Vikublaðið


Vikublaðið - 18.08.1995, Blaðsíða 2

Vikublaðið - 18.08.1995, Blaðsíða 2
VIKUBLAÐIÐ 18. AGUST 1995 E H I Útgefandi: Alþýðubandalagið Ritstjóri og ábm.: Páll Vilhjálmsson Fréttastjóri: Friðrik Þór Guðmundsson Púsundþjalasmiður: Ólafur Þórðarson Auglýsingasími: 551 7500 - Fax-. 551 7599 Ritstjórn og afgreiðsla: Laugavegur 3 (4. hæð) 101 Reykjavík Sími á ritstjórn: 551 7500 - Fax: 551 7599 Útlit og umbrot: Leturval Prentvinnsla: ísafoldarprentsmiðjan hf. Sameining vinstrimanna Stundum virðist umræðan um sameiningu vinstrimanna vera bundin við tvö eða þrjú kaffihús í ReykjavQc Fréttir af ó- formlegum fundum og vinalegu spjalli áhugamanna um vinstristjórnmál eiga greiða leið á síður Alþýðublaðsins sem segir tíðindin með sínu lagi. Málgagn Alþýðuflokksins söðl- aði um í sameiningarumræðunni með kostulegum hætti í vor. Allt kjörtímabil fyrri ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar hafði Alþýðublaðið mest lítið að segja um sameiningu vinstriflokk- anna. Blaðið studdi samstjórn Sjálfstæðisflokks og Alþýðu- flokks og vogaði sér ekki að ræða sameiningu. Nokkrum dög- um eftír að forsætisráðherra kastaði Alþýðuflokknum út úr stíórnarráðinu varð Alþýðublaðið einlægur sameiningarsinni og eyddi miklu rými undir nýja sannfæringu. Ritstjórn blaðs- ins metur ekki skynsemi lesenda sinna meira en svo að það hirti ekki um að gera tilraun til að útskýra hvernig stóð á um- skiptunum. "Vlðhlægjendur blaðsins hafa sennilega talið rit- stíórninni trú um að í pólitík skipti gærdagurinn engu máli. Sameining vinstrimanna er langtímaverkemi sem verður ekki unnið með æðibunugangi. Arangur Reykjavíkurlistans fyrir hálfu öðru ári vakti með vinstrimönnum vonir um að endurtaka mættí leikinn á landsvísu í vor en það var óraun- hæft. Fyrir síðustu sveitarstíórnarkosningar hafði núverandi meirihluti í Reykjavík setið saman í minnihluta í rúman ára- tug. A þeim tíma lagði minnihlutinn iðulega fram sameigin- legar fjárhagsáætlanir, þótt hann dreifðist á fjóra til fimm fiokka, og stóð einatt sameiginlega að málum. I aðdraganda Reykjavíkurlistans tókst nokkrum áhugamönnum um vinstri- stíórnmál með snjallri taktík að knýja talsmenn minnihluta- flokkanna að samningaborði. En ef ekki hefði komið til traust sem byggt var á margra ára samstarfi^er ólíklegt að um Reykjavíkurlistann hefði samist. Ekki verður horft framhjá þeirri staðreynd að Alþýðuflokk- urinn er nýkominn úr stjórnarsamstarfi við Sjálfstæðisflokk- inn. Vorið 1991 sleit Alþýðuflokkurinn ríkisstíórnarsamstarfi við Alþýðubandalag og Framsóknarflokk sem náði þeim tímamótaárangri að slá af verðbólguna án þess að auka at- vinnuleysið. Ríkisstíórn Alþýðuflokks og Sjálfstæðisflokks tók upp á sína arma póhtík frjálshyggjunnar sem var á undan- haldi hvarvetna erlendis. Víst er það Alþýðuflokknum til málsbóta að nokkuð var sveigt af stífri hægripólitík þegar leið á kjörtímabil fyrri ríkisstjórnar Davíð Oddssonar. Fyrir Evr- ópusambandsstefhu Alþýðuflokksins eru á hinn bóginn eng- ar málsbætur. Ákefð krata að koma íslandi í Evrópusamband- ið er ekki byggð á neinu öðru en hentistefhu flokksforystunn- ar. Fyrir kosningarnar í vor var innra starf Alþýðuflokksins lamað vegna spilungarumræðunnar í þjóðfélaginu en þar voru kratar í brennidepli. Engin raunveruleg umræða fór fram á vegum flokksins um kosti og galla þess að sækja um