Tíminn - 23.02.1968, Blaðsíða 7

Tíminn - 23.02.1968, Blaðsíða 7
FOSTUDAGUR 23. febrúar 1968 ÞINGFRÉTTIR TÍMINN ÞINGFRETTIR Áburðarverksmi ríkisfyrirtæki veroi / Ágiúst ÞorvaldBson, Steílán Vai geirsson, Jión Sfcaifta'siom, Halldiór E. Sigurðssiom, Bjiöra Fálissom, Gísli Guðmunidssani og Sigiurvim Ein:ars som flyitja fruinwarp til laga uin að Átiurðarvierikismioljan í Gufu eesi verði gerð að hreinu rífcis- fyrirtæki. í greinargerð með J>essu fruimivarpi segja fiiutnimgs m'enin: Saimlkvœmt heimiM í 13. @r. laga nr. 40 23. maí 1:949, um ólburðarveilksmiðju, hefiur áíburð arverfcsmiðjam í Gufumesi verið refcin sem bJlutaifél'ag. Við undir- búning þeirra laga ag 'í frv. að þeim var þó gert ráð fyrir', að verksimiðjan væri sjiálflseigmar- stoifmun á vegiuim rMsinis, sem ríkið eitt legði fram og útvagaði fé til. í öl'lum þeim umræðuim, sem fram höfðu farið, virðast allir hafa gert ráð fiyrir, að vertosimiðj an yrði ríkisfyrirtæfci. Það var ekfci fiyrir em á síð asta stigi miálsims' á Alfoinigi, sð fram var llogð tiltaga um, að rifc isstj'órninini væri heimilað að leita efteir þátttöfcu félaga og ein- stafcliinga um Mutafiiiárfraimíiöig til stofeumar áhurðarve'rksmiiðjiummar. Eins og frá Daguraum var gengið, sfeyldi rílkiissijlóðiur legigj'a fram það, sem á vamitaði, að hlutafé yrði 10 milij. fcr., ef fraimlög einistalklimiga og félaga raæmu *. m. k. 4 miíHij. kr- Ljióst er af þeim umriæðum, semi friam fióru á AOiþimgi á sínum tíima, að fyrir þeim, sem að 'þeissari íáHögiu stóðu, vafcti tivemmt: .annars vegar vantrú á ríikisfyrirtælkjium og sú sfcoðun, að verksmiðgumini yrði betur stjiórn að, ef þar kæmu til menin, sem ættu einikahagsmucnia að gæta, og hins vegar, að með þessu móti viæri veruiegum fjiárhagsbyrðum létt af riltossjióði, með þvií að gert var ráð fyrir, að allt að fjórðung ur stofnteastnaðar yrði ragður fram af öðruim en rfkinu. Stofm toostnaður var þá áætlaður um 40 millij. fcr. . Um hvorugt þessara atriða varð tilillögiuimöniniuim að von siinmi. iÞetta fyrirfcamiuiaig létti ekfci foéiihags'byrðar ríkissjióðs að neinu ráði. Stoifntaoistnaður verfcsmiðjiUnn ar mun haifa orð'ð um 130 mililj. fcr. og með síðari viðbótum kom inm yifir 200 millj'ónir. í hlutafé safinuðU'St aðeims 4 miMij. kr. frá öðruim en rífciniu, en að öðru ileyti hefur ríkið lagt fram eða útvegað fé til ve'riksmiðjunnar, en allt þetta fé greiða svo notend ur áburðarins í gegnum verð- iagningu hans. Fi*am3ag anmarra hlu'tihafa en rífcisiims virðist því nœsta lítið til að réttliæta hlut- deild þeirra í verksmiðjunni. Plim. þessa frv. telj'a ;,¦ ríikis- retostur nvorfci 'æsifciilegt ,né eftir sófcnanvert reikstra^form í' s.jiáilfu sér, þar sem öðru verður með eðlileigum hætti við komið. Á himn bóiginm er markaður afckar þjióðféiaigs swo liítiil, að stórfyrir- tæki, sem framieiðir fyrir imm- iendan marikað, hiýtur oftast að sitja að hoinium eitt án aiis að haldis af eSMegri samifceppni. Siíikt f'yrirtælki nýtur því algerrair eim- ofcunaraðistöðu, sém eikfci er eðii legt að sé í 'höndium annarra en rífciisiheiidarinanr, alira sízt eftir að þiví .hefur verið falið