Morgunblaðið - 19.09.2001, Qupperneq 33

MINNINGAR
MORGUNBLAÐIÐ MIÐVIKUDAGUR 19. SEPTEMBER 2001 33
✝ Margrét Eiríks-dóttir fæddist í
Winnipeg í Kanada
22. maí 1914. Hún
lést á Hjúkrunar-
heimilinu Skjóli 1.
september síðastlið-
inn. Foreldrar Mar-
grétar voru hjónin
Eiríkur Hjartarson,
rafvirkjameistari og
skógræktarmaður í
Reykjavík, f. 1.6.
1885, d. 4.4. 1981,
ættaður úr Svarfað-
ardal og Valgerður
Kristín Árman hús-
freyja, f. 10.12. 1891 d. 2.12. 1972,
ættuð frá Norður Dakota í Banda-
ríkjunum. Margrét var elst átta
systkina sem eru, Hlín, f. 1916,
Bergljót, f. 1917, d. 1992, Unnur,
f. 1920, Bergþóra, f. 1921, Val-
gerður, f. 1923, Auður, f. 1927, og
Hjörtur, f. 1928. Hinn 22. júní
1946 giftist Margrét Þórarni
Björnssyni, síðar skólameistara
Menntaskólans á Akureyri, f.
19.12. 1905, d. 28.1. 1968. For-
eldrar hans voru Björn Þórarins-
son Víkingur, bóndi og fræðimað-
askólanum í Reykjavík 1930-1936,
tók lokapróf 1934 og var síðan við
tónlistarnám í London með hléum
til ársins 1945. Tók diploma-próf
LRAM 1939 frá Royal Academy of
Music og diploma-próf ARCM
1945 frá Royal College of Music.
Á þessum tíma var hún að auki í
einkatímum hjá York Bowen og
síðar hjá F. Lamond í Glasgow. Á
árunum 1946-50 var hún skóla-
stjóri Tónlistarskólans á Akur-
eyri. Árið 1949 verður Þórarinn
skólameistari Menntaskólans á
Akureyri og Margrét húsfreyja
þess menntaseturs. Á þeim árum
kenndi hún einkanemendum og
var prófdómari í tónlistarskóla
bæjarins. Í kjölfar fráfalls Þór-
arins árið 1968, flytur Margrét til
Reykjavíkur og hefur kennslu við
Tónlistarskóla Kópavogs til árs-
ins 1972 og Tónlistarskólinn í
Reykjavík naut síðan starfskrafta
Margrétar á árunum 1970-1987 er
hún hætti kennslu annarri en með
einkanemendur. Hún var formað-
ur Félags tónlistarkennara 1975-
76. Á árunum frá 1936 til 1945
hélt Margrét píanótónleika í
Reykjavík, á Akureyri og víðar
um landið, einnig lék hún fyrir
hljóðvarpið.
Útför Margrétar fór fram í
kyrrþey 6. september frá Dóm-
kirkjunni í Reykjavík. Hún verður
jarðsett á Akureyri.
ur á Víkingavatni í
Kelduhverfi, f. 11.4.
1858, d. 6.1. 1942 og
kona hans Guðrún
Hallgrímsdóttir
húsfrú, f. 10.1. 1881,
d. 29.11. 1959. Börn
Margrétar og Þórar-
ins eru 1) Guðrún
Hlín verslunarmaður,
f. 17.4. 1947, gift Sig-
urði Karlssyni við-
skiptafræðingi, f.
19.1. 1951. Börn
þeirra eru Þóranna, f.
14.9. 1974, Svanhild-
ur, f. 24.11. 1976, og
Karl, f. 13.4. 1979. Áður var Guð-
rún gift Gísla B. Blöndal raftækni
og dóttir þeirra er Margrét, f.
19.4. 68, gift Jónmundi Guðmars-
syni og þeirra börn eru Þórarinn,
f. 1990, Pálína Ingibjörg, f. 1997,
Ragnhildur, f. 1998, og drengur,
f. 2001. 2) Björn, læknir í Banda-
ríkjunum, f. 22.6. 1949, kvæntur
Frances Thompson listakennara,
f. 24.9. 1946. Börn þeirra eru Þór-
arinn, f. 16.4. 1975, og Susannah
Tace, f. 12.5. 1980.
Margrét stundaði nám í Tónlist-
Margrét Eiríksdóttir, píanókenn-
ari og fyrrverandi skólameistarafrú,
er fallin frá 87 ára að aldri. Hún hefur
verið sjúklingur undanfarin ár og
