Lesbók Morgunblaðsins - 29.08.1998, Blaðsíða 12

Lesbók Morgunblaðsins - 29.08.1998, Blaðsíða 12
náfölur og það ræfilslegur að ég bjóst við hann dytti í gólfið á næsta andartaki. Ég var aftur á móti stálsleginn enda búinn að synda mína þúsund metra og sitja langa stund í heitum potti í þægilegri fliugun. Búningurinn klæddi mig sérlega vel þetta kvöld og ég naut þess að marsera um sviðið fyrir fullu húsi áhorfenda. Á þeirri stundu þegar leyndarmál ungu elskend- anna var á allra vörum í hertogadæminu ver mér falið að handsama járnsmiðinn. Við gerðum fyrirsát og brutumst inn í lauf- skálann. Hertoginn skipaði mér að færa dóttur sína úr fangi ógæfumannsins og skjóta hann. Við þau orð varð ég allt í einu ofurseldur minni innri löngun og ég réð engan veginn við mig. „Nei, herra hertogi. Við höfum eng- an rétt á að taka menn af lífi án dóms og laga," sagði ég hátt og snjallt. Það var ekM laust við að fát kæmi á ieik- arana. Hertoginn sneri sér þá óvænt að her- mönnunum og gaf þeim bendingu um að skjóta. Hávær hvellur barst um salinn og járnsmiðurinn féll með þunga á sviðið. Stúlkan ærðist, kastaði sér í gólfið og faðm- aði deyjandi elskhugann. Hún hvíslaði að honum að hún bæri barn hans undir belti og að þeim orðum slepptum gat hann dáið. Mér þótti þetta svo brjóstumkennanlegt, klisju- kennt og fyrirsjáanlegt að ég tók málin í mínar hendur. Ég gekk að járnsmiðnum, beindi rifflinum að honum og öskraði: „Stattu upp eða ég skýt þig." Hertoginn kallaði ákveðnum rómi: „Hann er dauður." Ég var heillaður yfir því hve fljótt og vel hann brást við. Þetta var stærsta stund mín í leikhúsinu því allt var svo eðliegt og mér fannst ég ekki lengur vera staddur á sviði heldur hefði ég ferðast öld aftur í tímann í þýskt hertogadæmi. „Hann er ekki dauður," sagði ég að bragði. „Hann hefur bara fengið taugalost." Það var yndislegt að skynja óvissuna sem ríkti á sviðinu og það var sú óvissa sem á að búa í leikverkum. Sjónleikir eiga að vera skipulagt kaos. Það er ekki hægt að skapa sterkari tengsl við lífið og áhorfendur en í gegnum sanna geðshræringu. „Hann er steindauður," mótmæti hertog- inn. „Þvættingur," öskraði ég og hló við. Ég gekk að járnsmiðnum og sparkaði af alefli í fót hans. Hann hreyfðist ekki en þegar ég sparkaði hvað eftir annað á sama stað af engu minni þunga reis hann upp við dogg. „Ef hann var dauður þá er hann uppris- inn," sagði ég sigurglaður. Mér fannst þessi setning eiga heima í öllu betra hand- riti. Ég skáskaut augunum fram af sviðinu til að sjá hvort leikstjórinn væri ekki ánægður. Hann var hálfrisinn upp úr sæt- inu í gapandi undrun yfir leikhæfileikum mínum. „Handsamið hann," skipaði hertoginn og fylkingin tók mig höndum. Hann þreif af mér riffuinn og þegar hersingin var að mar- sera með mig út af sviðinu heyrðist hvellur. Stúlkan hrópaði: „Pabbi, hvernig gastu gert þetta?" og síðan féll tjaldið. Baksviðs var allt á öðrum endanum. Her- mennirnir fordæmdu framkomu mína og sögðu að ég hefði spillt fyrir sýningunni en ég tók þá ekki alvarlega enda voru þeir allir óbreyttir. Rétt í því að ég dró af mér hvíta hanska réðst leikstjórinn á mig. Hermenn- irnir komu mér til bjargar og héldu leik- stjóranum sem barðist um eins og Ijón. Hann æpti í sífellu á mig ogaldrei hafði ég heyrt annan eins sóðakjaft. Ég skipaði hon- um að sýna mér virðingu en þegar hann gegndi ekki bauð ég herflokknum að taka hannaf lífi strax. Gagnrýnendur blaðanna voru