aðild að Evrópusambandinu. Evrópupólitíkin var tækifæri flokksins til að drepa spillingarumræðunni á dreif. I kosn- mgabaráttunni hafði forystan ekki betri rök fyrir Evrópusam- bandsaðild en þau að kjúklingar myndu lækka í verði við inn- gönguna. Kratar munu ekki í bráð njóta trúnaðar vinstri- manna - í pólitík skiptir gærdagurinn máli. Viðhlægjendur krata munu sjálfsagt segja þeim annað og þeir trúa. Spilltur flokkur þjakaður af mótsagnakenndri tækifærisstefhu og með fljótandi hugmyndir um framtíð sína.verður óhjákvæmilega trúgjarn. Vinstrimenn verða ekki sameinaðir í einu vetfangi heldur er löng leið framundan. Á þeirri vegferð hefur fréttaflutningur Alþýðublaðsins álíka skemmtanagildi og fylleríssöngur í sam- kværni bindindismanna. Um meirihlutapólitík Einn lærdómur af árangri Reykja- víkurlistans hefur farið hljótt. Hann er sá. að vilji vinstrimenn komast í meirihlutaaðstöðu á Alþingi án stuðnings Sjálfstæðisflokksins verða þeir að búa til pólitík sem höfðar til þorra þjóðarinnar. Þetta er í sjálfu sér einfalt en fallist maður á forsenduna flýtur af henni ýmislegt sem ekki er jafn augljóst eða öllum jafh geðþekkt. Einkenni meirihlutastjórnmála í fjölhyggjuþjóðfélagi er að þau setja ekki eina hugmynd eða einn málstað á oddinn heldur eru þau málsvari fjöldans og endurspegla vilja þjóðar- innar. Auðveldara er í orði en á borði að stunda þessa pólitík. Mestu skiptir að tileinka sér þá hugsun sem býr að baki. Meirihlutapóhtík er sam- ræða milli stiórnmálaflokks og almennings og felur í sér að stiómmálaflokkurinn endurmetur stöðugt afstöðu sína með tilliti til samfélags- þróunarinnar. Hér er ekki átt við skoðanakönnunar- stjórnmál þar sem sveiflu- kennt almenningsálit stiórnar stefnumálum flokks heldur hitt að stjórnmála- flokkurinn kannist við að hann vilji vera verkfæri meirihluta þjóðarinnar. Til grundvallar starfi sérhvers stjórnmálaflokks liggur greining á þjóðfélaginu og starfshefðir sem taka hægari breytingum en stefhumál og áherslur frá einum kosningum til annarra. Þetta eðli stjórnmálaflokks dregur úr því yfirbragði hentistefnu sem óhjákvæmilega er yfir meiri- hlutapólitík. Stiórnmálaflokkur sem hefði ekki þennan sveigjanleika og tæki eðlisbreytingum fyrir hverjar kosningar - og það myndi gerast ef skoðanakannanir réðu einar ferðinni - myndi einfaldlega verða ótrúverð- ugur. Alþýðubandalagið hefur h'tt verið gefið fyrir meirihlutapólitík. Saga og hefð flokksins hggur í stéttastjórn- málum en þau gera ráð fyrir tog- streitu milh þjóðfélagshópa. Stéttapóhtík var forsvaranleg á milh- stríðsárunurrl og kannsldstuttan spöl fram yfir miðja öldina. Á þeim tíma þekktist fatækt og misrétti var áþreif- anlegt milli þjóðfélagshópa. Eftir sjö- unda áratuginn yoru stéttastiórnmál söguskekkja. Öfium hafði verið^ tryggður þokkalegur grundvöllur til að hfa lífinu. Alhr nutu opinberrar heilbrigðisþjónustu, skólagöngu og námslána; óvinnufærir og aldraðir höfðu lífeyri. Auðvitað hafði allur al- menningur það ekki eins og best var á kosið en velferðin hafði náð því stigi að úrelda stéttastjórnmál sem boð- uðu eðlisbreytingar á þjóðfélaginu í nafni jafhréttis og réttlátari skipting- ar emahagslegra verðmæta. Birtingarform stéttastjórnmála er andófið gegn ríkjandi ástandi og Al- þýðubandalagð hefur andæft alla sína tíð. Pólitískt andóf er af tvennum toga. Annarsvegar getur