dvaldi því á Hjúkrunarheimilinu
Skjóli. Veikindi hennar ágerðust í
sumar og drógu hana til dauða hinn 1.
september síðastliðin. Hún var hvíld-
inni fegin.
Æska Margrétar var um margt
sérstök. Hún var fyrsta barn foreldra
sinna Eiríks Hjartarsonar og Val-
gerðar Halldórsdóttur Ármann.
Margrét fæddist í Vesturheimi og
ólst þar upp fyrstu fjögur ár ævi sinn-
ar. Seinna gat hún rifjað upp ýmis-
legt frá þessum tíma sem henni þótti
vænt um. Dætur Eiríks og Valgerðar
voru orðnar þrjár er fjölskyldan flutti
heim til Íslands sumarið 1918, en við
tók mesti frostavetur í manna minn-
um og hefur sá tími örugglega verið
fjölskyldunni erfiður eftir hlýju árin
vestra. Eiríkur byrjaði strax í þeirri
grein er hann hafði lært, rafmagns-
fræði, og varð fljótt sjálfstæður at-
vinnurekandi með víðfeðma verk-
takastarfsemi og innflutning á
raftækjum og búnaði.
Margrét naut æskunnar í stórum
systkinahópi, sjö stúlkur og einn
drengur. Eiríkur og Valgerður höfðu
lengi haft áhuga á gróðurrækt og
festu þau sér land þar sem nú heitir
Laugardalur í Reykjavík. Þangað
flutti þessi 10 manna fjölskylda árið
1929 og hóf búrekstur, samfara trjá-
rækt, ylrækt og fjölbreytt grænmeti
var ræktað fyrir heimilið. Samheldni
og samvinna einkenndi þessa stóru
fjölskyldu í nýja húsinu í Laugardal
og oft var glatt á hjalla.
Fimmtán ára gömul ákveður Mar-
grét að helga tónlistinni ævi sína.
Meðfram námi við Tónlistarskólann í
Reykjavík stundaði hún praktískt
skrifstofunám við Samvinnuskólann
og vann í frítíma sínum á skrifstofu
föður síns til að fjármagna áhugamál-
ið. Árið 1936 siglir hún til Englands
og nemur við Royal Academy of Mu-
sic í London hvaðan hún útskrifast
með LRAM-próf 1939. Ýmsar viður-
kenningar hlaut hún á þessum árum
og hvatningu kennara sinna til
áframhaldandi náms. Eftir þriggja
ára viðdvöl á Íslandi heldur hún á ný
til Englands þrátt fyrir styrjaldará-
tökin og innritast í Royal College of
Music og lauk þaðan ARCM-prófi
1945. Heimsstyrjaldarárin í London
voru afar erfið vegna loftárása Þjóð-
verja. Margét varð m.a. vitni að því
að hús nágranna hennar og heimili
vina hennar brunnu til kaldra kola og
fannst það átakanlegt. Matarskortur
og tilheyrandi skömmtun setti sitt
mark á hana, en hún var praktísk og
nýtin í þeim efnum; hún fór vel með.
Verst þótti henni seinna að hún hafði
að mestu misst svefneiginleikann
vegna hávaða árásanna og þ.a.l. næt-
urveru í neðanjarðarbyrgjum.
Margrét hafði á þessum tíma lært
það sem hægt var með góðu móti í
Evrópu þeirra tíma og ákvað að snúa
heim til að afla sér reynslu og tekna.
Heim kom hún síðla sumars 1945 til
heilla fyrir íslenskt tónlistarlíf og
kennslu.
Skömmu eftir heimkomuna fékk
Margét tilboð um að gerast skóla-
stjóri Tónlistarskóla Akureyrar.
Eitthvað fannst henni þetta tilboð
áhugavert og flaug hún til fundar við
skólanefndina og tók starfinu. Á
þessum tíma kynntist hún verðandi
manni sínum, Þórarni Björnssyni frá
Víkingavatni, þá kennara við
Menntaskólann á Akureyri, seinna
skólameistara, og einum af skóla-
