Lesbók Morgunblaðsins - 14.06.2003, Blaðsíða 13

Lesbók Morgunblaðsins - 14.06.2003, Blaðsíða 13
LESBÓK MORGUNBLAÐSINS ˜ MENNING/LISTIR 14. JÚNÍ 2003 13 H ANN er formaður Tón- skáldafélags Íslands, for- maður STEFs, höfundar- réttarsamtaka tónlistarmanna, og formað- ur Samtóns, hagsmuna- félags flytjenda, höfunda og útgefenda. Samt lítur hann fyrst og fremst á sig sem tónskáld. „Partur af starfsævi listamanna á Íslandi fer í baráttu fyrir bættum hagsmunum sinnar list- greinar. Þetta er þegnskylda íslenskra lista- manna,“ segir Kjartan Ólafsson sem unnið hefur ötullega að mismunandi hagsmunamál- um íslenskrar tónlistar á síðustu árum. Talið berst fyrst að Myrkum músíkdögum, nútímatónlistarhátíð Tónskáldafélags Íslands sem Kjartan hefur stýrt frá árinu 1998. „Há- tíðin hefur verið haldin nær árlega frá því ég tók við henni og fjöldi tónleika frá 1998 á þeirri hátíð og öðrum hátíðum sem félagið hef- ur komið að er að nálgast eitt hundrað. Fleiri hundruð tónverk hafa verið flutt og aðsókn sí- fellt farið vaxandi. Á þessu ári sóttu tæplega tvö þúsund manns hátíðina sem er met. Heild- arfjöldi tónleikagesta frá 1998 skiptir þúsund- um og það er greinilegt að það er vaxandi áhugi á tónlist af þessu tagi í þjóðfélaginu. Það kemur raunar ekki á óvart, því við höfum ver- ið að sjá þessa þróun í löndum sem tengjast Evrópusamrunanum. Á sama tíma og sam- starf þjóða hefur verið að aukast á síðustu ár- um hafa þær verið að leggja meira kapp á að hlúa að eigin menningu.“ Hér á landi hefur þessi þróun orðið til þess að tónlistarmenn hafa farið að starfa í auknum mæli saman að sameiginlegum hagsmunamál- um sem aftur hefur leitt til stofnunar Sam- tóns. Að Samtóni standa hagsmunasamtök tónlistar á Íslandi, STEF, Samband tónskálda og eigenda flutningsréttar og SFH, Samband flytjenda og hljómplötuframleiðenda. Kjartan segir samtökin, sem sett voru á laggirnar á síðasta ári, koma til með að gegna veigamiklu hlutverki í sameiginlegri hagsmunabaráttu tónlistarmanna í framtíðinni. „Með Samtóni er blað brotið í íslenskri tónlistarsögu. Aldrei fyrr hafa allir þessir hagsmunaaðilar getað sameinast á einum vettvangi. Þetta eru sam- tök sem ekki enn þekkjast erlendis. Hér hafa menn tekið saman höndum um að vinna að málefnum tónlistarinnar með faglegum og markvissum hætti. Menn binda miklar vonir við Samtón.“ Tónlist og Netið Eitt af markmiðum Samtóns er að vinna gegn ólöglegum flutningi tónlistar, meðal ann- ars á Netinu. „Þetta er afskaplega viðkvæmt mál en þegar öllu er á botninn hvolft hlýtur það að vera eðlileg krafa að tónlist sé dreift með öðrum hætti en endurgjaldslaust á Net- inu. Það er erfitt að finna jafnvægi milli kynn- ingar og sölu á Netinu en hvort tveggja er nauðsynlegt. Menn leggja mikla fjármuni í að búa til tónlist og gefa hana út. Ef þeir fjár- munir skila sér ekki verður afleiðingin sú að framleiðsluhringurinn rofnar. Það getur orðið til þess að framleiðsla á tónlist til útgáfu minnkar verulega, jafnvel leggst af.“ Að sögn Kjartans er það líka eitt af mark- miðum Samtóns að koma tónlist til neytenda með nýjum hætti. Hann segir að geislaplatan sé óðum að verða óþarfur milliliður. Hún verði áfram til en í framtíðinni muni notkun gegn- um Netið verða mun meiri. Menn muni þá kaupa sér áskrift og þiggja sína tónlist með þeim hætti. „Það er mjög mikilvægt fyrir okkur Íslend- inga að taka þátt í þessari þróun og rjúfa þannig einangrun okkar gagnvart stórum út- gefendum og dreifingaraðilum erlendis sem oft hafa haft einokunaraðstöðu gagnvart smærri útgefendum. Þetta er einn stór mark- aður, þar sem aðgengi okkar er það sama og Bandaríkjamanna, Svía eða Kínverja.