Lesbók Morgunblaðsins - 03.01.1998, Blaðsíða 13

Lesbók Morgunblaðsins - 03.01.1998, Blaðsíða 13
ÞJÓÐMÁLA- ÞANKAR EIN- ANGRAÐ (SLAND Það var mikið gert af því á árum áður að halda því fram að við landarnir værum eitthvað sér á parti. Líklega erum við það. En tæplega þó eins og margir héldu Þeir virtust telja að það væri eitthvað í erfðaefninu sem gerði okkur öðruvísi en aðrar þjóðir. Við erum að vísu ekki ein um slíkt. Svip- að má finna t.d. meðal Englendinga. Samt er ekkert vísindalegt við þessa ályktun. Lík- lega er þetta eðli komið til af uppeldisleg- um ástæðum. Og sjálfsagt er sjálfsbirgings- hátturinn, sem þannig er vísað til, oftar minnimáttarkennd þeirra sem þola illa sam- anburð við aðrar þjóðir. Þeirra sem skilja ekki hvað við getum lært af þeim okkur til hagsbóta. Það er sérkennileg þverstæða í þessu öllu. Vissulega eru miklar hetjur í okkar hópi. Hópurinn sem bjargaði hverri skipsá- höfninni af annarri í þyrlu er einn slíkur. Sá ruglar ekki saman hetjudáð og skyldu í æðruleysi sínu. Þeir sem brjóta okkur nýjar lendur í viðskiptum t.d. með hvalaskoðun, eða með því að fara með túrista á einn eða annan hátt á nýjar slóðir eru einnig slíkar hetjur. Þeir skilja að það er ekki lífvænlegt eða leið til að bæta lífskjörin að hengja sig í frumvinnslugreinar. En margir leggja lykkju á leið sína til að fordæma þessar nýjungar og vilja halda í stóriðju og sjávarútveg í rauðan dauðann. Þeir eru svo bundnir við heimahagann að þeir sjá ekki út fyrir landsteinana og tæki- færin sem verið er að reyna að þróa innan- lands oft í óþökk stjórnmálamanna og for- kólfa atvinnulífsins. Það er einnig í sama eðli í senn að öfunda og dást að þeim sem auka veg okkar er- lendis. Skyldi enginn sjá eftir því að hafa ekki sett fjármagn í að koma Björk á legg og gera hana að formlegri markaðskynn- ingu á íslandi? Nú býr hún erlendis og aflar vel á við góðan Smugutogara þó með mun minni fjárfestingu á bakinu en sumir út- gerðarfurstarnir. Sömu tvöfeldni gætir í garð Ólafs Jóhanns Ólafssonar og Kristjáns Jóhannssonar. Þá er það sérkennileg árátta að kalla alla þá sem koma hér við til að skoða mannlíf og knæpur Islandsvini. Líklega er sú krydd- stelpnanna sem ætlar að giftast íslendingi þó meir vinur en þeir Jerry Seinfeld og John Kennedy sem læddust hér með veggj- um í þeirri von að fá frið. Þeir gáfu þó vel af sér. En það eru tvær hliðar á öllum málum hið minnsta. Um leið og við lokum augunum fyrir þeim sóknarfærum sem Island á með ferðaþjónustu og hreinum landbúnaði, rann- sóknum og vel menntuðu fólki (sem nú sér frekari hag í að búa erlendis á meðan við flytjum inn ódýrt vinnuafl - frekar en dýrt -) þá lokum við líka augunum fyrir ýinissi þeirri vá sem hingað flýtur í skjóli einangr- unar okkar. Okkur finnst við vera svo langt í burtu, erum eyland umflotið Atlantshafinu. Það er langt að fara og því er dýrt að vera Islendingur eins og einu sinni var sagt. Ekkert er fjarri sannleikanum eins og dæmin sýna. Þegar íslendingur tekur þátt í fjölþjdðaráðstefnu, þá er þar komið fdlk sem á lengra að fara en við. Ef slíkur fund- ur er haldinn í Bandaríkjunum þá má búast við að lengra sé fyrir suma heimamenn að fara en okkur. Nýlegar samfélagsrannsóknir benda til þess að besta leiðin til að draga úr atvinnu- leysi sé að bæta menntun og auka hana. Það væri líklega réttara að horfa frekar til um- bóta í Asíu en undranna á Nýja Sjálandi sem hafa aukið misrétti og ójafnræði með hruni í félags- og heilbrigðismálum - nokk- uð sem virðist vera að gerast hér líka. Annað sem vekur athygli er að betur gengur í samfélögum sem hafa skýrar línur í lögum og virðingu fyrir þeim. Stundum virðast reglur á Islandi settar til að ekki sé hægt að fylgja þeim, með hliðsjón af undan- skotum en skynsemi. Þannig má benda á umferðarlög, lög um útivistartíma, hús- dýrahald í þéttbýli og síðast en ekki síst áfengis- og fíkniefnalöggjöfina. MAGNÚS ÞORKELSSON Mynd: Sigriður Sigurjónsdóttir. UM SUMARIÐ kom Loftur austur í Hrífunes að heimsœkja systur sína og fjölskyldu hennar. Fer fáum sögum af umræðum í Hrífunesi um þessi mál. ÖRLAGASAGA FRÁ HRÍFUNESI _________EFTIR SIGGEIR BJÖRNSSON Trúboðsferð Lofts Jónssonar til íslands varð gfdrifarík f/rir heimilið í Hrífunesi í Skaftártungu. Hann heimsótti systur sína, sem var gift Einari bónda í Hrífunesi og heimilið splundraðist. Húsfreyjan afréð ao fara með bróður sínum vestur ásamt dætrum sínum tveimur, en ______________Einar bóndi fór hvergi.