nefndarmönnum Tónlistarskólans.
Fyrri áætlanir Margrétar um ferð til
Bandaríkjanna til enn frekara náms í
tónlist sinni og jafnvel enn fleiri við-
urkenninga breyttust allar skyndi-
lega. Konan venti sínu kvæði í kross,
setti sinn „carrier“ til hliðar og giftist
Þórarni og eignaðist með honum tvö
börn, Guðrúnu og Björn.
Músíkfróðir menn og konur hafa
sagt að á þessum tíma hafi Margrét
verið orðin það þroskuð í tónlist sinni
að með meiri menntun og þjálfun er-
lendis hefði hún getað orðið heims-
þekkt. En forlögin höfðu tekið í
taumana og hún varð jafnákveðin og
fyrr í því að standa sig í sínu nýja
hlutverki á Akureyri. Píanókennari,
barnauppalandi, húsmóðir á gest-
risnu heimili og seinna skólameist-
arafrú með meiru.
Framundan voru mörg góð ár hjá
þeim hjónum. Samfara barnauppeldi
og tilheyrandi heimilisrekstri gat
hún kennt á hljóðfæri þegar tími
vannst til. Hún lét af skólastjóra-
starfinu er bóndi hennar varð skóla-
meistari árið 1949, það þótti ekki við-
eigandi að skólameistarafrú ynni
utan heimilis. Í staðinn tók hún að sér
prívatkennslu og valdi sér nemendur.
Akureyrarárin liðu hratt, þau
hjónin höfðu ávallt nóg fyrir stafni.
Þátttaka í miklu menningarlífi á Ak-
ureyri var eitt af skylduverkum
skólameistarahjónanna svo og mót-
taka merkra íslenskra sem erlendra
gesta. Þórarinn sinnti starfi sínu af
áhuga og einlægni samfara mikilli
vinnusemi. Ferðalög til Evrópu urðu
nokkur og þeim afar ánægjuleg, þau
heimsóttu stórborgir og vini og
vandamenn erlendis. Skólafrömuðir
og tónlistarfólk var heimsótt ef hægt
var.
Samkennarar Þórarins hafa fjallað
um veru Margrétar á Akureyri og
hvernig hún bar sig að sem kona
skólameistara. Þær lýsingar bera
vott um þá skyldurækni og aga sem
hún tamdi sér í æsku og einnig þann
blæ sem tónlist hennar setti á heimili
þeirra hjóna.
En að því kom að lífið breyttist aft-
ur hjá Margréti. Þórarinn veiktist ár-
ið 1966 og fékk ekki bata þrátt fyrir
vilja og framlag lækna hans á Fjórð-
ungssjúkrahúsinu. Hann lést í janúar
1968. Ætla má að vinnusemi hans og
skyldurækni við skólann ásamt öðr-
um áhyggjum hafi átt drjúgan þátt í
því að hjarta hans gaf sig og hann féll
frá aðeins 62 ára gamall. Hann var
mörgum harmdauði enda sérstak-
lega vænn mannkostamaður sem
enga fjendur átti en marga vini.
Stúdentar frá MA 1962 stóðu fyrir
útgáfu á hugverkum Þórarins og
heitir ritið Rætur og vængir, mælt og
ritað frá æskuárum til æviloka. Verð-
ug lesning þeim er annast uppeldi
ungs fólks og fræðslu, og vilja kynna
sér hugsanir og lífsviðhorf manns
sem ólst upp á sveitabæ nyrst á Ís-
landi en komst sökum hæfileika sinna
til náms við einn þekktasta háskóla
Evrópu og varð seinna farsæll skóla-
stjóri annars stærsta menntaskóla
landsins.
Ári seinna flytur Margrét suður,
úr íbúðinni í skólavist MA, og sest að
í íbúð í Goðheimum í Reykjavík sem
þau hjónin höfðu áður fest kaup á.
Við tekur nýtt tímabil í ævi hennar
sem ekkju sem vill starfa áfram í sínu
fagi. Þetta tímabil spannaði liðlega
tuttugu ár líkt og Akureyrartímabilið