að sjá um ailla áiburðarsöluina, eins ag verið hefur umdanfarið. • Áfbiurðarveiiksmiðjiain í Gufu nesi framileiðir fyrst ag fremst áburð fyrir innlendam miarfcað og immflutnimigajr áiburðar er tafc miarfcaður við það magm, sem verk smiðjiam anmar efcki að fraimleiða, og þær tegumdir, sem húin fram leiðir ektoi. Þanmig nýtur verk smiðjam algerrar einfcaaðstöðu á áiburðarmarikaðimuim í landinu.. Með tiliti til þessa telja fim.. það fyrinkomulag, sem nú er á reikstri áburða'rvertosmiiðjummar, ai veg óeðlilegt, og það er skoðum þeirra, að tímabært sé, að ríkið leysi til sím hiluta'bréf ainmarra hlu'thafa í verksmiðjiU'nmi og tatoi refcstut hemnar að fuilu í sínar hemdu'r, og miðar frv. þetta að þwí. Gert er ráð fyrir þvd í frv. að setja á stoifn ábu'rðarverksmiðjiu rífcisiins sem sjiálfstæða stofnun í eigu ríkisiins, sem lúti sérstafcri stjórn Áburðarverksmiðja. ríkisins tatoi við öllum eignum og réttind- um,:sikuldium og á'byrgðum Áburð arvenksmiðjunnar h. f. og komi að ölilu levti í hennar stað. Hluta bréf Áb'urðarverksmiðjunnar h. f. sem erti í eigu annarra en rífcis ins, sfcuiu tekin eiignanniáini sam fcviæmt mati' þriggja manina, sem hæstiréttur tilinefnir, ef etoki hafa tekizt samniriigar við eig- HEYKÖGGLA VINNSLA 0G FÓÐURBIRGÐASTÖÐ VAR Magiwús H. Gíslasom ag PáHl Þo'rsteimss'om filytj.a tiliagu tii þingsályiktunar í efri deild um heykö'gglavinnsi'U. og fóðurbirgða stöðvar. Tillagan ér svohljióðandi: Efri deild Alþingis aiiyíktar að stoora á ríkisstáórmima að fela Lamidniámi ríkisins að hafa for- göngu um, að toomið verði uipp í tifeaum.asikiyni og í samvimnu við búnaðarsam(bö.n'din heyfcaggla- vinnsilu- og fóðurbirgðastöðvum á 3—4 stöðum á Narður- og Austur landii, og veria á þessu ári til umdirbúniinigs slíkra framtovæmdia hluta af þyi fé, sem Landnámi ríkisos er veitt á fjáriðgum yfir stamdandi árs, ef því verður etoki ölliu varið tl venöiulegra land- n'ámsframnJkvæmda, sfcv. lögum nr. 75 frá 1092. í gre'lnaTigerð segir: AiWiveruleg brögð hafa að því • verið undiamfarim ár, að fóðuröfl um hefur brugðizt á Norður- og Austurlamdi. Valda þar um vor kui'dar ag kal á túnium. Nokkuð hefur þetta verið misjiafmt eftir héruðum, sveitum og jafnvel sveit arhlutum. Sums staðar í .þessum lamdishiutum hefur toalsims lítið sem ekfci gætt, ammars staðar í þeiim mæli, að heyfen'giur hefur á haustnióttum ekfci reymzt nema brot af því sem hann hefur yerið í meðaliári. Undir þessum kringum stæðum. hafa þeir bændur, semi fyr ir mestuim áföilum hafa orðið, annað tveggja staðið frammi fyr ir því að þurfa að stórstoerða bú stofn sinn eða afla honum fóðurs með einhverjum hætti. Verulega bústoifinisskerðingu þola bændur alimenmt etokii. Úrræðin hafa því orðið autoin fóðuirbætisgjiöif að miklum mum og kaup á heyfóðn, sem orðið hefur að flytja um langvegu til kalsvæðanna. með miklum erfiðleiiku'm og ærnum tilkostnaði. End'urtefcning þessara erfið- leika hefur eðliliega leitt huga maninp að nauðsyn þess, að fóður öflum verði hverju siiini tryggð heima fyrir, svo sem kostur er. Ranmsóiknir hafa farið fram á orsöfcum kalskenvmda, og úrræða leitað til þess að