Tíminn - 08.12.1994, Síða 8

8
fMHMW
Fimmtudagur 8. desember 1994
Moloto, œttbálkshöfbingi sem lébi flóttafólki undan galdrafári land undir þorp.
Galdrafár í Subur-Afríku
Nelson Mandela á yngri árum: margir yngri „félaga" hans hafa ekki borib úr býtum þab sem þá hafbi dreymt
um.
Yfír 75 manneskjur
hafa á árinu verib
brenndar fyrir
meinta galdra í
nokkrum hluta
Transvaal
Galdratrúin er á uppleib
í Suöur- Afríku hinni
nýju," segir Robert
Thornton, prófessor í mann-
fræði vib Witwatersrand-há-
skóla í Jóhannesarborg.
Hann hefur ab líkindum tals-
vert til síns máls. í hérabi
einu í Norbur- Transvaal hafa
rúmlega þrjátíu blökku-
mannafjölskyldur byggt sér
nýtt þorp. Þetta fólk á þab
sameiginlegt ab þab hefur
verib sakab um galdra og af
þeirri ástæbu flúib heimili
sín. Þab hefur safnast saman
og byggt sér þorp til ab reyna
ab tryggja sér afkomu og ör-
yggi-
Nornaþorp
Héraðsmenn kalla þetta nýja
byggða ból Nornaþorp. Þab
samanstendur af nokkrum kof-
um byggöum úr þurrkaöri leöju
og blikkplötum. Umhverfis það
er geröi úr greinum til aö halda
innangarðs fáeinum holdgr-
önnum hænsnum og geitum,
sem eru búpeningur þorpsbúa.
Þeir hafa fulla ástæðu til að
óttast um sig. Þar í héraðinu
hafa yfir 75 manneskjur veriö
brenndar fyrir galdra á þessu
ári. Eitt af því, sem einkennir
Suður-Afríku eftir apartheid, er
vaxandi heift sem beinist ab
fólki sem grunað er um galdra.
Galdratrú er fastur liður í
átrúnaði almennings víöast
hvar í Afríku sunnan Sahara og
blökkumenn í Suður- Afríku eru
í því engin undantekning.
Christina Lamb, blaðamaður
við breska Sunday Times, segir
frá blökkumanni í áminnstu
héraði, Jack Matsipane að nafni.
Fjórtán ungmenni frá þorpinu
hans, Segkopo, fórust er rúta
sem þau voru með lenti í um-
ferðarslysi. Við jarðarför ung-
mennanna hélt barn eitt,
drengur, því fram að faðir Jacks,
Speelman Matsipane, og kona
að nafni Mamiagabo Makwele,
hefðu valdið slysinu með göldr-
um. Bæði vom þau öldruð,
Matsipane 77 og Makwele 85
ára.
Þorpsbúar komu saman á
fund til að ræöa ásakanir
drengsins. Fann fundurinn
gamalmennin tvö sek og var
hár aldur þeirra helsta sönnun-
argagnið, líklega á þeim for-
sendum að þeim hefði vart orð-
iö svo langs lífs auðið, ef þau
hefðu ekki notið til þess kunn-
áttu sinnar í fjölkynngi.
Barinn grjóti og
brenndur
Að kvöldi sama dags söfnuð-
ust yfir fimmtíu þorpsbúar sam-
an og vopnuðust bareflum og
grjóti. Þeir héldu fyrst til kofa
Makwele, drógu hana út, helltu
yfir hana steinolíu og brenndu
hana til bana fyrir augunum á
dótturdóttur hennar, Rachel að
nafni, og dóttur Rachelar sem er
aöeins fárra ára gömul.
Hópurinn hélt því næst áfram
til híbýla Matsipane-fólksins,
sem var meðal efnaðri fjöl-
skyldna í þorpinu. Speelman
Matsipane var blindur og þjáð-
ur af liöagigt. Sonur hans segir
svo frá.: „Við vorum nýbúin að
borða. Við vissum að þeir höfðu
brennt gömlu konuna, en það
var enginn hávaði úti. En allt í
einu kom fjöldi fólks, þaö var
eins margt og bútar í eldiviðars-
tafla. Það æpti og dansaði toy-
toy (einskonar stríösdans). Þaö
kveikti í einum af kofunum
okkar og einhverjir hrópuðu:
„Hvar eru þessar galdrakindur?"
Þeir kveiktu í öðrum kofa og
tóku síðan föður minn. Þeir
drógu hann út og börðu hann
grjóti. Síðan kveiktu þeir bál og
lögöu hann á það. Hann var
blindur og gat varla gengið.
BAKSVIÐ
DAGUR ÞORLEIFSSON
Hvernig í ósköpunum átti hann
að geta verið galdramaður?"
Mest fer fyrir galdraákærum á
regntímanum. Þá er þrumu-
veörasamt á þessum slóðum og
allalgengt aö eldingar valdi
tjóni, verði mönnum að bana
t.d. Um það er algengt að kenna
meintu galdrafólki. Fyrir því
varð kona að nafni Machuene
Lebojo. Hún flýði frá þorpinu,
þar sem hún bjó, ásamt manni
sínum og Moloto, ættbálks-
höfðingi sem er kona, lét hana
hafa landskika til ábúðar. Það
var upphaf Nornaþorps.
Herskáir „félagar"
forgangsmenn
Fólk það, sem veröur fyrir
galdraofsóknum, á það margt
sameiginlegt með ofsækjendum
sínum að það trúir á galdra. Þaö
gerir t.d. Lebojo, en hún segir
samt að raunverulega ástæöan
til ofsóknanna á hendur henni
hafi verið öfund. Fjölskylda
hennar hafi verið meðal þeirra
efnaðri í þorpinu þeirra, átt fal-
leg húsgögn, bíl, sjónvarp og
boröað kjöt næstum daglega.
Nú hafa þau varla annað til
matar en mjölgraut og tómata.
Lögreglan þar í héraðinu segist
telja að galdraákærurnar séu
oftast aðferð til að ná sér niðri á
nágrönnum sem manni er illa
við.
Galdraákærur eru ólöglegar
samkvæmt suðurafrískum lög-
um, settum meðan hvítir menn
réðu þar. Mörgum málum af því
tagi hefur undanfarið verið vís-
að til dómstóla, en enginn enn
verið sakfelldur.
Sennilegt er aö grunnástæöa á
bakvið galdrafár þetta sé að nú,
þegar blökkumenn hafa náð
völdunum í Suður-Afríku, eigi
sér stað endurreisn ýmislegs í
siðum þeirra, sem bælt var niö-
ur á valdatíð hvítra manna. En
eftirtektarvert er að þeir, sem
standa fyrir galdrafárinu, eru yf-
irleitt ekki ráðamenn ættbálka,
sem kannski hefði mátt ætla að
öðrum fremur vildu endurreisa
forna siði, heldur ungir „félag-
ar" („comrades"), sem í viður-
eigninni við apartheid voru í
liði Afríska þjóðarráösins (ANC)
og fleiri samtaka blökkumanna
sem beittu sér gegn þáverandi
valdhöfum. Flestir þessara ungu
manna eru lítt menntaðir og
hafa margir orðið fyrir von-
brigðum meö hina nýju Suður-
Afríku ■ Nelsons Mandela. For-
ingjar þeirra í viðureigninni við
apartheid lofuðu þeim gjarnan
gulli og grænum skógum að
sigri unnum, en eins og vænta
mátti hefur orðið bið á efndum
þeirra fyrirheita. „Félagarnir"
eru gramir og ráðvilltir út af
þessu og leita skapi sínu útrásar
með ýmsu móti. ■