hennar. Með einbeitni sinni og dugn-
aði kom Margrét sér vel áfram, fékk
fyrst kennslu við Tónlistarskólann í
Kópavogi og síðan við sinn gamla
skóla í Reykjavík. Hún var komin aft-
ur eftir liðlega aldarþriðjungs fjar-
veru frá sínum gamla skóla. Í
Reykjavík undi Margrét vel hag sín-
um, kom sér vel fyrir í nýju hýbýlum
sínum og aftur valdi hún sér sína prí-
vatnemendur. Fyrr hafði hún fengið
áhuga á ljósmyndum og æfði hún sig í
ljósmyndun og einnig framköllun.
Samkennarar Þórarins við MA höfðu
gefið henni úrvals myndavél er þeir
heyrðu af áhugamáli hennar. Þetta
hobbí tók hún jafnföstum tökum og
tónlistina áður. Las sér vel til og
skráði niður allt sem máli skiptir.
Mótíf, birtuskilyrði, skýjafar, staða
sólar, „shutter speed“, ljósop, filmu-
gerð og ljósnæmi. Sömu öguðu
vinnubrögðin og áður í tónlistinni
skiluðu henni toppárangri. Ljós-
myndakunnátta hennar naut sín best
er barnabörnunum fjölgaði og hafa
afkomendur hennar haft mikla
ánægju af því.
Eftir tíu ára veru í Goðheimunum
ákvað hún að flytja og fá sér rýmra
og hentugra húsnæði. Hún flutti 1980
í nýsmíðaða íbúð á Eiðistorgi 1 á Sel-
tjarnarnesi. Þar unnum við saman að
innréttingu og skipulagi húsnæðis
sem varð að uppfylla nokkur skilyrði,
t.d. hljóðeinangrun þannig að æfing-
ar hennar og kennsla truflaði ekki
aðra sambýlinga. Þetta tókst með
ágætum eftir miklar pælingar. Einn-
ig þurfti að koma fyrir stóru bóka-
safni þeirra hjóna og fór það vel á
endanum. Eftir þetta samstarf sendi
Margrét mér kort með nokkrum hlý-
legum orðum í minn garð. Það varð-
veiti ég með öðrum minningarverð-
mætum. Þau ár sem hún átti þarna
voru gefandi. Dóttir, tengdasonur og
fjögur börn þeirra voru nágrannar
hennar og samgangur mikill á milli
heimilinna, aðstoð veitt á báða bóga
ef með þurfti. Margrét hafði rúman
fjárhag og gat leyft sér að ferðast
nokkrum sinnum til Björns sonar
síns og fjölskyldu hans í Ameríku.
Þau ferðalög voru henni afar ánægju-
leg. Einnig þótti henni gott að geta
hýst Björn og fjölskyldu hans er þau
komu í heimsókn, en séríbúð var á
neðri hæðinni sem Margrét átti.
Einnig fór Margrét í tónlistarferðir
til Evrópu, þá oft með uppáhalds-
nemenda sínum, Önnu Þorgrímsdótt-
ur, píanóleikara og kennara.
Um 1990 fór minni Margrétar að
hraka og tók hún eftir því sjálf og átti
þá við okkur orðastað um ástand sitt.
Svo fór að skömmu seinna gat hún
ekki lengur búið ein og flutti í litla
séríbúð á efri hæð húss okkar við
Starhaga. Framan af gat hún haldið
áfram einkakennslu og æft sig á
hljóðfærið sitt. Margar góðar stundir
átti hún með okkur hjónunum, börn-
um okkar, tengdasyni og barnabarni
og vinum. Þær stundir eru okkur öll-
um ógleymanlegar. Árið 1995 var
heilsu hennar svo komið að best var
að hún flytti á sérhæfða stofnun og
vorum við öll lánsöm er hún fékk inni
á Skjóli. Þar var vel hugsað um hana
af ágætu starfsfólki og færum við því
innilegar þakkir fyrir umönnunina.
Ágætri tengdamóður þakka ég
samferðina og velvildina. Margrét
finnur örugglega góðan Steinway-
