Vikublaðið


Vikublaðið - 18.08.1995, Blaðsíða 7

Vikublaðið - 18.08.1995, Blaðsíða 7
VIKUBLAÐIÐ 18. AGUST 1995 Sagan í Þmgholtunum er fjöldinn allur af merkilegum og íallegum húsum og þátttakendur í gönguferð um hverfið sl. föstudag undir leiðsögn Guðjóns Friðrikssonar sagnfræð- ings fengu að kynnast því að þar er ekki bara um að ræða byggingar- efhi í mismunandi fonuum. Húsin eiga sér sögu og sum þeirra mynda umgjörð um forvitnilegt mannlíf í höfuðborginni fyrr á árum. Um fjörutíu manns tóku þátt í gönguferðinni sem farin var á vegum Alþýðubandalagsfélagsins í Reykja- vík Guðjón Friðriksson leiddi hóp- inn og stoppaði á lykilstöðum til að ausa úr viskubrunni sínum. Þar er augljóslega á ferðinni raaður sem tíl- einkað hefur sér umræðuefhið af kostgæfhi og gætt þess að fræðast um fleira en hús höfðingjanna. Híbýh og mannlíf alþýðunnar var ofar á for- gangslistanum. Þetta var undirstrikað þegar í upp- hafi gönguferðarinnar, þegar Guðjón fræddi þátttakendur um fyrsta barna- skólann, sem stofhaður var 1904, við Bergstaðastrætí að frumkvæði Frí- kirkjusafhaðarins og kallaður var As- grímsskóli eftir fýrsta skólastjóranum. Síðar bættist við „unglingadeild" (nemendur voru allt að þrítugu) og þangað flykkust ungmenni og einnig vinnukonur, verkakonur þeirra tíma, nýkomnar á mölina. „Hið opinbera" hafði ekld burði í sér að stofha gagn- fræðaskóla fyrr en 1931. I húsi á móti bjó upp á lofti í pínu- htlu risherbergi fullorðin kona ásamt syni sínum. Sonurinn var reyndar blaðamaður á Þjóðviljanum, Sigurður Guðmundsson. Þangað kom breski herinn að leita Sigurðar í apríl 1941 til að flytja í prísund í Bredandi. Fangageymslan við Skólavörðustíg var ekfci aðeins hugsuð sem hegning- arhús heldur einnig ráðhús (eins og tíðkaðist erlendis) og þar hélt bæjar- stjórnin sína fimdi um skeið. I bæjar- þingssalnum var kosið og myndaðist oft löng röð meðan menn biðu eftir að kæmi að þeim. Um leið var heppi- legt fyrir suma að beint á móti var veitingahúsið Geysir - og þar gerðu menn sér glaðan dag enda oft mikill hávaði þegar líða tók á kjördag. Ekkj- ur og aðrar konur sem voru sjálfs síns ráðandi fengu kosningarétt 1882 en fyrsta konan kaus ekki fyrr en 1888 og raunar kusu ekki nema alls sex konur firam að aldamótum. Þannig var að körlunum var raðað í stafrófsröð og þessar 20 til 30 konur sem fengu kosningarétt voru settar aftast í röð- Þessi stfll er ekki bara skemmtilegur heldur vill svo til að þetta er hús sem Steingrímur afi Steingríms Her- mannssonar hannaði. Ekki mjög fram- sóknarlegt eða hvað? ina. Þegar kom að þeim var yfirleitt mikil Geysis-stemning þannig að þær gátu eklri vænst þess að kjósajóáreitt- ar. Þvert á móti hefur það verið hin mesta áþján og áhætta fyrir konurnar að kjósa með fulla karlana ágenga til orðs og æðis á eftir þeim. Hegningarhúsið þótti annars vera töluverðan spöl úr bænum og erfitt að drösla þangað fullum mönnum. Því var brugðið á það ráð að smíða sér- stakan yfirbyggðan vagn með loftopi. Það var síðan ósjaldan að menn sáu lögregluþjóna með skkan vagn á ferð og heyra mátti öskur og vein fyUibytt- anna innanúr vagninum. Án efa hafa margir séð skoplegu hhðina á þessum annars sorglegu uppákomum. I upphafi aldarinnar voru reist við Bergstaðastræti, Þingholtsstræti, Miðstræti og víðar svokölluð Snikk- arahús. Eitt þeirra, við Bergstaða- stræti, hannaði Steingrímur afi Stein- gríms Hermannssonar. Einnig voru þá að rísa mörg steinhús í stað gömlu torfbæjanna. Steinhúsin risu hvað hraðast eftir byggingu Alþingishúss- ins. Þannig var að fjölmargir verka- menn unnu við að reisa þinghúsið og að því loknu voru öll verkfæri seld á uppboði. Margir karlanna keyptu sér verkfæri, höfðu lært vinnubrögðin