lítt hrifnir - af þessari óvenjulegu útfærslu og yfirskrift- ir greinanna voru: „Klúður", „Flöt og við- vaningsleg", „Vonbrigði". Allir ritdómarnir sögðu lokaatriðið hvort tveggja í senn vera óþarft og ósannfærandi. Eftir þessa stóru stund í leikhúsinu hef ég hvergi fengið starf sem statisti en það skiptir ekki máli því ég á að baki mína stund, minn hápunkt á stærsta leiksviði þjóðarinnar. Það eru dýrmætustu augnablik lífs míns, stundin sem ég var fæddur til að lifa. Það var ómetanleg reynsla að fara úr hlutverki statistans yfir í hlutverk leikarans og þaðan að færast hundrað ár aft- ur í tímann og skynja að þessi vídd býr innra með okkur öllum. Ég verð aldrei sam- ur eftir og mér skilst á fólki að leikstjórinn verði heldur aldrei samur. Höfundur er rithöfundur og býr í Þýskalandi. Morgunblaðið/Golll VIGDÍS Gunnarsdóttir, sem leika mun Solveigu í leikritinu, bregður á leik f kirkjugarðinum á Miklabæ og leggst f grasið, þar sem talið er að jarðneskar leifar ráðskonunnar hafi verið grafnar úr jörð. Voru þœr fluttar í kirkjugarðinn í Glaumbæ. í bakgrunni mundar Gretar Reynisson leikmyndahönnuður myndavélina. HEFUR SÍÐAN EKKI SÉZT EÐUR FUNDIZT IBLÖNDUHLIÐ í Skagafirði bar so til, að presturinn til Miklabæjar síra Oddur Gíslason embættaði á sinni annexíu Silfrastöðum þann ... sunnudag e(ftir) trinitatis og reið þaðan eftir messu heim- leiðis, kom að Víðivöllum, dvaldi þar stund um kveldið. Fylgdi sýslumaður hönum lítið hreyfðum af víni á hest og bauð fylgd, hverri prestur synjaði vegna so stutts vegar. Reið hann á stað og hefur síðan ekki sézt eður fundizt. En hestur hans með reiðtygjum stóð morgninum eftir óskemmdur á hlaðinu á Miklabæ. Strax upp á ferskan gjörning var prests leitað, fyrst af 50, síðan af 100 manns, og fóru þeir jafnnær heim aftur og fundu ei líkur til prests. Gjörðust ýmislegar meiningar um þennan merkilega tilburð. Mundi flestra meining falla þangað, að ráðs- kona prests, sem nokkrum árum áður varð óð og fyrirfór sér, mundi hafa ollað hans hvarfi fyrir það hann neitaði henni kirkjugarðsgreftr- an, hverrar hún mjög so óskað hafði." Þannig greinir Jón sýslumaður Sveinsson á Eskifirði frá hvarfi séra Odds Gíslasonar haustið 1786 í Viðauka íslands árbókar. Eru til margar frásagnir af atburði þessum og þótt blærinn sé mismunandi er í þeim sameiginleg- ur kjarni. Ekki er afturgöngunnar, Solveigar, þó aUs staðar getið. Ýmis munnmæli hafa síð- an blandast saman við söguna og smám saman sveigt atburðarásina undir lögmál þjóðsög- unnar. Sækir hún afl sitt til þeirrar ógnar, sem dulúð atvikanna skóp og þeirrar mögnuðu trú- ar, sem fólk hafði á afturgöngu Miklabæjar- Solveigar. Með dauða sínum gekkst hún því illa á vald, fordæmd sál að mati samtíðarinnar. Séra Oddur var ókvæntur er hann tók við Miklabæ _ vorið 1768 en Solveig réð innan stokks. Árið 1777 var hnappheldan lögð á klerk - gekk hann að eiga Guðrúnu Jónsdótt- ur frá Goðdölum. Vék Solveig þá úr húsmóð- urhlutverkinu en varð um kyrrt á Miklabæ. Tók hún fásinni mikið, samkvæmt sögnum, enda talið að hún hafi haft mikla ást á Oddi. 11. apríl 1778 svipti Solveig sig lífi með því að skera sig á háls. Hafði hún þá ítrekað reynt að fyrirfara sér, meðal annars með því að drekkja sér í pytt einum í Gegni - heitir hann síðan Solkupyttur. Hermir fjöldi sagna að Solveig hafi gengið aftur og sótt að Oddi þegar hann var einn á ferð. Segja sumir það hafa stafað af því að klerkur endurgalt