Vísir - 31.03.1976, Blaðsíða 8

8
VÍSIR
Útgefandi: Reykjaprent hf.
Framkvæmdastjóri: Daviö Guðmundsson
Ritstjóri og ábm: Þorsteinn Pálsson
Ritstjórnarfulltrúi: Bragi Guðmundsson
Fréttastjóri erl. frétta: Guðmundur Pétursson
Auglýsingastjóri: Skúli G. Jóhannesson
Auglýsingar: Hverfisgötu 44. Simar 11660 86611
Afgreiðsla: Hverfisgötu 44. Simi 86tíll
Ritstjórn: Siðumúla 14. simi 86611. 7 linur
Askriftargjald 800 kr. á mánuði innanlands.
t lausasögu 40 kr. eintakið. Blaðaprent hf.
Afnám tekjuskatts
Siðastliðið haust spunnust talsverðar umræður
um skattamál i framhaldi af athugasemdum bol-
vikinga og hvergerðinga um tekjuskattsálagningu.
Ólafur Björnsson prófessor ritaði þá grein í Visi og
sýndi fram á, að i raun og veru er tekjuskatturinn
fyrst og fremst launþegaskattur.
Mjög stór hópur sjálfstæðra atvinnurekenda get-
ur skotið sér undan þvi að greiða tekjuskatt i sama
mæli og launamenn. Kemur þar bæði til beint und-
anskot og fullkomlega lögmætur frádráttur eða
bókhaldstilfærslur. Hvernig sem á málið er litið ber
öllum saman um, að tekjuskattsálagningin hefur
komið ójafnt niður.
Við slikt er ekki unnt að una. Menn hafa sett
fram ýmis konar hugmyndir um breytingar og auk-
ið aðhald i þessum efnum, en að mestu án sýnilegs
árangurs. Aukið skattaeftirlit þjónar að sjálfsögðu
ákveðnum tilgangi. En skattrannsóknir og eftirlit
leysa aldrei þann vanda, sem við er að etja á þessu
sviði.
Einmitt vegna þessa hafa verið settar fram
ákveðnar hugmyndir um afnám tekjuskattsins.
Með þvi móti mætti án nokkurs vafa draga verulega
úr þeirri skattamismunun, sem nú viðgengst. Af-
nám tekjuskattsins yrði þvi stórkostlegt framfara-
spor, sem fyrst og fremst myndi þjóna hagsmunum
launamanna.
Sérfræðingar stjórnvalda hafa talið illmögulegt
að afnema tekjuskatt að fullu og öllu, a.m.k. i einu
vetfangi. Ugglaust yrði það ekki auðvelt, en eigi að
siður á það að vera framkvæmanlegt.
Núverandi rikisstjórn hefur stefnt að svonefndu
neikvæðu tekjuskattskerfi og stigið nokkur spor i þá
átt. Það kerfi hefur ýmsa kosti. En fyllilega hlýtur
að koma til athugunar, hvort ekki sé rétt áður en
lengra er haldið að gera raunhæfar athuganir á af-
námi tekjuskattsins.
Fram til þessa hefur verkalýðshreyfingin og þeir
stjórnmálaflokkar, sem einkum hafa stuðst við
hana i pólitiskri stefnumótun, haft horn i siðu
óbeinna skatta. Þessir aðilar hafa löngum righaldið
i tekjuskattskerfið með það i huga að nota það til
tekjujöfnunar.
Frjálshyggjuflokkar eins og t.a.m. Sjálfstæðis-
flokkurinn hafa hins vegar lagt mikla áherslu á ó-
beina skatta. En nú hafa aðstæður skyndiiega
breyst i þessum efnum. Verkalýðshreyfingin hefur
nú gert sér grein fyrir þvi, að tekjuskatt er að ákaf-
lega litlu leyti unnt að nota til tekjujöfnunar, nema
þá innbyrðis milli launþega.
Þau sinnaskipti hafa þvi orðið, að verka-
lýðshreyfingin er nú greinilega opnari fyrir hug-
myndum um óbeina skatta en áður var. Alþýðu-
flokkurinn hefur t.d. lagt til á Alþingi að tekjuskatt-
ur verði afnuminn af launþegum. Sú tillaga ber
glöggt vitni um breytt viðhorf i þessum efnum.
Hér er á ferðinni réttlætismál, sem frjálshyggju-
menn þurfa að láta til sin taka. Það er ekki unnt að
mismuna borgurunum við skattlagningu. Engum
vafa er þvi undirorpið, að á þessu sviði þarf að gera
verulegar umbætur.
