NT - 20.08.1985, Blaðsíða 8

Málsvari frjalslyndis,
samvinnu og felagshyggju
Útgefandi: Nutiminn h.f.
Ritstj: Helgi Pétursson
Framkvstj.: Guömundur Karlsson
A' iglýsingastj: Steingrimur Gíslason
Innblaösstj: Oddur Ólafsson
Skrífstofur: Sióumúli 15, Reykjavik.
Simi: 686300. Auglýsingasimi: 18300
Kvöldsímar: Áskrift og dreifmg 686300, ritstjórn
686392 og 687695, iþróttir 686495, tæknideild
686538.
Setning og umbrot: Tæknideild NT.
Prentun: Blaöaprent h.t.
Kvöldsimar: 686387 og 686306
Verð i lausasölu 35 kr. og 40 kr. um helgar. Askrift 360 kr.
ni

Ríkisútvarp
sjálfstæðismanna
■ „Ég get ekki annað sagt, en að það komi mér
afskaplega mikið á óvart, að æðsti cmbættismaður
þessarar stofnunar skuli sýna kjörinni nefnd, sem fær
raunar umboð sitt frá Alþingi íslendinga og í reglugerð
til þess að fjalla um ráðningu í veigamikil embætti hjá
Ríkisútvarpinu, þar á meðal fréttamannastöður, slíka
lítilsvirðingu, þegar haft er í huga að tveimur umsækj-
endanna, sem fengu mjög greinilegan meirihlutastuðn-
ing í Útvarpsráði, skuli vera hafnað en aðrir tveir, sem
fengu mikið minnihlutafylgi, skuli ráðnir í þeirra stað.“
Þetta sagði útvarpsráðsmaðurinn Markús Örn Ant-
onsson í viðtali við Morgunblaðið 16. janúar 1981 í
kjölfar ráðningu tveggja fréttamanna á Fréttastofu
útvarpsins.
Á föstudaginn var réði útvapsstjórinn Markús Örn
Antonsson tvo menn til starfa við Sjónvarpið. Annar
þeirra fékk tvö atkvæði af sjö í Útvarpsráði, hinn fékk
þrjú. Embættishroki Markúsar Arnar á sér hins vegar
ofur eðlilegar skýringar og þær verða að vera öllum
ljósar:
Sjálfstæðismaðurinn Markús Örn og fyrrum forseti
borgarstjórnar er auðvitað ekkert annað en það og
ræður því ti! sín tvo dygga flokksbræður. Hann situr í
embætti útvarpsstjóra til þess að tryggja enn frekar
einokun sjálfstæðismanna í fjölmiðlun hér á landi og
ekki til neins annars, enda þótt innanhúss-menn hefðu
lengi haldið, að þar færi atvinnumaður í fjölmiðlun. Að
ráða stjórnmálamann í svo viðkvæma menningarstöðu,
sem embætti útvarpsstjóra er, er álíka og að ráða
stjórnmálamann í embætti forseta íslands og því hefur
þjóðin hafnað. Þær kröfur eru gerðar til þess, sem velst
í embætti útvarpsstjóra, að hann hafi þann þjóðfélags-
lega þroska til að bera, að geta unnið með fólki úr
öðrum stjórnmálaflokkum en hann er sjálfur í og
yfirleitt að sætta sjónarmið innan þessarar stofnunar,
sem er ein þýðingarmesta stofnun í eigu þjóðarinnar
allrar.
Með ráðningu á flokksbræðrum sínum tveim hefur
Markús sýnt, að hann hefur ekki þennan þroska til að
bera. Og Markús hefur auðmýkt tvo starfsmenn
stofnunarinnar, sem unnið hafa þar lengi með því að
afstýra því ekki, að þeir sæktu um stöðurnar, sem í
boði voru, þar eð svo virðist að ráðning a.m.k. annars
flokksbróðurins hafi verið ákveðin fyrir löngu og þá af
Markúsi sjálfum. Markús átti að vera maður til aðsegja
Helga E. Helgasyni og Tage Ammendrup, að hann
vildi ekki ráða þá í þau störf, sem í boði voru.
Fyrir utan allt saman er vandséð, hver fengur
stofnuninni er í kröftum þeirra tveggja, sem ráðnir
voru umfram þá starfsmenn, sem sóttu um störfin.
Báðir hafa sætt verulegri gagnrýni fyrir störf sín hjá
stofnuninni.
Markús Örn Antonsson útvarpsstjóri, sem hefur
látið í veðri vaka, að hann væri fylgjandi „frjálsum“
útvarpsrekstri hér á landi, hefur með þessu embættis-
verki lagt drög að viðameiri langtímaritskoðun en
nokkurs staðar þekkist í lýðræðisþjóðfélagi. Allir
helstu yfirmenn Ríkisútvarpsins eru flokksbundnir sjálf-
stæðismenn. Þeim er ætlað að vinna að framgangi
Sjálfstæðisflokksins. Ritskoðunin eru óbein, en hún
felst í því að ráða til sín vini og flokksbræður og enga
aðra.
