Vísir - 24.04.1978, Side 11

L
vism Mánudaaur 24. anríl 1978
n
hefðufarið fram hrogn- eða seiða-
flutningar á milli Elliðaánna og
Kollafjarðarstöðvarinnar og frá
henni væri dreiit seiöum i flestar
ár landsins, þannig að það væri
ekki svo gott að segja til um hver
smitaði hvern. Þá sagði Skúli að
hrogn hefðu aldrei verið böðuð við
frjóvgunog sér væri ekki kunn-
ugt um að það væri gert i Kolla-
firði eða annars staðar á landinu
fyrr en þá i haust. ,,Ég hef enga
fyrirskipun fengið um slika böðun
frá veiðimálastjóra”, sagði Skúli,
,,en hins vegar hafa min hrogn
verið sótthreinsuð i klakhúsinu
með venjulegum hættí”.
Þá sagði Skúli að það væru
hrein ósannindi hjá veiðimála-
stjóra að segja að niðurstöður
rannsókna i Noregi á seiðum frá
Laxalóni hafi leitt i ljós að það
værismitsjúkdómur kominn upp i
visindamaðurinn sem rannsókn-
ina gerði talið að sjúkdómsein-
kennin gætu stafað af vatninu
sem seiðin eru alin upp i.
Skúli sagði ástæðuna fyrir þvi
að farið var með seiðin til Nor-
egs til rannsókna vera þá að
fisksjúkdómanefnd hefði lýst þvi
yfir opinberlega að hún hefði ekki
fullkomna þekkingu á fisksjúk-
dómum. t þessu sambandi vildi
Skúli upplýsa að á siðasta ári
hefði komið hingað til lands kana-
diskur sérfræðingur til rannsókna
á sjúkdómum i laxi. Þrátt fyrir
itrekaðar tilraunir hafi hann ekki
fengið heimild til að rannsaka
seiðin i Kollafjarðarstöðinni.
,,Éger nýbúinn að fá skeyti frá
umboðsmanni minum i Dan-
mörku”, sagði Skúli”, þar sem er
staðfest pöntun frá Frakklandi á
regnbogasilungshrognum. Þar fæ
— segir Skúli í Laxalóni
Skúli telur það hrein ósannindi að smitsjúkdómur hafi komið upp í
Laxalóni
stöðinni. Það hefði aldrei tekist i
þessum rannsóknum i Noregi að
einangra bakteriur sem eruorsök
nýrnasjúkdóma. Hins vegar hefði
ég allt að helmingi hærra verð en
markaðsverð eða rúma krónu
fyrir hvert stykki af hrognunum.
Þetta fyrirtæki hefur keypt af
mér hrogn i mörg ár og get ég selt
þangað hrogn i ótakmörkuðum
mæli. Það má hver trúa þvi sem
vill að þessir menn séu að versla
við migáreftirár ef ég er að selja
þeim sýkt hrogn. Ég staðhæfi að
tjón af völdum framkomu Þórs
Guðjónssonar veiðimálastjóra
varðandi slúður um regnbogasil-
unginn hefur numið milljörðum
fyrir islensku þjóðina s.l. 30 ár”.
< —KS
kvaki, skal vinsamlegast á það
bent, að RARIK starfar i þágu
landsbyggðarinnar i heild og
forgangur framkvæmda fyrir
einn landshlutann kemur niður á
framkvæmdum i öðrum hlutum
landsins. Bæði stjórn RARIK og
Alþingi fjalla um framkvæmda-
röð og stjórnin hefur ávallt kapp-
kostað að beina framkvæmdum
þangað, sem þörfin er brýnust og
þar sem þær koma að mestu
gagni.
Seint verður búið að metta
þörfina fyrir framkvæmdir
RARIK, en grundvallaratriðið er
að sjá öllum ibúum á veitusvæð-
inu fyrir nægri raforku á hóflegu
verði. Hér er um markmið að
ræða, sem eigi er sett með arð-
bréfa og hefur þvi verið ósleiti-
lega haldið áfram siðan. Með út-
gáfunni var ráðstöfunarfé rikis-
sjóðs aukið verulega án nýrrar
skattheimtu og viðbótarféð hefur
verið notað til ýmissa opinberra
framkvæmda þ.á.m. fram-
kvæmda RARIK og til opinberra
fjárfestingarsjóða. A siðari árum
fer þó vaxandi hluti nýrrar
skuldabréfaútgáfu til þess að
greiða af fyrri lántökum og er
rikissjóður nú kominn i vitahring.
Verðbólgan hækkar fjárhæð visi-
töluskuldanna ört, en ein af
orsökum verðbólgunnar er ein-
mitt það peningastreymi og auk-
inn veltuhraði fjármagns, sem
orsakast af þeim framkvæmdum,
sem visitölulánunum er varið til.
runnið sitt endaskeið og þótti það
meira að segja fréttamatur, þeg-
ar fjármálafeður landsins fundu i
vetur áður óþekkta fjármála-
stofnun austur i Japan, sem
aldrei hafði lánað fslendingum.
