Tíminn - 21.05.1978, Blaðsíða 16

16
111 \{ n r u i
Sunnudagur 21. mai 1978
gróður og garðar
Ingólfur Davíðsson:
.

«m.,y

Um hvíta-
sunnuleytið
grass, upprunalega frá gras-
sléttum Argentinu og meira en
mannhæðar háir. Magniís J.
Tulinius tók myndina i hótel-
garöi suður á Mallorca i oktober
sl. Þarna vaxa lika pálmar og
þríburablóm (Bougainvillea)
með vetrarblómalit. Stærðina
getíð þið markað af „öldungun-
um” Valdimar frá Raufarhöfn
og undirrituðum!
Við ræktum mörg suðræn
blóm i stofum og gróðurhúsum,
og raunar lika mörg suðræn
blóm, tré og runna i görðum. NU
fer einmitt i hönd gróðursetn-
ingartiminn. Fagurgrænn
gróðrarlitur er að koma á lerkið
og ýmsir runnar og tré eru að
vakna af vetrardvalanum. Bezt
er jafnan að gróðursetja tré og
runna áður enlauf kemur i ljós,
þá verður þeim minna um
flutninginn en ella. Munið að
ræturnar mega ekki þorna við
gróðursetningu, og að nauðsyn-
VfMr ineft karlreklum 11/5 1178
(Timamyud Róbert)
,,En sumarið blitt kemur
fagurt og fritt meöur fjörgjafar
ljósinu skæra” kvað Jónas Hall-
grimsson. Sumar og vetur frusu
saman að þessu sinni og þykir
góðs viti. Túnin grænka, fiflarn-
ir teygja stóra gula körfuna
móti sól, páskaliljur lýsa
garðana núna um hvitasunnu-
leytið, páskarnir komu of
snemma fyrir þær. Himinbláar
stjörnuliljur og gular, bláar eða
hvitar dvegliljur i fuilu skrúði i
skjóli húsa móti sól. Gulleitir
reklar (viðikettlingar) prýöa
óðum viðhrislurnar. Margir
svanir og endur synda á Tjörn-
inni i Reykjavik, lambám
bregður fyrir úti á Alftanesi og
viðar i útjöðrum borgarinnar.
Cthagi byrjar að lifna þó hægt
fari. Þar er blessað vetrarblóm-
ið fyrst á ferðinni, stundum
jafnvel i april og skreytir
melkollana undurfögrum rauð-
bláum ilmandi blómum, jafnvel
þó að fannir liggi enn rétt hjá.
Purpuralitír frjóhanppar auka á
fegurö blómsins. Hérna sjáið
þið vetrarblóm i skálum, þau
héldu áfram að blómgast inni I
stofu, en tekin voru þau hátt i
Úlfarsfelli á á uppstigningar-
dag. Vetrarblámiö er sannar-
lega harðgert. Það hefur fundizt
i Kverkf jöllum I rúmlega 1600 m
hæö yfir sjó , og það vex einna
lengst noröur allra blómjurta,
þ.e. allt norðurum 83. breiddar-
gráðu á Pearylandi. A nyrztu
stöðum og hæst uppi i fjöllum
blómgast þaö venjulega ekki
fyrr en I júní eða jUlí. Hve
snemma hafiö þiö fundið blómg-
uð vetrarblóm I vor? A viði-
greininni á myndinni sjáið þið
karlrekla með fjölda fræfla.
Þetta er sem sé karltré.
Kvenreklar með gildvöxnum
frævum, eru jafnan á annarri
hrislu. Svona er vfðinum sér-
kennilega farið, ööruvisi en
flestum öðrum plöntum, þvi að
venjulega búa bæöi kynin
saman. Þiö getið spreytt ykkur 1
á aö þekkja sundur karl- og
kven viðihríslur nUna um
blómgunartímann.
tJti um hagann vaxa gulvíðir,
gráviðir, loöviöir og smjörlauf,
en i göröum eru útlendar teg-
undir, einkum gljávlðir,
brekkuvlöir, viöja og selja al-
gengastar. Brekkuviðirinn er þó
liklega bastarður gulviðis og

legt er að þrýsta moldinni fast
að rótunum. Plantan á að sitja
blýföst þó tekið sé I hana eftir
gróðursetningu. Bezt er ef
moldarkökkur fylgir rótunum.
Það erufingerðar yztu ræturnar
sem aðallega sjúga vatn og nær-
ingarefni Ur jarðveginum, og
þærmega sízt ofþornaeða slitna
af. Ef ekki fylgir moldarkökkur
er sérstök þörf á að vara var-
lega og gæta þess lika að rótin
sitji I eðlilegum stellingum, en
ekki I hnUt, þegar gróðursett er.
Vitanlega þarf að vökva vel á
eftir. Það er heizt viðir og ribs,
sem fésta auðveldlega rætur og
standast þó litlar rætur séu á
þeim þegar gróðursett er. Þess-
ar tegundir eru svo auðgróa, að
eim er venjulega fjölgað meö
græðlingum, þ.e greinastUfum
rótarlausum með öllu. Bezt er
aðsetja slika grasðlinga skáhalt
i jörð og sé mestöll greinin á
kafi, en aðeins stutturefstí hluti
upp Ur. Það er vlða brum i dvala
áviðigreinum og vaxa fljótlega
út úr þeim rætur i rakri mold.
Hrislannýja vexsvo upp eins og
vera ber, þó hUn hafi verið lögð
skáhalt í jörðu. En þegar keypt-
ar eru stálpaðar plöntur, eins til
nokkurra ára gamlar, viði- eða
ribsplöntur, á vitanlega að vera
góð rót á þeim og kökkur mold-
ar að fylgja.Sérlega nauðsvnlegt
þykir að vænn moldarkökkur sé
um rætur barrtrjáa sem flutt
eru tíl gróðursetníngar.
Rætur trjáplantna eru næsta
mismunandi eftir tegundum.
Rætur grenis og birkis t.d. vaxa
ailmjög Ut til hliðanna, en aðal-
rót furu er löng og vex beint
niður. Ef hún lendir i hnút við
gróðursetningu getur það tafið
vöxt furunnar árum saman.
Þarf jafnan að gróðursetja
1 Santa Ponsa á Maliorca 1977
grávlöis og þá innlendur.
Athugult fólk hefur eflaust
tekið eftir iitlum gulum fiflurú,
sem eru nú að byrja aö blómg-
ast I Reykjayjk og víðar, eink-
um á ruslasvæðum, og sem
óboðnir gestir i görðumj. Hér er
mynd af þeim I blómaskdl.
Stöngullinn er mjósleginn og
með hreisturkenndum blöðum,
eins og sjá má á myndinni.
Blómakarfan lika mjó. Þetta er
hóffifill, skirður eftir hóflaga
blöðum, sem vaxa allt sumariö
og veröa stór að lokum. Hóffifill
er algengur vorboði á Noröur-
löndum og hafa mörg skáld
sungiö um hann. En I görðum
breiðist hann Ut um of með jarð-
renglum.
Það er líf og f jör á Tjörninni I
Reykjavik, strax og ísa leysir.
Fjöldi stokkanda o.fl. anda og
allt aö 12 svanir. HUner friðsa^ll
blettur, sem ungir og gamlir
njóta, og nú má ekki skeröa
hana.
Tja! Þaö eru ekki fifuvendir,
sem við sjáum á suðrænu mynd-
inni heldur puntskUfar pampa-
Vetrarblóm 4/5 1977 (Timamynd Róbert)