______________ Fyrsta landnám íslendinga í Norð- ur-Ameríku var í Útah þar sem trúflokkur mormóna Krists kirkju heilagra manna, nam land, á þá óbyggðu landi. Ástæður þessa landnáms voru einkum ofsóknir sem mormónar sættu vegna trúar sinnar, meðal annars vegna þess að trú þeirra leyfði fleirkvæni og jafnvel hvatti til þess. Foringi mormóna var Brig- ham Young. Stjórnaði hann þessu landnámi og trúflokki sínum af miklum dugnaði. Árið 1849 voru sendir trúboðar frá Útah til gamla heimsins, meðal annars til Dan- merkur. Trúboðið tókst vel og fyrstu hóp- arnir þaðan fóru vestur 1850. Talið er að um 30 þúsund Skandinavar hafi tekið trúna og farið vestur. Langflestir fóru á þessum tíma til Útah. Um þetta leyti voru staddir í Kaup- mannahöfn tveir íslenskir iðnaðarmenn frá Vestmannaeyjum, þeir Þórarinn Hafliðason og Guðmundur Guðmundsson. Þeir félagar urðu hrifnir af hinni nýju trú, létu skírast, voru uppfræddir í trúnni og sendir heim til Vestmannaeyja sem trúboðar. Þórarinn Hafliðason drukknaði 1852 en fé- lagi hans hélt trúboðinu áfram um skeið og var honum sendur danskur maður til aðstoð- ar. Heldur gekk þeim trúboðið illa, enda lögðust bæði kirkjan og stjórnvöld á móti trúboðinu. Nokkrar fjölskyldur tóku þó mormónatrú. Meðal þeirra var Samúel nokk- ur Bjarnason og Margrét kona hans. Fóru þau ásamt með öðrum norðurlandabúum vestur, og þau hjón munu vera fyrstu ís- lensku landnámsmennirnir í Útah. Samúel bjó aðallega með sauðfé, varð stórbóndi og ríkur maður. Hann tók sér nokkrar konur og átti fjölda barna. Samúel dó 1890, en kona hans Margrét lifði fram yfír aldamót. Þessi hópur norðurlandabúa mun hafa lagt af stað 1853 og tók ferðin 9 mánuði. Næsti hópur fór 1855 og meðal ferðalanga var þá Guðmundur trúboði ásamt Þórði Diðrikssyni sem var úr Landeyjum. Kom sá hópur til Útah eftir 16 mánaða ferð. Ferðasaga eftir Þórð Diðriksson hefir varðveist, brot úr henni var birt 1920 í Almanaki Ólafs S. Thor- geirssonar. Árið 1857 fór næsti hópur ís- lendinga frá Vestmannaeyjum til Útah, und- ir forystu Lofts Jónssonar Árnasonar. Hann bjó í Landeyjum, en mun hafa verið ættaður frá Pétursey í Mýrdal. Loftur var duglegur maður, vel gefinn og varð efnaður vestra. Kona Lofts var 20 árum eldri en hann. Hún lést nokkrum árum áður en Loftur var send- ur í trúboðsferð til íslands. Loftur hafði bréfasamband við Pál Sigurðsson alþm. í Árkvörn og tjáði honum að hann hefði hug á að fá sér íslenska konu, eina eða fleiri. Hann skrifar Páli á jóladag 1869 um sitt einlífi og segir: „Eg hefi þenkt að venta nokkuð og sjá hvat engin vildi koma frá mínu elskaða föð- urlandi, þá vildi ég taka 3-4 ef þær væri að fá." Truboðsferð Lofts Jónssonar til íslands varð afdrifarík fyrir heimih'ð í Hrífunesi í Skaftártungu. Guðrún, systir Lofts, var seinni kona Einars Bjarnasonar bónda í Hrífunesi. Móðir þeirra systkina Lofts og Guðrúnar var Þorgerður Loftsdóttir, fædd í Ásasókn og munu foreldrar hennar hafa búið í Ásum en farið þaðan út í Mýrdal í Skaftár- eldum. Loftur dvaldi að mestu í Vestmanna- eyjum veturinn 1873. Þennan vetur dvaldi í Vestmannaeyjum systursonur Lofts Gísli Einarsson frá Hrífunesi. Var hann vel gefinn og hafði notið kennslu, lært tungumál o.fl. Gísli varð mjög hrifmn af þessum efnaða frænda sínum frá Ameríku. Hann mun hafa skrifað fóður sínum og fjölskyldu og hvatt til að fjólskyldan seldi jörð og bú, tæki trú mormóna og flytti til Útah. Um sumarið ? LESBÓK MORGUNBLAÐStNS ~ MENNING/LISTIR 3. JANÚAR 1998 13

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.