koma í veg fyrir þær. Sennilegt er þó, að seint verði það fyrirbyggt með öllu. svo sem veðráttu er háttað á landi hér. Með ti'lögu þeirri, sem hér er flutt, er því beint til rífcis stjiórnarim'mar, að húm feli Land námi ríkisins að koma upp á mæstu áruim fóðurbirgðastöðuim í þeim lamdshlutum, sem fóður skorturinm hefur mest herjað að 'Un'daniförnu. Er bá haft í huja, að tetoin séu til rætotumar stór, samf'olld landissiviæði, þar sem þau væri að fá og aðstæður að öðru leyti áilitlegar til þeirra fram- fcviæmda, sem hér .um ræðir. Ef vel tækist tiil um þessar fram toviæmdir, — og anmað er naum- ast ástæða til að ætla, — mundi þrennt vinmast: Minni þörf fyrir kaup á krafttfióðri, sém að stórum hluta er inniflutt, auðvetdairi ag ódýrari flutningar á fóðrinu til þeirra bænda, sem á því þyrftn að halda, og síðast en ektoi sízt mjög aufcið afkomuöryggi tyrir bændur. Eðlilgt sýnist að fela Landnámi rífcisins að hafa forgöngu uoi þessar framfcvæmdir í sarnrái'i við hiuttaðeigan<^i búnaða^saro- bönd. Landináimið mum hafa yfir nofckrum fj'ármunum að ráða Tal 'ið^ er ií'kiegt, að framikivæmd^r þess í ár verði mun minni en oft áður. Eru þvi ,allar horfur á. að það komi til með að eiga eitt- bvert afgangsfé. Vafamál er, að því verði betur varið tii anmárra frp'mikvæmda en þeirra, sem hér er bent á. emdur bréfamma um sölu þeirra á fimmiföldu nafniverði. Með frv. þessu er át)urðarverk smiðjuinini fengin í hemdiur eimka sala á ölluim áihuriði ag liögin um lálburðareimtoasaki rítoisimis afnum in. Þessa einitoa'salu hefur áburðar veriksmiðjain haílt í nokkur ár, þar sem henni var með b'rófi llamdlbúiniaðariiáfðlherra á ' símum tíima falið að aninast störf Áburðar einitoasöliu ríkisins, þar til öðru- vísi yrði álkivieðið. Miltolar uimrœður hafa verið um það á síðustu árum, að toama þunfi á sem víðtæikustum jarð- vegsramns'ófcnumi, svo að haagit verði að gefa bændum öruggar leiðbeinimgar um það, hvaða á- buirðarefni þeir eigi að nota hver á . sinmi jörð og. hversu stóra sikammta jarðveguriimn eigi að fá af hverri 'tegumd. Skort hef- ur. fé til þessara þýðingarmiiklu rainns'ókna, sem sterkar. lífcur benda til að siparað gætu bænd um bæði á beinan og óbeinan hátt stórfé, ef þær yrðu almi&nmar og bændur höguðu áhurðargjöfinni í samriæimi við niðurstöðuir þeirra. Ef verða mætti til að örwa fram 'tovæmdir í þessu mifcla hagsmiU'na máli landlbúnaðarins, er lagt til það ným'æli . í frv. þessu, að stofnaður verði á vegum áburðar verksimi'ðjumnar sjóður með ár- legu framlagi af heildarsalu áiburð ar og því fé varið til styrtotar jarðviegsran'nsóikinuim í landiniu. í beinum tengslum við þetta aý miæii er það átovæði sett í frv, að Búnaðarfélag íslanids ag Stétt arsamiband bænda fái aðikd að S'tgórn áiburð arv erfcsmiðjiunn ar. Þessi laindissa'mtök bændamma ftilinu hafa hug á þvií að fylgjast með og hafa áhriif á það, hvermig áibuirðaiifiramileiiðslian þróasti og að' byggja uipp þetokiingiu bænda á áiburðanþörif jarðvegsins,- eins ag hún kann að reynast við jiarð vegséfíiíi greiningu. Með því að fulHtrúar bæmda stéttarínn.ar 'eigi sæti í verksmiðju stj'órnininii, ættu