Fulltrúar fréttamanna við Ríkisútvarpið voru kallað-
ir fyrir Menntamálanefnd neðri deildar Alþingis í vetur
til þess að segja álit sitt á frumvarpi til útvarpslaga. Þá
hreyfði Halldór Blöndal þingmaður Sjálfstæðisflokks-
ins þeirri skoðun sinni, að eðlilegast væri,að Sjálfstæðis-
flokkurinn fengi mun meiri umfjöllun í Ríkisútvarp-
inu, af því að hann væri stærsti flokkurinn. Þá brostu
menn að þeirri skoðun þingmannsins.
Ekki lengur.
Þriðjudagur 20. ágúst 1985 8
Varnarsamningarnir
heimila ekki inn-
flutning á hráu kjöti
Lögin um varnir gegn gin- og klaufaveiki eru í fullu gildi
■ Nokkur deila er risin upp
um það milli aíðuneyta, hvort
varnarliðið hafi fcngið heim-
ild til þess samkvæmt varnar-
samningnum frá 1951 og við
bótarsamningi hans til að
flytja inn hrátt kjöt. Þetta er
m.a. skýrt á þann veg, að 3.
málsliður 8. greinar viðbótar-
samningsins undanþiggi varn-
arliðið að hlíta lögunum frá
1928 „um varnir gegn því að
gin- og klaufaveiki og aðrir
alidýrasjúkdómar berist til
landsins."
Aður en vikið er nánar að
þessu ákvæði viðbótarsamn-
ingsins, er rétt að ræða nokk-
uð um lögin frá 1928.
Fyrsta grein laganna fjallar
um innflutning lifandi spen-
dýraogfugla. Innflutningurá
þeim er bannaður, en þó get-
ur atvinnumálaráðuneytið
(utanríkisráðuneytið á Kefla-
víkurflugvelli) veitt undan-
þágu frá banninu, „enda setji
það þá reglur í hvert sinn.“
Önnur grein laganna fjallar
unt innflutning á vörutegund-
um, sem bannað er að flytja
inn. Þessar vörureru flokkað-
ar í þrennt, eða a-lið, b-lið og
c-lið. Tekið er fram, að at-
vinnumálaráðuneytið megi
veita undanþágur varðandi
vörur í b-lið og c-lið. Engar
undanþágur eru hins vegar
heimilaðar varðandi a-lið, en
undir hann falla m.a. hráar og
lítt saltaðar sláturafurðir
hverju nafni sem nefnast.
Veturinn 1954 hafði niður-
skurður á sauðfé leitt til þess,
að þegar kom fram á útmán-
uði voru horfur á að kjöt-
skortur yrði í landinu um
nokkurt skeið og því þyrfti að
flytja inn kjöt. Þáverandi
ríkisstjórn, sem var undir for-
ustu Ólafs Thors, en landbún-
aðarráðherra var Steingrímur
Steinþórsson, leit svo á að
henni væri óheimilt að veita
undanþágur til innflutnings á
kjöti. Slíkar undanþágur
væru óheimilar varðandi vör-
ur í a-lið 2. greinar laganna
frá 1928. Ríkisstjórnin sneri
sér því til Alþingis og lagði
fyrir það frumvarp um að
innflutningur yrði heimilaður
á kjöti í 3-4 mánuði á árinu
1954, en leyfi til þess yrði þó
algerlega háð samþykki yfir-
dýralæknis. Alþingi sam-
þykkti frumvarpið.
Tekið var fram af landbún-
aðarráðherra að eingöngu
yrði heimilað að flytja inn
kjöt frá löndum, þar sem
ekki væri gin- og klaufaveiki,
og það yrði hlutverk yfirdýra-
læknis að fylgjast með því.
Samkvæmt þessari laga-
setningu fra' 1954 virðist þá
litið svo á, að samkvæmt 2.
grein laganna frá 1928 þyrfti
ríkisstjórnin sérstakt sam-
þykki Alþings hverju sinni til
að geta leyft innflutning á
hráu kjöti, og þó því aðeins
að samþykki yfirdýralæknis
kæmi til.
Viðbótarsamningurinn
1951
Víkjum þessu næst að
vamarsamningnum frá 1951 og
viðbótarsamningnum, sem
fylgir honum, en hann ber
fyrirsögnina „viðbætir um
réttarstöðu liðs Bandaríkj-
anna og eignir þcirra."
Tilgangur þcssa samnings
var að koma í veg fyrir að
deilur risu við framkvæmd
varnarsamningsins um ýmis
lagaleg atriði. Samningurinn
fjallaði því um allar undan-
þágur, sem varnarliðinu yrðu
veitfar og hefðu í för með sér
frávik frá íslenskum lögum.