Heppilegasta leiðin til þess að ná fram þvi, sem
að er stefnt, hlýtur að vera sú, að afnema þá skatt-
heimtuaðferð, sem mestum ójöfnuði hefur valdið.
Þetta er viðamikið málefni, en breyting i þessa átt
horfir til aukins réttlætis við skattlagningu.
Miðvikudagur 31. mars 1976. vism
(—-------------------=--------v
I Guðmundur Pétursson I
Ómœld orka látin ónýtt

egar orkukreppan skall á,
var rösklega ýtt við manninum og
hann vakinn til umhugsunar um,
að naumast mundu oliulindir
jarðar endast til eilifðarnóns.
Til hvers skyldi þá taka, þegar
oliulindir verða uppurnar? — bað
var spurningin, sem leitaði á
menn og minnti samvisku þeirra
óþægilega á, að það hafði verið
látið dankast alltof lengi að búa
mannkynið undir þá stund.
Menn tóku hátiðleg loforð af
sjálfum sér um að láta það ekki
lengur dragast að finna sér nýjar
orkulindir. Fjárkúganir oliu-
framleiðslurikja hvöttu menn enn
frekar til þess að leita til annarra
bjargráða, svo að þeir yrðu ekki
til frambúðar berskjaldaðir fyrir
sliku
A
í'ugu manna beindust aftur
að kjarnorkunni, sem þeir hafa
lengi haft á valdi sinu, en gengið
samt furðu seinlega að virkja til
daglegra þarfa. Kjarnorkutækni
til fullkomnunar vitisvéla hefur
fleygt fram að visu, en til daglegs
gagns og nauðsynja, nei.
En það er að renna smam sam-
an upp fyrir mönnum, að það er
langt að biða þess, að kjarnorka
verði lausn þessa vandamáls.
Framleiðsla hennar er óhag-
kvæm, eins og tækni manna er
komið nú. Hún er bæði dýr og eins
hættuleg manneskjunni og um
hverfi hennar.
Sólarorkan virðist fela i sér
meiri möguleika fyrir manninn,
þótt hann sýni henni enn sem
komið er litinn áhuga.
„Staðreyndin er sú, að það skin
nægileg sól á jarðarkringluna dag
hvern til þess að framleiða 180
trillion kilówatta raforku. — Samt
nýtir það sér enginn,” skrifar
dálkahöfundur Point Internation-
al, David nokkur North.
Hann segir það furðulegast af
öllu, að það er engin tæknileg
ástæða til þess, aö meriri láti
þessa orkulind ónýtta. Sú tækni
og þau áhöld, sem menn notuðu til
þess að virkja sólarorkuna i rann-
sóknarstöðvum úti i geimnum
(t.d. Skylab-tilraunir bandarikja-
manna), hafa um hrið verið til
sölu til almennra nota á jörðu
niðri.
Framleiðendur þessara áhalda
telja, að áður en 25 ár verði liðin
geti þessi tækni séð fyrir 30-100%
af raforkuþörf bandarikjamanna.
E n hvað hefur orðið um efnd-
irhinna fögru fyrirheita, sem gef-
in voru, þegar orkukreppan lá
eins og mara á vesturlanda-
búum? Hvað hefur verið gert til
þess að finna aðrar orkulindir en
oliuna? Hvað hefur verið gert til
að fullkomna tækni, svo að sólar-
orkan fari ekki til spillis?
Á sjálfu oliukreppuárinu 1974
varði bandarikjastjórn (svo að
tekin séu dæmi) alls 1,8 milljarð
dollara til orkumálarannsókna og
tilrauna. Þar af 12,2 milljonir til
sólarorkuathugana.
Rikissjóður frakka lagði 447,5
milljónir dollara til orkumála-
rannsókna, en þar af 6,5 milljónir
til sólarorkutilrauna.
Bretar eyddu ekki eyrisvirði til
sólarorkuathugana.
John Keyes i Kólóradó, sem
smiðar sólarorkukynditæki og
hefur selt nokkur hundruð stykki
af framleiðslu sinni til viðskipta-
manna, sem ljúka lofsorði á tækin
eftir reynslu þeirra á þeim, telur
sig kunna á þessu skýringu. Hann
grunar að olfufélögin, kjarnorku-
iðjan, raforkuverin og þeir skarf-
ar, sem sitja fyrir þingmönnum á
þingpöllum til að taka þá hljóð-
skrafi, eigi ákveðna sök á þessu
fl/l á vera að ákveðnir hags-
munaaðilar orki letjandi á þróun-
ina i þessum efnum. En vafalitið
er þó aðaldragbiturinn kostn-
aðarhliðin á þessum tilraunum.