það verið hður í að kollvarpa kerfi sem fyrir er og koma á nýju. Hinsvegar getur andóf verið aðferð minnihlutans til að hægja á þróun sem nýtur meiri- hlutafylgis. I fyrra tilvikinu er um að ræða byltingarflokk en í því seinna íhaldsaman minnihlutaflokk. Forver- ar Alþýðubandalagsins og það sjálft framan af voru byltingarflokkar, í merkingunni að vilja innleiða nýtt þjóðfélagskerfi, en síðari hluti sögu Stiórnmálaflokkur sem tíðkar minni- hlutapólitík leggur áherslu á að þróa sjálfur áherslur og stefhumið til að að- greina sigfrá öðrum stiórnmálaflokkum. Náttúruleg tilhneiging skHgreinds minni- hlutajlokks er að gera sem mest úr á- greiningi við aðrajlokka, sérstaklega þeirra sem eru sögulega og pólitískt á sömu slóöum, og gera lítið úr því sem sameiginlegt er. MeirihlutapóUtík gerir ajtur móti ráðjyrir að byggðar séu brýr í austur og vestur og samgangur sé sem mestur á milli skyutra aðila. flokksins einkennist af íhaldssemi. Sameiginlegt öllu tímabilinu, allri sögu flokksins, er að hann skilgreinir sig sem minnihlutaflokk. Hvergi op- inberlega og aldrei upphátt, vitan- lega, heldur kemur skilgreiningin fram í stjórnmálastarfi flokksins. Stjórnmálaflokkur sem tíðkar minnihlutapóhtík leggur áherslu á að þróa sjálfur áherslur og stefhumið til að aðgreina sig frá öðrum. stjórn- málaflokkum. Náttúruleg tilhneiging skilgreinds minnihlutaflokks er að gera sem mest úr ágreiningi við aðra flokka, sérstaklega þeirra sem eru sögulega og pólitískt á sömu slóðum, og gera lítið úr því sem sameiginlegt er. Meirihlutapólitík gerir aftur móti ráð fyrir að byggðar séii brýr í austur og vestur og samgangur sé sem mest- ur á milli skyldra aðila. Alþýðubandalagið átti til skamms tíma auðvelt rrieð að stunda árang- ursríka rninnihlutapóhtík. I afstöðT unni til herstöðvarinnar á Miðnes- heiði og NATO hafði flokkurinn al- gjöra sérstöðu í íslenskum stiórnmál- um. Ekki aðeins var staðfest djúp gjá milh Alþýðubandalagsins annarsveg- ar og hinsvegar annarra flokka heldur hafði Alþýðubandalagið trúverðugt tilkall til þess að vera sannari og heil- steyptari málsvari íslensku þjóðar- innar en aðrir flokkar. Flokkarnir sem hlynntir voru herstöðinni gengu aldrei lengra en svo að þeir sögðu hana illa nauðsyn. Smáþjóðir skynja hættuna af missi sjálfstæðis áþreifanlegast andspænis því útlenda valdi sem hverju sinni hefur möguleika til að ómerkja sjálf- stæðið. Fram að falli Berhnarmúrsins var Ameríka í þessu hlutverki gagn- vart íslandi en Evrópusambandið eft- ir fall múrsins. Um hríð leit út fyrir að í pólitík Alþýðubandalagsins myndi Evrópusambandið koma í stað herstöðvarinnar á Miðnesheiði en eftir 17. júní ræðu forsætisráðherra og formanns Sjálfstæðisflokksins í ár getur Alþýðubandalagð ekki gert sér vonir um að sjálfstæðispólitík verði þáttur í miruiiMutastálgreiningu flokksins. Stjórnmálaflokkar eru seiglífir og það er póhtík þeirra líka, þótt annað sýn- ist á yfirborðinu. I Alþýðu- bandalaginu standa yfir tvær tilraunir sem munu samanlagt gerbreyta flokknum, gangi þær báðar fram eins aðstandendurnir hugsuðu sér. Fyrri tilraun- inni er að heita lokið, en hún hófst árið 1987 þegar flokkurinn gerði upp við sósíalíska fortíð sína og samþykktí þjóðfélagsgrein- ingu þar sem kvað við nýjan tón. Svavar Gestsson átti stóran þátt í mótun stefnunnar en á sama landsfundi og hún var sam- þykkt lét