Tíminn Sunnudagsblað - 29.08.1965, Síða 9
Farið yfir Núpsvötn. Ljósmynd: Páll Jónsson.
m .
AS velja og ríSa vötn
Nú eru nálega 511 megin-
vötn landsins brúu'ð, og sen,
verða fáir ofar nioldu, er vönd
ust ferðalögum á hestum yfir
óbrúaðar ár. Það firnist því
livað úr hverju, hveinig göinlu
vatnagarparnir sáu sér far-
borða í jökulám og öðrum
Fáir eða engir menn á íslandi áttu
eins langt í kaupstað og Vestur-
Skaftfellingar áður en verzlun kom
í Vík í Mýrdal. Urðu þeir að fara
annaðhvort vestur á Eyrabakka —
sumir jafnvel vestur yfir Hellisheiði
til Hafnarfjarðar og Reykjavíkur —
éllegar austur á Djúpavog og Papa-
ós. Þá voru öil vötn óbrúuð og sum
óreið ferjuvötn, til dæmis Þjórsá og
Ölfusá, áður en þær voru brúaðar.
Úr Skaftártungu og af Síðu var
ekkert unnt- að komast án þess að
byrja á að fara yfir stórvötn, nema
úr Skaftártungu Fjallabaksveg um
sumartímann. Kom það eins og af
sjálfu sér, að menn í þessum sveit-
um lærðu að velja vötn, þar sem þeir
strax unglingar urðu að fara yfir
þau, þegar þeir fóru nokkuð að heim-
an. Þó var það mjög misjafnt, hvað
mönnum lærðist þetta eða urðu það,
iSem kaliað var góðir vatnamenn.
Það var mikill vandi að velja stór-
Vötn fyrir klyfjalestir, og ebki síður
heslvagna, eftir að þeir komu í brúk.
Þessi straumhörðu aurvötn breyttu
sér, mátti segja, á hverjum klukku-
tíma. Gat orðið miklu verra fyrir öft-
ustu lestirnar en hinar fyrstu, ef
margar fóru hver á eftir annarri. Ef
brotið var tæpt, grófst undan hesta-
fótunum.
Oftast sældust menn til að vera
saman í þessum langferðum, bæði
til öryggis yfir vötnin og í félagi
með tjöld. Völdust oftast sömu
mennirnir til þess að velja fyrir lest-
irnar, þeir sem gleggstir voru á brot-
in og áræðnastir. Kom það þá af
sjálfu sér, að þeir urðu beztir vatna-
mennirnir.
Að lýsa því, hvernig vötnin voru
valin, er nokkuð erfitt, svo að þeir
skilji, sem lítið eða ekki hafa riðið
stórvötn á hesti. Þó skal lítils háttar
tilraun gerð til þess.
Oftast var grynnst, þar sem fyrst
braut á. Stundum lá brotið á ská
langsendis eftir álnum og stundum
eitthvað i krókum. Var þá mjög mik-
ill vandi að velja, ef fara þurfti sitt
storvotnum. Einn þeirra, sem
höfðu tileinkað sér þá Þekk-
ingu á eðli straumvatna, er
gerði mönnum kleift að sjá,
hvar var reitt og hvar ófært
var Vigfús Sæmundssoná Borg
arfelli í Skaftártungu. Hann
lýsir því hér, hvernig vötn voni
valin sem kallað var.
■ nmiii—i —iiMnnn n mmmmvr#%»}»$
á hvað á móti straumi eða undan.
Stundum kom fyrir, að grynnst var
þar, sem mest drýldi á vatninu, enda
var straumurinn venjulega harðastur
á brotunum í stórvötnunum, nema
þar sem þau féllu saman í streng
fyrir neðan brotin. Lygnara var oft-
ast ofan við, þar sem braut á. Var
sjálfsagt að vera heldur ofarlega á
brotunum en mjög tæpt, sérstaklega
ef straumurmn var mjög harður og
djúpt var orðið á hestinum.
Það var sérstaklega mikill vandi
að velja fyrir kiyfjalestir og vagna.
Var oft slarkandi lausríðandi manni,
þótt ófsert væri með flutningalestir.
TÍMINN - SUNNUDAGSBLAÐ
777