyðinga eru lögin talin guðlegs uppruna, talið sjálfgefið, en þau eru ekki nefnd guð, í sömu ritum er „nomos" aldrei notað sem guðlegt heiti. I Nýja Testamentinu vísast stundum til „lögmálsins" í Gamla Testamentinu og til laga, sem boðorða kristinna manna um „að uppfylla lögmál Krists (Gal 6:2). í bréfum Páls er einkenni „laga" valdbeiting, hugtakið merkir hvorki deus eða demon, fremur heilög lög guðs: „Þannig er þá lögmálið heil- agt og boðorðið heilagt og réttlátt og gott" (Róm 7:12). Samkvæmt kirkjufeðrunum „eru hin nýju lög Jesú Krists gild ... „ Clement frá Alex- andríu samsamar Krist lögmáli, lögum. Lög eru skilin sem guðleg. (Dictionary of Deities and Demons in the Bible - Karel van der Toorn, Bob Becking, Pieter W. van der Horst editors. E.J. Brill 1995). Páll Vídalín skilgreinir orðið „lög" hér að framan sem „boðorð og guðs skipanir eður manna ... (og) skulu stjórnun lýðs og landa í lagi halda ... „. Boðorð guðs þ.e. lög guðs og lög manna eru samofin og trúarlegur og siðferðilegur grundvöllur laga manna eru guðs lög. Þessi samtvinnun laga guðs og manna þótti svo sjálfsögð að nánari útskýringa þótti og þykir ekki þörf enda óþarft þegar hin evangeliska lúterska kirkja er samkvæmt lögum þjóðkirkja landsmanna og trúin á kenningar kristni og kirkju er staðreynd í orði. Orðin „evangeliska lúterska kirlqan" standa óskýrð í bæði dönsku grundvallarlög- unum og íslensku stjórnarskránni. En í greinum stjórnarskrárinnar sem varða trú- mál er fyrirmyndin dönsk stjórnskipunarlög og konungalög. Játningaril íslensku þjódkirkjunnar „Þau ein trúarbrögð (religio) má leyfa í ríkjum konungs og löndum, er samkvæm eru heilagri ritningu, postullegu trúarjátning- unni, nikensku játningunni og játningu At- hanasiusar, inni óbreyttu Augsborgarjátn- ingu og fræðum Lúthers inum minni" - Lög Kristjáns V. frá 1683. í opnu bréfi frá 1635 er svo ákveðið að kennimenn skuli láta börn læra utan að barnalærdóm sinn í „Lutheri Catechismo". I hinni greinagóðu bók Einars Arnórssonar: Játningarit íslensku kirkjunn- ar - íslensk fræði 12 - er sýnt fram á að stefnan í uppfræðslu barna í kristnum fræð- um skuli vera samræmd í ríkjum Danakon- ungs, námsefnið sé það sama. Þessi stefna var haldin með ráðherrabréfi 31. ágúst 1888, í sambandi við prófastsheit og presta, eina breytingin frá fyrri gerð var að nú var heitið unnið á íslensku, áður á lat- ínu. E.A. skrifar: „Þá (1888) var æðsti kenn- ari prestaskólans Helgi lektor Hálfdanarson, sem og var hálærður guðfræðingur og besti fyrirsvarsmaður lútersks rétttrúnaðar á sín- um tíma, maðurinn, sem samdi tvímælalaust bestu íslensku barnalærdómsbókina í lút- erskum sið hér á landi..... nægja þeim kröfum um trúarlærdóma sem ^ felast í því heiti. Bregði ldrkjan út frá tilskip- ™ uðum ákvæðum þá ber ríkisvaldinu ekki lengur að styðja hana og styrkja eða veita henni fjárhagslegan stuðning. Eins og kirkjunni er skylt að fullnægja kröfu stjórnarskrárinnar um kórréttar kenn- ingar samkvæmt játningarritunum, er ríkis- valdinu skylt að stuðla að boðun þeirra kenn- inga um kirkjuna og fræðslukerfið. Því er ríkisvaldinu skylt að farið sé eftir þeim kenn- ingum kristins dóms sem haldið er fram í játningarritum íslensku þjóðkirkjunnar í uppfræðslu barna í því skólakerfi sem ríkið styrkir beint og óbeint. Eins og áður segir segir birtast höfuðlær- dómar kristni og kirkju í „Helgakveri" - sem er barnalærdómskver ætlað fermingar- börnum. Þessir höfuðlærdómar hljóta að « vera grundvöllur kristindómsfræðslu í grunnskólum. Um Jesúm Krist eg hans endurlausn I 68. grein segir: „Guð hafði frá eilífð fyrir séð fall mannsins og afleiðingar þess, en af miskunn sinni jafnframt fyrirhugað, að senda son sinn eingetinn í heiminn, til að enduríeysa mennina, það er: frelsa þá frá andlegum og eilífum dauða, og veita þeim kost á náð sinni og eilífri sælu". I 69. grein er talað um jarðvistina sem reynsluskóla og að „sbrg og þjáningar þessa lífs verði oss gagnlegur reynsluskóli, og dauði líkamans sálunni sælurík heimfór til betra lísf'. I 70. grein er vitnað í boðun guðs um fyrir- heit um endurlausnara. í postullegri trúarjátningu er „þeim atrið- um lýst, sem Krist varða sérstaklega. Hann er 1. einkasonur föðursins, 2. getinn af heilögum anda, 3. fæddur af Maríu mey, 4. píndur undir (sub) Pontíusi Pílatusi, 5. kross- festur, 6. dáinn, 7. grafinn, 8. steig niður til heljar, 9. risinn á þriðja degi aftur upp frá dauðum, 10. steig upp til himna, 11. situr við hægri hönd guðs fóður almáttugs og 12. mun þaðan koma að dæma lifendur og dauða. Ljóst er að íslenska þjóðkirkjan hefur með notkun postullegrar trúarjátningar við skírn og fermingu algjörlega viðurkennt þá trúar- lærdóma sem í postullegu játningunni felast" f; - E. Arnórsson: Játningarrit bls. 59. I 72. grein Helgakvers segir: Síðan guðs sonur gjörðist maður hefur hann tvö eðli, guðlegt og mannlegt, og er því sannur guð og sannur maður undir eins eða guð maður". ? .t~ LESBÓK MORGUNBLAÐSINS ~ MENNING/LISTIR 3. JANÚAR 1998 11

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.