flygil á nýjum tilverustað sínum og
slær strengi sína. Guð blessi minn-
ingu Margrétar Eiríksdóttur.
Sigurður Karlsson.
Látin er í Reykjavík Margrét Ei-
ríksdóttir, fyrrverandi skólameist-
arafrú á Akureyri, eiginkona Þórar-
ins skólameistara Björnssonar, hins
merka hugsuðar, heimspekings og
skólamanns. Verður hún lögð til
hinstu hvílu við hlið eiginmanns síns í
kirkjugarðinum á höfðanum ofan við
gömlu Akureyri.
Margréti Eiríksdóttur sá ég fyrst
1946 er hún fluttist inn í húsið and-
spænis æskuheimili mínu við Helga-
magrastræti á Akureyri. Hún var þá
liðlega þrítug, í blóma lífsins, hæglát
og traust og virðuleg og þegar hún
brosti birti til. Á menntaskólaárum
mínum var ég gestur á heimili þeirra
hjóna, syðst í hinu gamla og virðu-
lega húsi Menntaskólans á Akureyri.
Stundum lék Margrét Eiríksdóttir á
flygilinn og hafði ég aldrei áður heyrt
leikið á hljóðfæri á þann hátt sem hún
gerði, enda var hún vel menntuð og
mikill listamaður og naut margur
góðs af kennslu hennar. Margrét Ei-
ríksdóttir stundaði nám í píanóleik í
Lundúnum á stríðsárunum og var
einn kennari hennar skoski píanó-
leikarinn Frédéric Lamond [1868–
1948] sem hafði verið nemandi sjálfs
Franz Liszts [1811–1886] og tengda-
sonar hans, þýska píanóleikarans og
tónskáldsins Hans Gido von Bülows
[1830–1894]. Yfir Margrétu Eiríks-
dóttur, sem komin var af svarf-
dælsku og sunnlensku bændafólki,
hvíldi andblær menningar og mennt-
unar. Hæfðu þau skólameistarahjón
hvort öðru vel, þótt ólík væru þau um
margt. Menntaskólinn á Akureyri
var á þeirra tíð aðsetur menntunar
og menningar, enda voru þau heið-
urshjón samhent um að gera hlut
þessarar gömlu menntastofnunar
sem mestan. Gaman var að eiga orða-
stað við Margréti Eiríksdóttur.
Minnist ég kvöldstunda í skólameist-
araíbúðinni í heimavistinni á Akur-
eyri eftir að við Margrét mín vorum
sest þar að. Gaman var að heyra
Margréti Eiríksdóttur segja frá ár-
unum sínum á Akureyri sem voru
henni mikil hamingjuár og uppskeru-
ár. Gott er að hafa þekkt konu eins og
hana.
Við Margrét sendum börnum Mar-
grétar Eiríksdóttur og Þórarins
Bjönssonar, Guðrúnu Hlín og Birni,
og fjölskyldum þeirra samúðarkveðj-
ur og þakklæti frá Menntaskólanum
á Akureyri fyrir allt það sem Mar-
grét var skólanum. Hennar sæti var
vandfyllt.
Tryggvi Gíslason.
MARGRÉT
EIRÍKSDÓTTIR



 
  


 






 
 
        
 


  !"
 #$ 
%!&&  & '# $ ( 
 
% (  ) &(* 
% ( 

"# 
% (  %* & *+ !&& 
 
% (   
%!&& 
 " 
% (   #$ 
%" & !&& 
(#, , -

     

 






.
-/ 
0122/   !
  

 " #
 $ %

& '

 ( 

) 
3  !!#  !&&  "* 4 " 5 ( 
!!#  "* (  & * 
 !&& 
6&   "* ( 
 %,& !&& 
  "*!&&  2## 7("! ( 
4 " 5 "* (
    (#, , , -
ÆSKILEGT er að minningar-
greinum fylgi á sérblaði upp-
lýsingar um hvar og hvenær sá,
sem fjallað er um, er fæddur,
hvar og hvenær dáinn, um for-
eldra hans, systkini, maka og
börn, skólagöngu og störf og
loks hvaðan útför hans fer
fram. Ætlast er til að þessar
upplýsingar komi aðeins fram í
formálanum, sem er feitletrað-
ur, en ekki í greinunum sjálf-
um.
Formáli
minning-
argreina