Var hún óðara slegin um nokkur
yen.ænda þótt nágrannar okkar
forðuðust lántökur i þeim gjald-
miðli á sama tima sökum stöð-
ugrar verðmætisaukningar hans.
' Lánsfjárþörfin og fram-
kvæmdagleðin haldast nú i hend-
ur. Framkvæmdirnar kosta eng-
an neitt, að þvi er fólki virðist og
mönnum er meira að segja lofað
skattalækkun i framtiðinni.
Sivaxandi eftirspurn eftir
„ókeypis” gæðum er mætt með
þvi að taka bara meiri lán til að
myndu hafa kostað miklu meira.
ef þau væru sett af stað i dag.
Margt bendir samt til þess að
fjárfestingargleði hins opinbera
séu nú vaxandi takmörk sett
vegna fjárþurrðar. Lánsfjárbyrð-
in er að verða ýmsum opinberum
stofnunum óbærileg og kallar á
stöðugar gjaldskrárhækkanir
þeirra. Rikissjóður getur ekki
leyst samsvarandi vanda hjá sér
nema með þvi að safna skuldum
við Seðlabankann, sem fyrirsjá-
anlega mun taka mörg ár að
greiða niður. Seðlabankinn prent-
ar fleiri seðla og lætur rikissjóð
taka lán i SDR — einingum hjá
Alþjóða gjaldeyrissjóðnum til
þess að hægt sé að mæta þeirri
gjaldeyriseyðslu, er leiðir af vax-
er að stöðva verðbólguölæði und-
anfarinna ára. Siðan um 1970 hef-
ur raunverul&gum lýðræðisrikj-
um jarðar að sögn fækkað um nær
helming. Meginástæðan er verð-
bólga. sem orsakað hefur upp-
lausn og valdatöku hermanna og
annarra slikra pótintáta. Fróður
maður er ég ræddi þessi mál við
nýlega, fullyrti að af um 150 með-
limarikjum Sameinuðu þjóðanna
byggju nú aðeins 23 við þær lýð-
ræðiskröfur sem við gerum. Til
allrar hamingju búum við Islend-
ingar við sérstæða lýðræðishefð
og við ættum að geta náð sam-
komulagi innbyrðis um þær leið-
ir, sem duga. En verðbólgan hef-
ur nú magnað svo öll eðlileg
kjarakátök, að hætt er við að
Milljarð hér og milljarð þar
og milljarða eftir kosningar
semissjónarmið i huga en þótt
einstakir þættir i starfsemi fyrir-
tækisins skili fjárhagslegum arði,
gildir það ekki um reksturinn i
heild. Markmiðinu verður ekki
náð án fjárframlaga úr rikissjóði
og eigi stoðar að visa fyrirtækinu
á lánsfé, sem það getur fyrirsjá-
anlega eigi staðið skil á. Fjár-
framlög til RARIK úr rikissjóði
þýða hins vegar að sjálfsögðu að
fjárveitingavaldið hefur úr minnu
að spila til annarra verkefna svo
sem til landbúnaðar- og vega-
mála.
Framkvæmdir og lántökur
rikissjóös
Vandi Rafmagnsveitna rikisins
verður mér tilefni til frekari hug-
leiðinga um stöðu rikisfram-
kvæmda og rikisfyrirtækja i dag.
Gamalt máltæki segir, að ,,i
upphafi skyldi endirinn skoða” og
það er sannarlega kominn timi til
þess, að við tslendingar dokum
við og ihugum fjármögnun og
arðsemi þeirrar miklu fjárfest-
ingar, sem við höfum framkvæmt
að undanförnu.
Það mun hafa verið i fjármála-
ráðherratið núverandi iðnaðaðar-
ráðherra, að rikissjóður hóf út-
gáfú visitölutryggðra skulda-
Segja má að „patentlausnin”
um fjármögnun opinberra fram-
kvæmda i stórum stil með lánsfé
hafi virkað sem vitaminsprauta á
framkvæmdagleði þingmanna og
rikisstjórna. Alþingi losnaði úr
þeirri spennitreyju, sem fólgin
var i nauðsyn þess að láta útgjöld
og skattheimtu standast á. Nú var
hægt að halda uppi miklum opin-
berum framkvæmdum og opin-
berri fyrirgreiðslu við fjárfest-
ingar einkaaðilja án þess að
skattþegnarnir fyndu fyrir þvi.
Þvert á móti var þeim siðasttöldu
gefið nýtt tækifæri til þess aö f jár-
festa i varanlegum verðmætum
mitt i hverfulum heimi verðbólg-
unnar með þvi að kaupa visitölu-
tryggð skuldabréf islenzka rikis-
sjóðsins. Allir voru kátir og kátfn-
unni haldið við með endurteknum
skuldabréfaútgáfum. Hið opin-
bera er nú orðið háð stöðugum
lántökum og þegar árangurinn af
nýjum útboðum visitölulána inn-
anlands fór að dvina. var hafizt
handa um erlendar lántökúr i áð-
ur óþekktum mæli.