bæði fagleg og fjiárihagsleg sjónarmi'ð bænda að hafa stoilyrði til áhrifa um fram leiðslu ag innifiiutning áburðsr tegunda, verð og grei'ðsluSkilmiála verksmið'junnar við 'áburðarkaup enjdiur. Með aðild bændasamtakanina að stjiórn áiburðarvenksmiðijunnar ættu að skapast traust tengsl bænda aimennt við þetta þýðingar mikla þjónustufyrirtæki landbún- aðarinis. Heildarlöggjöf um embættaveitingar Þórariinm Þórarinsson flytur- á- samt J'ómi Skaftasymi, Gísla Guð mu.n.dssyni oig Imgvari Gíslasyni tiliiögiu til þinigsályktunar um lemibæittaiweitinigar. Tiilliagan er svahlijóðanidl: Alþingi ályktar að kjosa fiimm miamma niefnd hlutfaililskosningu í sa'meinuðu þingi - ti-1 að undirbúa heildarlöggjiaf um embættaveiting ar og starfsmannaráðningar rífcis ins og ríkisstafnama, þar sem stefmt sé að því að tryggjia sem óhiáðast ag apdlitísfcast veitiinga vald og starfsmamnaval. Nefndin skal kynma sér löggjöf og regl ur um emibættaveitingar í öðruim liönidum ag þá reymslu, sem þar heifur fengizt í þessiim efnum. Þá skai nefndim e'inmig afla sér áilits félaga emibættismainia og annarra apinherra starfsmanna um það, hvennig þau teiji þessum m'áilum verða bezt sfcipað, þamm ig að , framanigreiinidur tilgamigiur náist. Nefndin kýs sér sjiálf formann. í greinargerð segir: Veitingavaldið er að lamigmestu leyti í höndum pólitískra ráð- herra, og hefur svo verið síðan stjórnin fluittist inm í landið. Emb ættaiveitingar hafa því oft vilaað verða pólitísikar, þótt aldrei hafi það verið auglóósara en hin síð ari ár. Sú hefð er óðum að sfcapast, að ekki komi aðrir menn tii greina við veitingu meiri hátt ar emibætta en þeir. sem hafa skiilrífci fyrir þvd, að iþeir fylgi rífcisstiórninini .eða floikkum hemn ar að málum. Hér er ekfci aðeins | um fuillkomnu'Stu rangsleiitni að Framhald á bls 12. miNGPMLi ¦k Ríkisreikningurinn fyrir 1966 var til 1. umræðu í neðri deUd í gær. Gerði fjármálaráðherra grein fyrir honum. Halldór E. Sigurðs- son, sem er einn af yfirskoðunarmönnum ríkisreikninga, greindi frí ýmsum athugasemdum, sem komið höfðu fram hjá yfirskoðunar- mönnum, sem sýndu, að víða er bókhald ríkisfyrirtækja bótavant og skipti ríkissjóðs við aðila ýmsa með undarlegum hætti. Fjármálaráð- herra svaraði ræðu Halldórs nokkrum orðum. ir Frumvarp um Iðnlánasjóð var til 2. umræðu í efri deild. Einar Ágústsson og Gils Guðmundsson báru fram breytingatillögu við frum- varpið um að framlag ríkissjóðs til sjóðsins verði árlega jafnhátt tekjum þeim, er sjóðurinn fær af gjaldi því, er iðnaðurinn greiðir til hans. Yrði stuðningur ríkissjóðs við iðnlánasjóðs þá með svipuðum hætti og við fjárfestingarsjóði annarra atvinnuvega. Einar Ágústsson rökstuddi þessa tillögu vel, en hún er í samræmi við frumvörp og tillögur Framsóknarmanna á þessu þingi og fyrri þingum. Tillagan var felld með atkvæðum stjórnarliða. ~k Frumyarpið um ráðstafanir vegna sjávarútvegsins var afgreitt til 3. umræðu í efr^ deild í gær. Sjávarútvegsmálanefnd hafði orðið sammála um að mæla með frumvarpinu. Breytingatillögur munu koma fram við 3. umræðu.

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.