og reistu sér hús í stað torfbæja sinna. I húsinu Spítalastíg 7 hafa margir merkir menn búið. A þriðja áratugn- um bjó þar Hallbjörn Halldórsson þrentari og ritstjóri Aiþýðublaðsins. Á ^I sömu hæð bjó rnikill pólitískur and- stæðingur hans, Arni í Höfðahúsum. Og án efa hafa þeir margt spjallað en sjaldnar komist að sameiginlegri nið- urstöðu. Uppi á lofti í sama húsi voru oft samankomnir mikhr og síðar frægir hstamenn. Þarna heyrðist í fyrsta skipti lesið upp úr handritum merkis- rita, svo sem þegar Halldór Kiljan Laxnes las upp úr Vefaranum og Þóbergur Þórðarson las upp úr Bréfi til Láru. Þarna gaf einnig Oddur nokkur út blaðið Harðjaxl og er það mál manna að listamannasamfélagið uppi á lofti hafi verið raunverulegir höfundar margra greina Odds. Að minnsta kosti voru þeir skammaðh fyrir að hafa gamla manninn að fífli. I lidu herbergi í húsi við Grundar- stíg ólst lausaleiksbarnið Þorvaldur Guðmundsson í Síld og fisk upp í sár- ustu fatækt. Þar rétt hjá bjuggu Mark- an-systur og segfr Guðmunda Elías- dóttir frá því þegar hún stóð fyrir utan og hlustaði hugfangin á söng Maríu Markan og hefiir það áreiðanlega átt sinn þátt í að Guðmunda lagði fyrir sig söng. I þarnæsta húsi bjó Hannes Hafstein fyrsti ráðherra Islands síh síðustu sjö ár og er mikið í það hús borið. En næsta gata er Bjargarstígur og er hún líkast til eina gatan í borginni sem kennd er við venjulegt almúga- fólk, nefhd eftir gamalli konu sem bjó þar, en hún hét Sigurbjörg. Hús Borgarbókasafhsins á sér merka sögu aðra en þá að hafa verið heimili ríkra heildsala. Það var út- lendur og efhaður gyðingur sem lét teikna það og reisa. Menn vissu ekM gjörla hvort hann var danskur eða þýskur, en alténd var hann mjög óör- uggur með sig í kringum heimstyrj- aldaárin fyrri og seldi nokkrum sinn- um búslóð sína eins og hann gerði ráð fyrir að hverfa á braut með skömmum fyrirvara. Hann hvarf loks skyndilega 1916 og reka sumir það til ofríkis og þrýstings breska konsúlsins. Þarna um slóðir eru ^ölmörg snikkarahús í Sweitser-stíl, sem komu flest hver tílsniðin frá Noregi, pönmð eftir „katalógum". Einkenni þeirra eru gjarnan mikil bjálkaverk, mynd- skurður og port sem lyfta þakinu upp. Gott dæmi er Þingholtsstræti 29 þar sem bjó Jón Magnússon ráðherra. Einnig má nefha franska sendiherra- bústaðinn og hús við Miðstræti. I há- reistu húsi við þá götu bjó Ólafur Ó- lafsson þingmaður og Fríkirkjuprest- ur, sá sem hafði frumkvæðið að stofh- 1 tifiW ^3h &*¦ > ¦ 1 ^^Mfíf 1' m SS H r ^H HH J9JPJ Fyrsti barnaskólinn var stofiiaður í þessu húsi árið 1904 að firumkvæði Fríkirkju- samaðarins. I húsi beint á móti tróðu sér upp þröngan stigagang og inn í pínulít- ið risherbergi liðsmenn breska hersins að leita að Sigurði Guðmundssyni blaða- manni Þjóðviljans til að færa hann til Englands í prisund. un barnaskólans sem sagt var frá í upphafi þessarar greinar. Honum við hlið bjó Jón Ólafsson, þingmaður og forstjóri Kveldúlfs og enn í næsta húsi bjó Jón Baldvinsson ritstjóri og þing- maður. Hafa þessir menn án efa oft hist í götunni og skipst á skoðunum um landsins gagn og gæði. Að gönguferðinni lokinni hélt hóp- urinn til höfuðstöðvanna að Lauga- vegi 3, þar sem við tóku léttar veiting- ar og spjall - um landsins gagn og gæði. tt-A Guðjón Friðriksson í fagmannlegum stellingum að lýsa því hvernig steinhús tóku við af toribæjum, ekki síst eftir að almúga- menn lærðu að höggva í grjót við byggingu Alþingishússins. Myndin Ól.Þ. Þrefaldur pottur!!! - Leikur einn! Fáðu pér miða fyrir kl. 20M á laugardaginn.

x

Vikublaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vikublaðið
https://timarit.is/publication/310

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.