Smiði t.d. sólskerma, sem safna
eiga i sig sólarhitanum, þykir
mjög fjárfrek. Fróðir menn viður-
kenna þó að fjöldasmið og út-
breidd notkun á stórum markaði
mundi geta rétt þessi atriði við.
Það er einmitt i slikum tilvikum,
sem rikisafskipti þykja þjóna
best. En meðan rikisstjórnir eru
haldnar sólarorkudoðanum, bólar
litið á hreyfingu til þeirrar áttar
Og þó hafa frændur okkar i
Danmörku sýnt lofsvert lifsmark
á þessu sviði með tilraunum á
sólarorkuhúsi, sem nánar er sagt
hér frá fyrir neðan.
Á meðan vonir manna dvina,
sem þeir höfðu gert sér um
notkun kjarnorku til daglegra
þarfa i framtiðinni (hún þykir
dýr og hreint ekki hættulaus),
hafa danir bætst i hóp þeirra,
sem reynt hafa sólarorkuhúsin.
Það eru hús, sem fá orku til
daglegra þarfa frá sólarljósinu.
Til upphitunar, til raflýsingar
og til að knyja heimilisvélarnar.
Tilraunir dana, sem byggjast
nokkuð á áður fenginni reynslu
þjóöverja og einnig bandarikja-
manna, þykja sanna, að þetta er
vel framkvæmanlegt og hag-
kvæmt. Jafnvel i Danmörku,
þótt veðurskilyrðin þar séu ekki
beinlinis eins og i hitabeltinu.
Sólarorkuhúsið, sem danir
gerðu tilraun með, kostaði i
smiðum rúmar 28 milljónir
króna,. en Torben Esbensen,
verkfræðingur og forstöðumað-
ur rannsóknardeildar tæknihá-
skóla dana, bendir á, að „unnt
yrði að hafa þessi hús töluvert
ódýrari i fjöldaframleiðslu. —
Enda var þetta hús frumsmiði,
þar sem tilraunir, útreikningar
og fleira áttu drjúgan þátt i að
halda kostnaðinum uppi. Siðari
tima framleiðsla mun njóta
góðs af þessum stofnkostnaði.”
Norðar en i Danmörku hafa
ekki verið gerðar tilraunir með
að virkja sólarorku til hýbýla-
þarfa manna.
Þetta hús, sem i ýmsu svipaði
til gróðurhúss, var 120 fermetr-
Sólar-
orku-
húsið
í Dan-
mörku
ar. Það sótti orku sina i 42
fermetra glerplötu, sem reis
upp úr miðju þakinu og sneri
mót suðri og sól.
Nú eru veðurskilyrði ekkert
tiltakanlega sólrik i Danmörku,
eins og menn vita. Meðalsumar-
mánuðir telur 250 sólarstundir,
en meðalvetrarmánuður 30.
Höfuðforsenda til virkjunar
sólarorkunnar var að finna leið
til aö geyma hana frá sólardög-
um til dimmviðrisdaga.
Prófessor Knud Peter Harboe
leysti það mál með þvi að láta
gera vel einangraðan vatns-
geymi undir húsinu. Þar var
komið fyrir 30.000 litrum af
vatni, sem yfir sumarið var
haldið stöðugt 90 gráðu heitu.
Yfir vetrarmánuðina sá það
siðan um að hafa stöðugt 22
gráðu stofuhita innandyra.
Vegna þess að hitinn i vatninu
var lægri en til dæmis i oliu-
kyndibúnaði, þurfti að setja i
húsið stærri ofna en gengur og
gerist i herbergjum húsa á
meginlandinu, en það þekkja is-
lendingar, sem nota hvera-
vatnið til húshitunar. Um leið
var komið fyrir i húsinu loftrás-
arkerfi, sem sá til þess að
upphitað loftið við ofnana bærist
fljótt út i alla stofuna og nýttist
eins og frekast væri unnt.
Gluggar voru hafðir með tvö-
földu rúðugleri, sem ekki er al-
siða á meginlandinu, þótt við
hér á Islandi höfum lengi þekkt
kosti þess. Einangrun i útveggj-
um þaki og gólfi var 40 cm þykk.
Esbensen verkfræðingur
segir, að jafnvel nokkurra
klukkustunda vetrarsól nægði til
þessaðsjá húsinu fyrir fjögurra
daga orku til viðbótar.
Hann hefur nú flutt með fjöl-
skyldu sina inn i sólarorkuhúsið
til að búa þar það sem eftir er
vetrar og ganga alveg úr
skugga um, hvernig það sé til
ibúðar.
Á meðan hefur það opinbera
til athugunar að láta reisa sex
sólarorkuhús til viðbótar að
fenginni þessari reynslu.