“ Kjartan segir í þessu tilliti brýnt að byggja upp sameiginlegan grunn um íslenska tónlist, sem hefði tengsl við alla helstu grunna tónlist- ar á Íslandi. Hann væri þá ekki aðeins að- gengilegur Íslendingum, heldur ekki síður út- lendingum. „Það eru til nokkrir grunnar nú þegar, þeirra þekktastur tonlist.is, þar sem hægt er að kaupa tónlist beint. Síðan erum við að vinna að endurskipulagningu Tónlistarvefs Íslands sem opnaður verður í breyttri mynd innan skamms. Það er gífurlega mikilvægt að hafa eitt svæði þar sem hægt er að komast inn á alla hugsanlega grunna og nálgast efni, bæði til kaups og kynningar. Þetta er spurning um þrjá veigamikla þætti fyrir tónlist, það er kynningu, beina markaðssetningu og sölu. Þetta er forgangsverkefni.“ Lækka þarf virðisaukaskatt Annað mikilvægt verkefni fyrir íslenska tónlistarstarfsemi að áliti Kjartans er að lækka virðisaukaskatt á útgefinni tónlist. „Hér á landi er viðhöfð mismunandi sköttun listgreina. Þannig er greiddur fullur virðis- aukaskattur af tónlist, 25%, en aðeins 14% af bókum, svo sambærilegt dæmi sé tekið. Þetta er auðvitað ekki ásættanlegt og þarf að laga. Afleiðingin myndi verða öflugri og fjölbreytt- ari útgáfustarfsemi.“ Kjartan segir að þroski þjóða í alþjóðlegu samhengi sé meðal annars metinn út frá menningarlegri stærð og í því ljósi verði kynn- ing á íslenskri tónlist erlendis seint vanmetin. Þar hafi Íslensk tónverkamiðstöð og Útflutn- ingsráð unnið gott starf á umliðnum árum en fyrst og síðast séu það þó listamennirnir sjálf- ir sem dragi vagninn. „Fjöldi tónlistarmanna hefur á síðustu árum leynt og ljóst unnið að mikilli landkynningu á erlendri grundu. Nefni ég þar Mezzoforte, Sykurmolana, Björk og Sigur Rós sem dæmi en þessir aðilar hafa rutt brautina og borið hróður íslenskrar menning- ar víðar en nokkurn hefði órað fyrir. Og það hafa fleiri en popptónlistarmenn gert. Íslensk tónskáld njóta vaxandi vinsælda: Jón Leifs, Atli Heimir Sveinsson, Haukur Tómasson, Þorkell Sigurbjörnsson, Hafliði Hallgrímsson og Áskell Másson, svo einhverjir séu nefndir. Einnig flytjendur: Kammersveit Reykjavíkur er nýkomin úr mikilli frægðarför til Rússlands og Sviss með Vladimir Ashkenazy, CAPUT- hópurinn, Blásarakvintett Reykjavíkur, Mót- ettukór Hallgrímskirkju, Hamrahlíðarkórinn. Allir hafa þessir aðilar vakið verðskuldaða at- hygli í útlöndum. Fleiri mætti nefna.“ Kjartan segir þessa upptalningu til marks um breiddina í íslensku tónlistarlífi. Hún nái því eyrum ólíkasta fólks. „Fjölbreytnin er besta landkynningin.“ Listahátíð og Ríkisútvarpið Kjartan nefnir líka Listahátíð í Reykjavík. „Listahátíð hefur verið að flytja inn erlenda tónlistarmenn sem hafa svo kynnt íslenska tónlist erlendis. Gott dæmi um það er Kronos- kvartettinn sem lék á síðustu hátíð en hann hafði á brott með sér bunka af íslenskum strengjakvartettum. Þannig hefur Listahátíð stuðlað með markvissum hætti að kynningu á íslenskri tónlist erlendis sem er ómetanlegt.