Um viðbótarsamninginn gild-
ir því sama og um sjálfan
varnarsamninginn, þar sem
segir í 5. grein hans: „Ekkert
ákvæði þessa samnings skal
skýrt þannig, að það raski
úrslitayfirráðum íslands yfir
íslenskum málefnum."
Þetta þýðir í reynd, að
■ Bjarni Benediktsson.
Samkvæmt þessari lagasetn-
ingu frá 1954 virðist því litið
svo á, að samkvæmt 2. grein
laganna frá 1928 þyrfti ríkis-
stjórnin sérstakt samþykki
Alþingis hverju sinni til að
geta leyft innflutning á hráu
kjöti, og þó því aðeins að
samþykkt yfirdýralæknis
kæmi tiL
Minnumst f rumkvöðulsins
- með öflugu rafminjasafni í Hafnarfirði
■ í síðustu viku bauð NT
tveimur starfsmönnum Raf-
veitu Hafnarfjarðar í leiðangur
að Borg í Miklaholtshreppi á
Mýrum. Ástæðan var að NT
hafði haft spurnir af því að þar
væri að finna hverfil úr einni af
fyrstu virkjunum landsmanna.
Leiðangurinn varð ekki
árangurslaus, því bæði var að
á Borg er hverfill sem upphaf-
lega þjónaði Hafnfirðingum
allt frá 1906, og hitt að á
öðrum bæ, Álftá, í Hraun-
hreppi, fannst hverfill sem að
öllum líkindum er úr elstu
virkjun landsins, sem Jóhann-
es Reykdal setti upp í Hamar-
skotslæk 1903.
Jóhannes Reykdal má telja
sem einn helsta forvígismann
iðnvæðingar hér á landi. Eftir
að skáldin höfðu kveðið ám og
fossum dýrðaróði um langt
árabil, var það Jóhannes sem
virkjaði eitt af minniháttar
vatnsföllum landsmanna,
Hamarskotslækinn í Hafnar-
firði.
Vatnsaflið notaði hann bæði
til framleiðslu á raforku sem
hann síðan seldi bæjarbúum,
og einnig til að knýja trésmíða-
vélar í trésmíðaverkstæði
sínu. Allar götur síðan hafa
logað rafljós í firðinum, nema
þá helst á síðustu árum vegna
tíðra bilana á Hafnarfjarðar-
línunni, sem nú hefur verið
endurbyggð.
Frumkvöðulsins minnst
í gær hafði einn lesenda NT
samband við blaðið og sagðist
vita hvar upprunalegur að-
veitustokkur þessarar fyrstu
virkjunar okkar er niður
kominn. Og rafallinn sjálfur er
í eigu Rafveitu Hafnarfjarðar.
Þá er hægt að fara að raða
virkjuninni saman.
Og hvernig er hægt að minn-
ast frumkvöðulsins, Jóhannes-
ar Reykdal betur en einmitt
með öflugu „raftæknisafni" í
.heimabæ hans Hafnarfirði?
Auðvitað ber Rafveitu Hafn-
arfjarðar sem tók við af
Jóhannesi, að standa vörð um
minningu hans og varðveita
handverk hans í samvinnu við
afkomendur hans sem sýnt
hafa málinu mikinn áhuga, og
gáfu m.a. Rafveitunni rafal frá
árinu 1906, á 80 ára afmæli
rafvæðingarinnar í fyrra.
Hafnarf jörður og
rafmagnið
Saga rafmagnsins á íslandi
er jafnframt saga Hafnarfjarð-
ar. Þar var fyrsta almennings-
rafveitan. Þar óx upp iðnaður
tengdur rafmagni RAFHA og
þar reis fyrsta stóriðjuverið.
Það hníga því öll rök að því
að í Hafnarfirði ætti að rísa
rafminjasafn. Slíkt safn þarf
ekki að vera stórt að vöxtum
til að byrja með, og gætu þessir
hlutar úr virkjun Jóhannesar
Reykdal orði vísir að því.
Á Rafveitu Hafnarfjarðar
hefur lengi verið áhugi meðal
starfsmanna og stjórnenda,
fyrir því að gera veg Jóhannes-
ar sem bestan. Þar hefur einnig
verið haldið til haga ýmsum
munum sem tengjast upphafi
rafvæðingarinnar og þar er til
staðar þekking og kunnátta í
meðhöndlun þessara hluta.
Það væri því vel við hæfi að
Rafveitan þar í bæ, annaðist
um þá muni sem enn finnast
frá upphafi rafvæðingarinnar
og reyni að stilla þannig til að
hægt verði fyrir almenning að
skoða þá.
Horft fram á við
En ekki dugir að grúfa sig í
fortíðina einvörðungu. í NT
fyrir helgi mátti lesa frásögn af
Qðrum hugvitsmanni í næsta
bæ við heimabyggð Jóhannes-
ar Reykdal. Ásgeir Long, sem