Lesbók Morgunblaðsins - 29.08.1998, Blaðsíða 15

Lesbók Morgunblaðsins - 29.08.1998, Blaðsíða 15
^P ÉG HEF lesið íslendingasögur síðan ég var sextán ára og Ealltaf haft mikinn áhuga á að koma hingað að berja sögusvið þeirra augum. Nú þegar ég er loksins kominn hingað vil ég helst eiga heima hérna," segir danski presturinn og rithöf- undurinn Johannes M^llehave. Johannes segist þegar hafa farið að skoða sögusvið Eglu og Gísla sögu. „Það jafnast ekkert á við það að koma á sögu- slóðirnar sjálfar; ég hef alltaf verið að reyna að ímynda mér hvernig þetta hefur litið út, hvern- ig aðstæður voru þar sem bardagarnir voru háðir, hvernig landslagið er en nú sé ég að þetta er allt mun stórkostlegra en ég ímyndaði mér." Húmer sem vopn Johannes er hingað kominn til að ferðast um landið og halda fyrirlestra um tvo af mestu andans snillingum Dana, Kierkegaard og H.C. Andersen, og um þann eiginleika sem við kannski þekkjum Danina best af, húmorinn. Johannes segir raunar húmorinn vera eitt af meginstíleinkennum Andersens. „Þetta er hinn sérdanski hluti verka hans. Danir eiga mjög erfitt með að skilja tragedíur, hið harmræna. Þetta er mjög merkiiegt. Við eigum einstaka harmræn skáld en við skiljum þau ekki, við skiljum Holberg, enda var hann fyndinn. En það má líka nota húmorinn sem vopn gegn því ranga og vonda, sem gagnrýni." Lýsing Johannesar kemur fyllilega heim og saman við þá mynd sem við íslendingar höfum af Dönunum og ég spyr hann hvort þarna sé ekki kominn einn aðalmunurinn á þeim og frændum þeirra Svíum. Er húmorinn ekki einmitt munurinn á Holberg og Strind- berg? „Jú, það er rétt. Strindberg er þungur á brún, alvarlegur. Ibsen þeirra Norðmanna er hins vegar húmorískur þótt hinn harmræni tónn sé alltaf undirliggjandi. Og fyrir vikið skiljum við Danir Ibsen miklu betur en Strindberg. Jú, vafalaust má svo heimfæra þennan greinarmun upp á Dani og Svía í heild. Við viljum umfram allt hlæja framan í heiminn." Samhengisleysið hsettulegast Johannes fullyrðir að H.C. Andersen sé mest lesni höfundur í heimi. „Hann er meira lesinn en Shakespeare og Dante, og raunar er Kierkegaard afar þekktur einnig. Þeir tengd- ust reyndar, því að Kierkegaard skrifaði um verk Andersens, reyndar ekki um ævintýrin heldur skáldsögur hans." Johannes er guðfræðingur að mennt og hef- ur lengi unnið með verk Kierkegaards. Hefur hann einkum haft áhuga á kærleikshugtaki hans, en í þeim efhum segir Johannes að Kierkegaard hafi verið undir áhrifum frá Platón og Shakespeare. I grein um kærleikann í bók sinni Da alting Morgunblaðið/Amaldur DANSKI presturinn og rithöfundurinn Johannes Mollehave segir að Danir skilji ekki hið harmræna, enda vilji þeir helst hlæja framan i heiminn. „DANIR SKIUA EKKI HIÐ HARMRÆNA" Danski presturinn og rithöfundurinn Johannes M0II- ehave mun halda nokkra fyrirlestra hér á landi íájjúd" og september. ÞRÖSTUR HELGASON spiallaoi við hann um umfjöllunarefnin sem eru Kierkegaard, H.C. ___________Andersen og hugtakio húmor.