Tíminn - 24.04.1980, Síða 7

Fimmtudagur 24. april 1980
7
„Ekki verður öllum
í öndvegi skipað”
Um þessar mundir er það að
renna upp fyrir bændum, að i
vændum séu allróttækar að-
gerðir I framleiðslu og
markaðsmáium landbUnaöar-
ins. Þetta kemur að vfsu ekki á
óvart, og hefir átt sér talsverö-
an aðdraganda.
Mönnum er kunnugt um, að
samþykkt voru lög á Alþingi
siðastliðið ár, sem heimila
Framleiösluráði að fengnu
samþykki fulltrúafundar
Stéttarsambands bænda og
staðfestingu landbúnaðarráð-
herra, timabundnar ráðstafan-
ir:
Að ákveða mismunandi verð á
búvöru til framleiðanda og svo
frv.. Er hér um að ræða svokall-
að kvótakerfi annarsvegar og
hinsvegar fóðurbætisskatt.
Munu nú vera i gangi áætlanir
um kvóta sem bændum er ætl-
aður samkvæmt heimild I lög-
um.
Það er almennt viðurkennt,
að ráöstafana sé þörf vegna
mikillar umfram framleiðslu á
innanlandsmarkaði. Mörgum
mun lika hafa virst, að kvóta-
kerfiö væri ööru fremur til þess
fallið, að hafa stjórnun á fram-
leiðslu og markaðsmálum. En
þaö er nú með þetta eins og ann-
að, að ekki er sama hvernig að
er staðið. Kvótakerfið eins og
það er ætlað 1 framkvæmd, er
svo furöuleg hugsmið, að engu
tali tekur.
Er helst að skilja aö i meðför-
um Alþingis hafi það stórum
versnað, þó mér séu ekki að
fullu kunnar tillögur bænda-
samtakanna til Alþingis.
Ég skal nú reyna að rökstyðja
mál mitt, i stað þess að láta sitja
við fullyrðingar einar.
Lögmál frum-
skógarins
Ein mesta og alvarlegasta
skyssa viö framkvæmd kvótans
er það, að I stað þess að setja
ákveðinn lagmarkskvóta sem
miðast við verðlagsgrund-
vallarbú eöa hæfilegt fjöl-
skyldubú, og láta hann vera án
skerðingar, er ætlunin að fara i
gegn um afurðir hvers einasta
bónda á árunum '76-77-78, og út-
hluta mönnum kvóta eftir inn-
leggi þessara þriggja ára. Hver
einasti bóndi fær sinn stimpil og
nú eru ekki neinir jafnir lengur i
þessari stétt, þessi hefur þetta
og annar hitt, og varla finnast
lengur tveir bændur jafn rétthá-
ir I þessu þjóöfélagi. Hér veröur
það lögmál frumskógarins sem
ræður, eins og einn sýslungi
minn komst svo vel að orði ný-
lega.
Hér er þó ekki öll sagan sögð,
það vita það allir, að mikiö er af
bændum, sem með þessum að-
förum, lenda I slikum öldudal,
að ekki veröur viö unað. Sú
spurning hlýtur þvi að vera
ofarlega I hugum margra, hvort
þessir bændur fái ekki að
stækka sitt bú án stórskerðing-
ar, að þvi marki sem þeim er
nauðsynlegt ef þeir eiga að geta
búið áfram. Samkvæmt góðum
heimildum, er ekki gert ráð fyr-
ir þvi. Til þess að mönnum sé
ljósara hvað hér er um aö ræöa,
skulu hér dregin fram nokkur
dæmi:
Bóndi leggur inn 60 þúsund
litra af mjólk, hann fær fullt
verö fyrir 54.228 litra, en mun
lægra eða jafnvel útflutnings-
verð fyrir 5.772 litra.
Annar bóndi leggur inn 200
þúsund litra af mjólk, fyrir
166.218 litra fær hann fullt verð.
Þannig er réttur stórbóndans til
óskerts markaös, meiri en þre-
faldur á viö hinn, sem I raun má
ekki viö neinni skeröingu.
Bóndi sem kæmi út með 300
ærgildisafurðir samkvæmt út-
tekt úr fortlðinni, lendir I 8%
skerðingu, og fær þvi ekki fullt
verðfyrir meira en 276 ærgildis-
afuröir, og það sem verra er, á
Gunnþór
Guðmundsson,
Dæli, V-Hún.
hann er sett helsi, og hann er
fjötraður við sina fortiö, sjálfs-
bjargarviðleitni hans til að ná
þvi marki, aö koma upp lifvæn-
legu búi fær engan byr á hærri
stöðum, svo hann er dæmdur til
að hokra við sára fátækt, eða
hætta ella, og er liklegra ab sá
kosturinn yrði valinn. Jafnvel
bóndi sem ekki væri með nema
200 ærgildisafurðir samkvæmt
hinni forneskjulegu úttekt, fær
ekki fullt verð nema fyrir 184
ærgildisafurðir, og engin von
um rúmkaðan kvóta.