Vaxandi eftirspurn eftir
„ókeypis" gæðum
Þessi þróun hefur enn ekki
framkalla þau gæði. Við fram-
kvæmdirnar fá margir góöa
atvinnu og starfsliðið verður
ásamt neytendunum að voldug-
um þrýstihóp, sem krefst stöðugt
aukinna framkvæmda. Svo tekið
sé dæmi af sviði orkumálanna, þá
hafa menn hent á lofti slagorðin
um „aukna húshitun með raf-
orku” og um „fleiri virkjanir”
(helzt i hverju héraði). Siðan eru
gerðar áætlanir um aukna húshit-
un með raforku og gerðar spár
um, hvað koma megi mikilli raf-
orku i lóg með þvi móti, ef fram-
boðið er án takmarkana og verð-
lagið lægra en verð annarra orku-
gjafa. Þá er komin skjalfest þörf
fyrir nýjar virkjanir og flutnings-
linur og framkvæmdirnar geta
haldið áfram af kappi. Um kostn-
að ræða menn sem minnst. Það er
orðin þjóðtrú, að betra sé að
greiða Aröbum vexti af lánum en
að greiða þeim fyrir eldsneyti.
Það er lika orðið að þjóðtrú sem
upprunnið mun i kalknámu einni
austanlands, að „engin virkjun sé
svo vitlaus, að hún borgi sig ekki
á endanum”. Um mælikvarðann
spyr enginn, enda ekki siður að
spyrja um hlutfallslega arösemi
fjárfestinga, þegar forgangsröð
þeirra er ákveðin. Svo hefur verð-
bólgan leikið menn grátt, að for-
svarsmenn Kröflunefndar rétt-
læta nú verk sin með þvi, að þau
andi peningamagni i umferð.
Mjög viða skortir miklar fjár-
hæðir til þess að rikisstofnanir
geti leyst þau verkefni, sem
ákveðin hafa verið. RARIK skort-
ir á annan milljarð, Orkusjóð
skortir milljarð til þess að hægt sé
að greiða fyrir hitaveitufram-
kvæmdum og greiða skuldir
vegna Orkubús Vestfjarða,
Kröfluvirkjun skortir einhverja
milljarða til þess að þar verði
framleidd raforka og þannig mætti
áfram telja. Þaö vantar milljarð
hér og milljarð þar og milljarða
eftir kosningar.A meðan er stefn-
an i orkumálum sögð „i nefnd”.
Nauðsyn breyttrar stefnu
Mér virðist ljóst. að þjóðin
verði nú að fikra sig af þeirri
braut, sem farin hefur verið að
undanförnu. Draga verður saman
bæði framkvæmdir og lántökur.
Velja verður úr þær fram-
kvæmdir. sem. staðið geta undir
núverandi lánsfjárkostnaði en
fjár til annarra framkvæmda
verður að afla með sköttum. Vilji
menn eigi fallast á aukna skatt-
heimtu verður að seinka fram-
kvæmdunum og búa að þvi sem
við höfum, þar til fé verður i sjóði.
Höfuðmarkmið slikra aðgbrða
menn missi sjónar af höfuðmark-
miðum islenzka þjóðrikisins.
Eftir ölæði koma timburmenn.
Menn reyna nú að slá þeim á frest
og vist er að þeir koma ekki fyrr
en eftir næstu kosningar. En á
timburmannastiginu er oftast
stutt á milli kosninga, þvi enginn
vill þá taka á sig ábyrgðina af
óreiðu siðustu ára eöa taka á sig
þær óvinsældir. sem harkalegar
fjarmálaaðgerðir baka þeim, er
um þær tekur forystu.
Það vekur þvi athygli að þing-
menn geyma sér nú kjördæma-
málið til afgreiðslu, en það er ein-
mitt upplagt kosningatilefni fljót-
lega á næsta kjörtimabili.
Upphaflegt tilefni þessa grein-
arkorns voru mál Rafmagns-
veitna rikisins. Þeim hafa itar-
lega verið gerð skil i greinargerð
okkar þremenninga, sem fyrr er
getið. i viðtölum Tryggva Sigur-
bjarnarsonar við blöð og i grein
Pálma Jónssonar. er áður er vitn-
að til.
Mál RARIK eru hins vegar.ein-
ungis sjúkdómseinkenni. en að
baki þeim liggur annað og stærra
mein. sem hér hefur verið tæpt á.
A það verður að ráðast með
skipulögðum vinnubrögðum. Um
leið ætti timabili „reddaranna”
að Ijúka i islenzkri stjórnmála- og
stjórnunarsögu.
Björn Friðfinnsson.