___________ bJev anderledes, sem kom út í fyrra, segir Jo- legast en kærleikurinn ljái lífinu samhengi. hannes að samhengisleysið sé manninum hættu- „Það eru margir sem upplifa þetta samheng- isleysi í heiminum og lífinu, bæði einstaklingar og fjölskyldur. Nútíminn, þessi póstmóderníski tími, einkennist af samhengisleysi. Fólk heyrir aldrei eða sér alla söguna frá upphafi til enda; það er alltaf að flakka á milli stöðva. Aðeins kærleikurinn getur læknað þessa tilfinningu; aðeins kærleikurinn getur léð lífinu dýpt, merk- ingu og samhengi." Johannes MoUehave heldur sinn fyrsta fyrir- lestur á Sauðárkróki á föstudagskvöldið. Hann fer svo til Akureyrar um helgina en í septem- ber mun hann halda fyrirlestra í Norræna hús- inu, Háskóla íslands og í menntaskólum í borginni. TONLIST Sígildir diskar SERGEI RACHMANINOFF Sergei Rachmaninoff leikur eigin verk og út- setningar: 2 Prelúdíur, 2 Etudes-tableaux, Humoresque, Lilacs, Polchinelle, Barcarolle, Mélodie, Polka de V.R., Elégie, Serenade o.fl. verk. Einleikari: Sergei Rachmaninoff. Út- gáfa: TELARC CD 80489 (1998). Lengd: 65'12. Verð: kr. 2.100 (12 tónar). TONLIST ENDURVAKIN TÆKNIFRAMFARIR nútímans eru eig- inlega hættar að koma á óvart. Einhvern veg- inn má búast við því að allt sé hægt. En samt verður maður einstaka sinnum furðu lostinn á því hvað nútímatæknin leyfir. Á þessum diski má heyra tónskáldið og píanistann Sergei Rachmaninoff leika eigin verk og útsetningar af píanórúllum í upptöku sem stenst saman- burð við það besta sem gerist í dag og gott er ef diskurinn hljómar ekki betur en aðrir pían- ódiskar sem ég hef heyrt! Sergei Rachmaninoff hefur verið talinn í flokki bestu píanóleikara aldarinnar. Það sem hins vegar kemur á óvart við að hlusta á diskinn er hversu glæsileg spilamennska Rachmaninoffs hefur verið, tæknin óviðjafn- anleg og túlkun tónskáldsins á eigin verkum og útsetningum bæði tilgerðariaus og einlæg. Einnig vekur athygli í hve litlum mæli hann hefur notast við það ýkta „rubato" sem svo einkenndi spilamennsku ofurpíanistanna fyrr á öldinni. Ég gerði mér einfaldlega ekki grein fyrir að hann hefði verið svona góður. Nefna má glæsilega prelúdíuna op. 3 nr. 2 og hina þekktu prelúdíu op. 23 nr. 5 sem að sönnu er ógnvekjandi í meðförum tónskáldsins. í Býflugu Rimskys-Korsakoffs sýnir Rachman- inoff óviðjafnanlega tækni sína í leifturhröðu lagferlinu. En hið ljóðræna og fínlega birtist Sergei Rachmaninoff einnig víða og má þar t.d. nefna LiJacs op. 21 nr. 5 sem hann spilar hreint ótrúlega fallega. Það er annars sama hvar borið er niður, allt vekur aðdáun og undrun manns. Það er sannarlega ótrúlegt hvern- ig tekist hefur að koma öll- um blæbrigðum og styrk- leikabreytingum í túlkun Rachmaninoffs til skila á þennan „mekaníska" hátt, því hér er að sjálfsögðu um að ræða píanórúllur sem spUaðar eru á nýtt hljóðfæri (Bösen- dorfer 290 SE Reproducing Piano). Þetta er í alla staði hreint frábær diskur sem allir unnendur fallegrar píanótónlistar ættu að eignast. BENJAMIN FRANKEL Benjamin Frankel: Fiðlukonsert op. 24, Víólu- konsert op. 45, Serenata Concertante fyrir píanótríó og hUómsveil op. 37. Einleikarar: Ulf Hoelscher (fiðla), Brett Dean (víóla). Pía- nótrfó: Stephen Emmerson (píanó), David Lale (selló), Alan