Æskan hrakin
af heima-
slóðum
A flestum sveitabæjum er
eitthvaö af börnum og ungling-
um, sem eiga nokkrar kindur,
og fer gjarnan fjölgandi með
uppvextinum. Séu nú bændum
settar svo þröngar skorður, sem
allt bendir til, þá þarf hin friöa
forystusveit senniiega engu aö
kviða i framtiöinni, með of-
framieiðslu, verði æskan hrakin
þannig frá sinum heimaslóðum,
og er raunar liklegast að stór-
bændurnir standi þetta él af sér,
en þeir sem lenda neðarlega
hreinlega gefist upp gegn lög-
vernduðu misrétti. Getur þá svo
farið, að stærri bændur bæti þvi
viö sig sem sleppt var, þegar
aftur þarf að auka framleiðsl-
una.
Það eru aðeins frumbýlingar
sem fá rýmkaöan kvóta, og
verðUr maöur að vænta þess, að
þar verði ekki neitt músarholu-
sjónarmiö ráðandi.
Ég hef hér að framan vakiö
athygli á þvi hversu þetta
kvótafyrirkomulag felur i sér
mikið ranglæti á neðstu þrepum
kvótans, þó er betra að þola ein-
hverja skeröingu alveg niðurúr,
eins og gert er ráö fyrir, en aö
setja stólinn fyrir dyrnar með
þaö, að menn geti komiö sér upp
lifvænlegu búi. Nú getur það
verið að einstakir stórbændur
séu kannske búnir að leggja I
svo mikla fjárfestingu aö þeir
risi ekki undir þvi meö verulegri
búskerðingu. Vanda þessara
manna mætti að nokkru mæta
með beinum framlögum tii að
standast gjaldabyrði vegna af-
borgana af lánum, en ekki af-
henda þeim margfaldan rétt á
við aðra.
Tilgangur minn með þessum
skrifum er aö vekja athygli á
þvi sem ég tel óþolandi ann-
marka á kvótakerfinu, og lýst er
nokkuö hér aö framan. Margur
hugsar ef til vill sem svo aö of
seint sé að taia um þetta þegar
þaö hafi verið ákveöið með lög-
um. Ég er ekki að hvetja til lög-
brota, en lögum má breyta, og
hefir verið breytt, samanber
skattalögin. Ég vil hvetja bænd-
ur til aö vinna ötullega aö þvi,
að sniönir verði verstu van-
kantarnir af kvótakerfinu. Við
þurfum að standa vörð um eðli-
legt fjölskyldubú, enda þótt við
séum eftilvill ekki sjálfir I
verstu úlfakreppunni, þá veröur
aö vænta þess aö bændur vilji
ekki að stéttarbræður þeirra séu
sviptir frumstæðustu mann-
réttindum. Viö verðum lika að
vænta þess, að bændasamtökin
láti einskis ófreistað til að færa
þetta i betra horf. Þaö er ekki
svo litiö sem búið er að leggja i
að forma hiö svokallaða grund-
vallarbú. Meö þvi kvótafyrir-
komulagi sem nú á að fram-
kvæma, er áætlun um kaup
bóndans samkvæmt grund-
vallarbúinu aö engu gert, nán-
ast marklaust pappirsgagn.
Þannig etur byltingin börnin
sin, eins og komist hefur veriö
að oröi af ööru tilefni.
Aö lokum þetta: Kvótakerfiö
þarf að þróa I það horf, aö
grundvallarbúið eða hæfilegt
fjölskyldubú geti búiö viö
markaösöryggi og óskerta
framleiöslu. Jafnframt þarf aö
hamla gegn stórbúskap ein-
staklinga sem fá kannske þre-
faldan eöa fjórfaldan rétt á við
aðra. Trúlega mætti einnig að
skaðlausu draga eitthvað sam-
an framleiðslu rikisbúanna. Ef
bændasamtökin vinna ekki ötul-
lega að þessu, þá hafa þau gjör-
samlega brugöist sinu hlut-
verki.
tltsýnið til Bændahallarinnar
er nú nokkru mistri huliö, þó
þótti mér sem sæist til sólar
meöan hinn nýi landbúnaöar-
ráðherra var að halda ræðu slna
á búnaöarþingi, nú fyrir
skömmu siöan. Vonandi léttir
þokunni með hækkandi sól, og
þá mun aftur vora.
I april 1980
Gunnþór Guömundsson
Dæli
V-Hún
Nokkur orð
um jarðakaup
Borgarhrepps
Föstudaginn 18. april s.l.
birtist grein i Timanum „Um
jarðarkaup Borgarhrepps” og
er undirrituð af tveim
fullmektugum þeim Sveini
Bjarnasyni og Bjarna Arasyni.
Þar segjast þeir vera að
leiðrétta staðiausa stafi, visa
óhróðri á bug og rétta hallamál.