hann af formennsku og Ó- lafur Ragnar Grímsson tók við. Lítil vísbending um tilraunin hafi tekist er umræða á síðum Vikublaðsins í vor þar sem undirritaður skrifaði síðbúna andlátsfregn sósíalismans og aðeins þrír andmæltu. Onnur og áþreifan- legri vísbending er ný bók Svavars um jafhaðarstefhuna og viðtökurnar sem hún hefur fengið. Seinni tilraunin stendur enn yfir og hún hófst með útflutningsleiðinni sem var fyrst kynnt á landsfundi flokksins tveim árum. Utflutnings- leiðin er á margan hátt eðlilegt fram- hald af stefnuskránni sem samþykkt var 1987. Framsækin efiiahagspóhtík er hornsteinn útflutningsleiðarinnar og að viðbættum félags- og menn- ingarpólitískum stoðum gæti hún orðið rammi fyrir meirihlutapóhtík Alþýðubandakgsins á komandi árum. Ólafur Ragnar Grímsson átti drýgstan þátt í mótun útflutnings- leiðarinnar og merkileg er sú stað- reynd að í þann mund sem tveir síð- ustu formenn Alþýðubandalagsins lögðu fram stóra ópusa urðu þeir að hverfa úr formannssæti. Hvaða snill- ingur átti hugmyndina að útskipt- ingareglunni? Páll Vilhjálmsson Pólitízkan Heimdallarhetjur - fýrri tíma Landsfundur Sjálf stæðisf lokks- ins verður í haust og Heimdell- ingar vitaskuld að plotta á bak við tjöldin eins og gert er í deildum hinna fullorðnu inn á milli þess sem þeir verjast ofsóknum í anda MacCarthys, sbr. ummæli Elsu Valsdóttur í málgagni Heimdallar. Það er annars skemmtilegt að skoða skipan stjórna Heimdallar fyrr á árum, þvi ýmis óvænt nöfn bera þar á góma. í stjóminni 1968-69 var t.d. að finna Önund Björnsson guðfræðing og fyrrum bókaútgef- anda og Kolbein Pálsson körfu- boltamann. 1971 -72 voru mættir m.a. Óskar Magnússon forstjóri Hagkaups og J6n Ormur Hall- dórsson stjórnmálafræðingur. Árið þar á eftir kom inn enginn annar en Geir Waage prestur. Jón Magn- ússon neytendafrömuður var for- maður í tvö ár en varð síðar viðskila við flokksbræður sína. Pess má geta að konur komust ekki í stjóm Heimdallar um áratugaskeið, en á bilinu 1969 til 1977 sátu fimm konur i stjórn; Auður Eir Guðmunds- dóttir, Linda Rós Michaels- dóttír, Elínborg Jónsdóttir, Helena Albertsdóttir og Rósa Hilmarsdóttir. Stjórnarsetan . tryggði engum þeirra frama, einna helst að Helena Albertsdóttir Guð- mundssonar hafi orðið fræg eða öllu heldur alræmd. Hvaba veb fær Chase í StÖb 2? Fréttaflutningur af kaupum banda^ riska bankans Chase Manhattan á fimmtungi hlutafjár íslenska út- varpsfélagsins hf. og endurfjár- mögnun bankans á lánum félagsins hefur ekki leitt í Ijós hvað veð bank- inn fær. íslenska útvarpsfélag- ið er mjög skuldugt og fyrir löngu veðsett upp í topp. í viðskiptalífinu fá menn pað ekki til að ganga upp að bandariskur banki kaupir hlutafé í íslenska útvarpsfélaginu á fjórföldu nafnverði og láni stórar fjárhæðir án veðs. Arður af hlutafé er greiddur af nafnverði og afkoma Stöðvar 2 réttlætir ekki fjórfalt nafnverð til fjár- festa sem fá aðeins venjubundnar arðgreiðslur. Tilvitnun vikunnar - Konan mín hafði það betra sem ekkja með tvö börn í Póllandi undir kommúnistastjóm heldur en yið höfum það hér. íslenskur tollvörður á leið til Dan- merkur til að vinna í fiski, bg mun þar tvöfalda tekjurnar, í viðtali á Rás 2 í gær.

x

Vikublaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vikublaðið
https://timarit.is/publication/310

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.