ekki ást hennar en aðrir vegna þess að hann kom í veg fyrir að Þjóoleikhúsio frumsýnir í október nýtt leikrit eftir Ragnar Arnalds sem fjall- ar um séra Odd Gíslason á Miklabæ í Blönduhlío og ráðskonu hans Solveigu. Er sagg þeirra kunn úr þjóðsögunum. Af þessu til- efni fór leikhópurinn og aorir aðstandendur sýn- ingarinnar í vettvangsleið- angur norður í Skagafjörð í vikunni ORRI PÁLL ORMARSSON blaoamao- ur og GOLLI Ijósmyndari slógust með í för. hún yrði lögð í vígða mold. Hið sanna veit eng- inn'. Leiðangur um söguslóðir Við þessa sögu glímir Ragnar Arnalds rit- höfundur og alþingismaður í leikriti sínu sem frumsýnt verður í Þjóðleikhúsinu í október í leikstjórn Þórhalls Sigurðssonar. Af því tilefni fór höfundur ásamt leikhópnum og öðrum að- standendum sýningarinnar í leiðangur um slóðir Odds og Solveigar í vikunni. Lagt er upp frá Varmahlíð, þar sem Ragnar er búsettur, í blíðskaparveðri og haldið sem leið liggur yfir Héraðsvötn að Miklabæ, þar sem Agnar Halldór Gunnars- son bóndi og eiginmaður séra Döllu Þórðar- dóttur sóknarprests tekur á móti mann- skapnum á hlaðinu. Prestur slæst síðar í hópinn. Ragnar og Agnar reifa ýmsar getgátur um hvarf séra Odds en auðheyrt er á hópnum að flestir eru á því að afturganga Solveigar hafi tortímt guðsmanninum með því að draga hann ofan í Solkupytt. Leikskáldið veltir vöngum en tekur ekki afstöðu í umræðunni. Fróðlegt verður því að sjá hvernig það leiðir málið til lykta í leiknum. Frá hlaðinu á Miklabæ sjást Víðivellir án vandkvæða. Sætir þetta furðu hjá leikhópnum. „Þetta er þá ekki lengra," heyrist sagt. Nei, það er nefnilega ekki lengra á milli bæjanna en stekkjarvegur, sem svo var kallaður. Hvernig gat maðurinn þá horfið á þessari stuttu leið? f kirkjugarðinum á Miklabæ sýnir Agnar bóndi hópnum hvar líklegt sé að jarðneskar leifar Solveigar hafi legið áður en þær voru grafnar upp og lagðar í vígða mold í Glaumbæ. Legstæðið er í kirkjugarðinum miðjum nú en var utan hans á sínum tíma, eins og siður var ef fólk féll fyrir eigin hendi. Vigdís Gunnars- dóttir, sem leika mun Solveigu í sýningunni, bregður á leik með því að leggjast 1 grasið þar sem ráðskonubeinin voru grafin úr jörð. Því næst er við hæfi að halda niður að Solkupytt. Þjóðleikhúsmenn vilja ólmir ganga og teygja skankana enda nýkomnir á bíl að sunnan. Agnar leiðsögumaður fellst á það. „Þetta er svona tíu mínútna labb," segir hann og sveitin arkar af stað. Ekki byrjar það þó vel. Sigurður Skúlason leikari vippar sér að vísu fimlega yfir fyrstu rafmagnsgirðinguna en lendir beint ofan í kúadellu. Oj, bara! „Siggi, hvað ertu búinn að næla þér í þarna?" spyr Gretar Reynisson leikmyndahönnuður skömmu síðar. ^„Kúa- dellu," svarar Sigurður að bragði. „Eg tek hana með mér suður." Gaman verður að sjá hvort Gretar finnur dellunni rými á sviðinu! „Tíu mínúturnar" verða fimmtán og svo tuttugu en þá hætta menn að telja enda eiga þeir fullt í fangi með að fóta sig í forinni með- fram síkinu Gegni, þessum gamla farvegi Hér- aðsvatna. Tíminn er líka svo afstæður í sveit- inni! „Æ, þar fóru skórnir," segir Lilja Guðrún Þorvaldsdóttir leikkona mæðulega eftir að hafa veðjað á vitlausa leið. „Voru hætt komin!" gellur í stöllu hennar, Ólafíu Hrönn Jónsdótt- ur, þegar hún hoppar af einni þúfunni yfir á aðra og sér fyrir sér væntanlega yfirskrift 12 LESBÓK MORGUNBLAÐSINS ~ MENNING/LISTIR 29. ÁGÚSTI998 J>

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.