Við þetta má bæta eftirfarandi.:
Forkaups-
réttur eða
brask
Þegar Ræktun h.f. gerði
kaupsamning um jörðina
Heyholt lá það fyrir samkvæmt
samtölum við Svein Bjarnason.
og fleiri hreppsnefndarmenn,
svo og bréfi frá jaröanefnd, að
aldrei yrði leyfð sala sumar-
bústaöalanda úr landi Heyholts.
Þetta rýrði verðgildi jarðar-
innar. mjög, og gerði hreppnum
auðveldara með að ganga inn I
kaupin. Sem sé: Hrepps-
nefndarmenn og jarðanefnd
gáfu út yfirlýsingar, sem þeir
ætluðu sjálfir aldrei að fara
eftir, einungis I þeim tilgangi,
að séð verður, til að þrýsta
umsömdu kaupverði Ræktunar
h.f. og jarðeiganda niður. Slðan
ganga þeir inn I kaupin, og eins
og þeir segja „samkvæmt gild-
andi lögum”, þó að ég efist um
aö þau lög hafi veriö sett til aö
heimila svona brask, en á hitt
skal bent, að það liggur fyrir
skjalfest hjá Jarðanefnd Mýra-
sýslu aö það sé bein forsenda
þess að Borgarhreppur geti
keypt jörðina að úr henni verði
seldar landspildur undir 30-40
sumarbústaöi.
Hreppurinn gekk ekki inn i
kaupin fyrr en Bjarni Arason
var búinn að kanna hvernig
gengi að selja sumarbústaða-
lönd úr jörðinni. Hann auglýsti I
Timanum 22. september s.l.
sumarbústaðalönd á vestur-
landi og gaf upp simann 93-
7215.
Ég hringdi sjálfur i hann
og sagði hann mér að ég gæti
fengið þarna lönd keypt ilr landi
Heyholts svo vitt og breitt sem
ég vildi, en ég yrði samt að vera
fljótur að snara útpeningum, þvi
margir væru um hituna. Ég
fletti upp i simaskránni á bls.
330, og þar stendur: Bjarni
Arason, ráðunautur Þórólfsgötu
15, 7215, og getur hann sjálfur
brugðið sinu hallamáli á sima-
skrána, ef hann vill og leiðrétt
þar rangfærslur ef hann vill. 1
grein minni vik ég að heim-
reiðinni að Heyholti. Nú veit ég
þaö Sveinki að Sýsluvegasjóður
Mýrasýslu hefur i mörg horn að
lita, en hitt veit ég og aö ekki
hefur hreppsnefnd Borgar-
hrepps stuðlað að þvi að hann
liti i það horniö þar sem Heyholt
er.
Á að þegja
þegar menn
eru misrétti
beittir?
Þá er mér virt það til
vorkunnar að hafa skrifað grein
mina vegna þess að ég hafi ekki
náð eignarhaldi á Heyholtinu,
sú vorkunnsemi er óþörf. Hins-
vegar vorkenni ég fyrrverandi
eiganda jaröarinnar vegna þess
áð óprúttnir menn töldu honum
trú um að hann fengi aldrei að
selja úr henni sumarbústaða-
lönd. Ég vorkenni honum vegna
þess að þetta var aleiga hans, og
þeir sem tóku hana þurftu ekki
annað en að selja 5.4% af henni
til þess að greiða honum til fulls.
Og þvi skrifa ég þetta, þvi ég vil
spyrja: Er það ekki skylda
sýsluyfirvlda að kanna þetta
mál? Er ekki miklu réttara,að
Trésmiðja Sigurjóns og'
Þorbergs á Akranesi borgi beint
t.il fyrrverandi eiganda, svo að!
hver haldi sinu? Eða hver gefur
Hreppsnefnd Borgarhrepps
leyfi til að braska með þessa 15
hektara til þess aö eignast hina
265?
Óhróðri
vísað á bug
Þaö vill oft brenna við i fjöl-
mennum sveitum, að sögur
komist á kreik. Ein saga, svo
ljót, að fáir trúa, gengur nú
fjöllunum hærra og þarf þvi að
kveðast niður. Þvi vil ég spyrja
ykkur: Fyrrverandi eigandi
Heyholts ritaði ykkur bréf og
rifti kaupsamningi gagnvart
Borgarhreppi og sagðist snúa
sér aftur til Ræktunar h.f. sem
rétts viðsemjanda. Er það rétt
að þið hafið kallaö hann fyrir,
sagt honum að ykkur væri i lófa
lagið aö láta meta jörðina upp?
Er það rétt, að þið hafiö sagt
honum að ef það yrði gert yrði
hún metin á 10-20 milljónir, og
það væri allt sem þið þyrftuð aö
greiöa? Er það rétt, að þið hafið
sagt honum að önnur atriði
kaupsamningsins féllu niður, ef
þið gerðuð þetta? Er það rétt að
þið hafið sagt að þetta mynduð
þið gera, ef hann rifi ekki
umrætt bréf þegar i sundur ? Er
það rétt að gamli maðurinn hafi
rifið bréfið undir náðarsam-
legum augum ykkar? Ekki trúi
ég þessu, en gaman þætti mér
að sjá bréf þetta — órifið.