“ Að sögn Kjartans er Ríkisútvarpið heldur engin liðleskja þegar kemur að kynningu á ís- lenskri tónlist hér heima og erlendis. „Rík- isútvarpið hefur á undanförnum árum stuðlað að mikilvægri kynningu og flutningi á ís- lenskri tónlist með þátttöku í fjölþjóðlegum kynningarráðstefnum og útsendingum.“ Kjartan nefnir ennfremur verkefnið Loftbrú Reykjavík sem nú er í undirbúningi í því skyni að aðstoða tónlistarmenn við að komast utan og kynna sína list. Að þessu verk- efni koma höfundar og flytjendur ásamt Reykjavíkurborg og Höfuðborgarstofu. „Von- andi verður þetta að veruleika sem fyrst.“ Kjartan segir ríkisvaldið einnig hafa sýnt kynningu á tónlist áhuga. Þar hafi málið verið inni í hinum ýmsu ráðuneytum. „Það þyrfti að samræma til að kynningin yrði markvissari. Æskilegt væri að búa hreinlega til tónlist- arlög. Vinna málið í botn. Það er allra hagur.“ Sex áratuga barátta Allt eru þetta stór hagsmunamál tónlistar. Um fátt er þó meira rætt í röðum tónlistar- manna og áhugamanna um tónlist en bygg- ingu tónlistarhúss í Reykjavík. Svo hefur ver- ið lengi. „Baráttan fyrir byggingu tónlistarhúss hef- ur staðið áratugum saman, eins og fram hefur komið í fjölmiðlum. Í ljósi þessarar löngu bar- áttu er í raun óskiljanlegt að þetta hús hafi ekki enn risið. Það gerist reglulega á fjögurra ára fresti að stjórnmálamenn taka þetta mál upp og sýna því mikinn áhuga. Áhugi kemur hins vegar að litlu gagni þegar viljann vant- ar.“ Kjartan tekur þó fram að ýmsir aðilar hafi látið til sín taka í þessu máli, bæði innan vé- banda ríkis og borgar. Nefnir hann þar meðal annars tvo síðustu menntamálaráðherra og ýmsa háttsetta menn innan borgarkerfisins. „En betur má ef duga skal.“ Að sögn Kjartans fela ráðamenn sig oft bak við það að ekki sé einhugur meðal tónlistar- manna um framkvæmdina. „Það er misskiln- ingur. Auðvitað sýnist sitt hverjum en menn eru sammála um alla grunnþætti, stærð, að- gengi, hljómburð og fleira. Hafa verið það í sextíu ár.“ Kjartan segir tónlistarmenn síst af öllu vilja hnýta í aðrar listgreinar en staðreyndin sé eigi að síður sú að þetta er eina listgreinin sem er nær húsnæðislaus á Íslandi. „Hvernig má það vera? Það er ekki eins og áhugi þjóð- arinnar á tónlist sé af skornum skammti.“ Að sögn Kjartans furða menn sig á því að lagt sé upp með að tónlistarhús verði arðbært. Reki sig sjálft. Kröfur af því tagi séu ekki gerðar til annarra opinberra listhúsa. Þá harmar hann að framkvæmdum hafi ekki verið hraðað á síðustu tíu árum eða svo, þegar íslenskur efnahagur hefur staðið styrk- um fótum. „Menn vanmeta gildi þess að eiga öfluga menningu. Annars væri búið að jafna þennan mismun sem íslensk tónlist býr við. Fyrir fáeinum misserum var talað um að vígja tónlistarhús árið 2006. Það er ekki öruggt að framkvæmdir verði hafnar þá. Hvað þá meira.“ AÐ GEFA TÓNINN Fáir menn hafa á umliðnum árum verið meira áberandi í ýmsum störfum sem snúa að hagsmunum tónlistar á Íslandi en Kjartan Ólafsson tónskáld. ORRI PÁLL ORMARSSON ræddi við hann um hagsmuna- gæslu, framleiðsluhring tónlistar, útflutning og kynningu á tónlist, tónlistarhús og sitthvað fleira. Morgunblaðið/Sverrir Kjartan Ólafsson: „Fjölbreytnin er besta landkynningin.“ Morgunblaðið/Árni Sæberg Björk hefur borið hróður íslenskrar menningar um víðan völl. Heimilisblaðið Vikan 1944. Baráttan fyrir byggingu tónlistarhúss hófst ekki í gær. orri@mbl.is

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.