Smith (fiðla). HUómsveit: Queens- land Symphony Orchestra. mjómsveitarstjóri: Werner Andreas Albert. Útgáfa: cpo 999 422- 2. Lengd: 66'02. Verð: kr. 1.800 (12 tónar). Benjamin Frankel ÁÐUR hefur verið gert að umtalsefni í þessum dálkum hversu skemmti- legt það er að kanna ókunnar slóðir um lönd tónlistarinnar. Það var gert í þetta sinn - undirrit- aður þekkti hvorki haus né sporð á téðum Benjamin Frankel. Ekki er framhliðin á diskinum beinlínis árenni- leg: svört með hvítum bók- stöfum en ef til vill ekki svo óviðeigandi þegar eitt verkið á diskinum nefnist Fiðlukonsert í minningu milljónanna sex. Sinfóníuhljómsveitin í Queensland í Astralíu er ekki meðal þekktustu hljómsveita og hljómsveitarstjóri og einleikarar (að und- anskildum Ulf Hoelscher) algeriega ókunnir þeim er þetta ritar. Sem sagt fátt sem verkar beinlínis freistandi. EN: kannski ætti maður einmitt að treysta útgáfu sem leggur svo lítið upp úr glansnöfnum og ytri umgjörð en gerir sér far um að vanda innihaldið. Og hér er sannarlega lögð rækt við hvert smáatriði - allt frá hinum sérlega fræðandi bæklingi (sem skrifaður er á mannamáli og með tóndæmum) til vandaðs flutnings og fallegrar upptöku. En hver var svo Benjamin Frankel? Hann fæddist í Lundúnum árið 1906 og var af pólskum gyðingaættum. Hann spUaði lengi vel jazz í klúbbum Lundúnaborgar og var eft- irsóttur útsetjari söngleikjatónlistar. Enn- fremur telja Englendingar Frankel einn sinn fremsta tónsmið á sviði kvikmyndatónlistar og eftir hann liggur tónlist við yfir 100 kvik- myndir. Hann samdi einnig fjóldann allan af hljómsveitar- og kammerverkum og þykja sinfóníurnar átta (1958-1972) og fyrrnefndur fiðlukonsert (1951) marka hápunkt sköpunar- ferils hans. Frankel lést í Sviss árið 1973 og hefur tónlist hans í alvarlegri kantinum nán- ast gleymst algeriega. Maður spyr sig hvern- ig hægt sé að „týna" svona magnaðri tónlist. En nú er þýska útgáfufyrirtækið cpo að vinna að heildartújóðritun hljómsveitarverka hans svo vonandi er Frankel kominn til að vera. Meginverkið á diskinum er Fiðlukonsert- inn op. 24 sem saminn er í minningu fórnar- lamba helfararinnar. Þungamiðja þessa sterka og dramatíska verks er hinn magnaði þriðji kafli. Þetta er sorgaróður sem lætur engan ósnortinn. Ulf Hoelscher leikur ein- leikshlutverkið af innileik og skilningi. Víólu- konsertinn op. 45 (1967) er mikið virtúósa- verk sem hlýtur að vera góð viðbót við frekar fátæklegt safn konserta sem skrifaðir hafa verið fyrir þessa „öskubusku" strengjahljóð- færanna. Einleikarinn, Brett Dean, hefur fal- legan tón og tæknilegir erfiðleikar verksins virðast honum léttvægir. Lokaverkið á diskin- um er Serenata Concertante fyrir píanótríó og hljómsveit (1960). Þar kveður við nokkuð annan tón en í fyrri verkunum tveimur. Verk- ið er fullt af gáska og þrátt fyrir að vera byggt upp á einfaldri 12-tónaröð er það mjög svo áheyriiegt og fullt af skemmtilegum upp- átækjum. Þetta er ákaflega eigulegur diskur sem ég mæli heils hugar með. VALDEMAR PÁLSSON LESBÓK MORGUNBLAÐSINS ~ MENNING/LISTIR 29. ÁGÚST 1998 15

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.