Tíminn - 18.08.1990, Blaðsíða 7

Tíminn - 18.08.1990, Blaðsíða 7
Laugardagur 18. ágúst 1990 Tíminn 7 LAUGARDAGURINN 18. AGUST 1990 matsreglur Amnesty um mann- réttindamál og réttarstöðu pólit- ískra fanga í fullu samræmi við orð og anda mannréttindayfirlýs- ingar Sameinuðu þjóðanna og annarra alþjóðlegra samþykkta um mannréttindamál og ákvæði lýðræðislegra stjóraskipunarlaga um það efhi. Ástand mannréttinda í skýrslu Amnesty kemur skýrt fram að í tvö horn skiptir um mannréttindabrot og grimmdar- lega stjórnarhætti. Þess eru fá dæmi að stjórn samtakanna telji sig þurfa að finna að gerðum rík- isvalds í þróuðum lýðræðisríkj- um hins vestræna heims. Sjaldan eru þær aðfinnslur stórvægilegar. Nefna má að Amnesty gerir at- hugasemdir út af ákvæðum í finnskum lögum um herskyldu, þar sem fínnskum ríkisborgurum er að vísu heimilt að neita að gegna herskyldu en verða í stað- inn að inna af hendi þegnskyldu- vinnu en helmingi lengri tíma en herskyldan er. Fáeinir finnskir karlar hafa mótmælt þessu ákvæði um lengri skyldutíma í annarri þegnskyldu en herþjón- ustu og hafa neitað að inna hana af hendi. Fyrir það hafa þeir mátt þola fangelsisvist. Amnesty held- ur því fram að ákvæði um lengri skylduþjónustu þeirra sem ekki vilja gegna herþjónustu séu íþyngjandi og hafi yfir sér refs- ingarsvip. Megi því líta á þá, sem ekki vilja lúta þessum lögum og dæmdir hafa verið til refsivistar, sem samviskufanga. Svíar kom- ast á blað hjá Amnesty fyrir að hafa sett sjö Kúrda í eins konar stofufangelsi vegna gruns um að þeir væru hryðjuverkamenn. Það kemur reyndar í ljós að sænska stjómin hélt á hinn bóginn hlífi- skildi yfir þessum mönnum með því að vísa þeim ekki úr landi til Tyrklands, því þar biðu þeirra of- sóknir. Fundið er að aðbúnaði hryðjuverkafólks í Vestur-Þýska- landi sem talið er vera í óeðlilegri einangrun, sem stjórnvöld reynd- ar telja óréttmætar ásakanir og verður ekki séð að aðfinnslum gegn vestur- þýskum stjórnvöld- um sé haldið mjög til streitu. í Bretlandi gerðist það að fjórir fangar er setið höfðu í fangelsi síðan 1975, dæmdir fyrir morð með sprengjuárás, hefðu fengið mál sitt endurupptekið og verið látnir lausir þar sem sannað þótti að lögreglumenn hefðu borið ljúgvitni gegn þeim um sekt þeirra. Flest mál af þessu tagi snerta hryðjuverk Irska lýðveld- ishersins svokallaða (IRA). Bresk stjómvöld taka hart á slík- um glæpum og er það vorkunnar- mál. Hins vegar segir í skýrslu Amnesty að dómstóll hafi fjallað um mál fólks frá Sri Lanka sem leitað hafði hælis sem pólitískir fióttamenn, en verið sent heim gegn vilja sínum. Dómur féll þannig að Bretum væri skylt að veita þeim hælisvist og mættu þeir snúa til Bretlands aftur. Lýðræði og harðstjórn Ef mannréttindabrot mega telj- ast fá og tiltölulega litilvæg í lýð- ræðislöndum, verður annað uppi á teningnum, þegar horft er til ástands í þessum efhum í öðrum heimshlutum, þar sem flest skort- ir á að mannréttindi, lýðræðisleg- ir stjómarhættir og mannúðlegt réttarfar ríki. Um þessi ríki á það við sem segir í inngangskafla Amnestyskýrslunnar að þúsundir manna séu fangelsaðir, sæti mis- þyrmingum og dauða af hálfu stjórnvalda, sem með tillitslausri harðneskju berja niður þjóðemis- hreyfíngar eða réttindakröfur minnihlutahópa. Það kemur einn- ig í ljós að þjóðemisdeilur og átök um þjóðtungur og þjóð- U .\ iii i&ii menningu eru algengasta orsök ófriðarástands, mannréttinda- brota og misþyrminga á fólki, þótt samfaraþví séu efhahagsleg- ar ástæður og stéttamunur, mis- munur auðs og fátæktar, sem aldagamlar erfðavenjur ráða auk þess miklu um. I Amnestyskýrslunni segir að samtökin geri sér grein fyrir að þessi pólitíska, félags- og efna- hagslega fiækja ögri rikisstjórn- um og víða séu það samtök utan ríkisvaldsins sem fremji stærstu mannréttindabrotin. Það kemur lika fram að þjóðeraisdeilur eiga oft rætur í landa- og landamæra- skipan frá nýlendutímum sem ekki tók tillit til þjóðemis og þjóðmenningar, heldur lá þvert í gegnum þjóðlönd og klauf þjóðir og ættfiokka á óeðlilegan og ómannúðlegan hátt. En það má líka ráða af þessari skýrslu að þjóðmenningarátök og ættflokkastríð, sem svo oft eru tilefhi miskunnarleysis og ómannúðlegra stjóraarhátta, eru heimatilbúinn vandi og verður ekki endalaust skrifaður á reikn- ing nýlenduherra eða heims- valdastefhu. Svo augljóst sem það er að fyrir hendi eru andstæð- ur velsældarríkja „Norðursins" og fátæktarheims „Suðursins", andstæður sem framtíðin mun vafalaust glíma við af meiri al- vöru en nú á sér stað, verða menn einnig af raunsæi að horfast í augu við heimagerðar og land- lægar innri andstæður þróunar- landanna, þriðja heimsins, eða hvað menn vilja kalla álfur og heimshluta utan Evrópu og evr- ópskrar menningar. Skýrsla Am- nesty er til vitnis um það, að þjóðfélagsgerð, menning og menntunarstig í þriðja heiminum er svo sérstakrar gerðar og svo gjörólíkt sem er í þróuðum lýð- ræðislöndum, að fyrirætlanir um að yfirfæra evrópska stjómskipan á aðstæður þessara þjóða eða fyr- irskipa þeim að meðtaka jafhrétt- is- og réttarfarshugmyndir evr- ópskrar menningar virðist dæmt til að mistakast. Því fer fjarri að til sé einföld lausn á þeim vanda sem mannúðarsamtök á borð við Amnesty International vekja máls á og beina ljósum að. Þrátt fyrir virðingarverða starf- semi Sameinuðu þjóðanna í hálf- an fimmta áratug og viðleitni þeirra til þess að setja mannkyn- inu mannúðlegar samskiptareglur yfír höf og álfur, er heimurinn víðs fjarri því marki að hafa slétt- að út þann ógnarmun sem er á menningargerð og menntunar- stigi, þjóðfélagsgerð og þekking- arstigi, svo að gera megi þjóðum heims fært að talast við á sama hugsunar- og hagsmunagrund- velli. Sameinuðu þjóðirnar Lestur skýrslu Amnestysamtak- anna minnir á þá staðreynd að Sameinuðu þjóðirnar eru ekki samtök lýðræðisþjóða, ekki sam- tök ríkja sem fordæma einræði, einsfiokksstjómir, kynþáttakúgun, mannréttindabrot og ómannúð- legtréttarfar og dómskerfi. Sam- einuðu þjóðirnar em hins vegar sjálft ríkjasafn heimsins fremur en þjóða saman komið á einn stað. Fæst þeirra íikja sem aðild eiga að Sameinuðu þjóðunum fullnægja þeim kröfum sem á hátíðastund- um em taldar bera uppi hugsjón samtakanna. Lýðræðislegt stjóm- arfar er miklu fágætara í heimin- um en ætla mætti af fjölda aðildar- ríkja Sameinuðu þjóðanna og samanburði á því og efhi og orð- um stofnskrár samtakanna og ákvæðum mannréttindasáttmál- ans. Aðild að Sameinuðu þjóðun- um er ekki bundin þvi að þátttöku- landið sé lýðræðisríki í réttarskiln- ingi Evrópumenningar. Þetta er ekki sagt til þess að hefjast skuli handa um að hreinsa samtök Sam- einuðu þjóðanna af aðild hinna „óverðugu". Hins vegar ættu kynnin af Sameinuðu þjóðunum að opna augu manna fyrir þeim ógnarmun sem er á þjóðum heims og þjóðmenningu, að andstæður og árekstratilefhi felast ekki í því að sjá heiminn sem þverskomar blakkir sem kenndar em við höf- uðáttir á landabréfi, Austur-Vest- ur, Norður-Suður, heldur á hvert heimssvæði, hver heimsálfa, við sinn innri vanda að stríða sem finna verður „heimagerða" lausn á af því að vandinn er heimamál.

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.