Lesbók Morgunblaðsins - 22.07.2006, Page 9

Lesbók Morgunblaðsins ˜ 22. júlí 2006 | 9
Þ
að er hægt að rekja eitt af
fyrstu verkefnunum sem Jean
Nouvel fékk til ársins 1977
þegar kvensjúkdómalæknir og
ákafur unnandi byggingarlistar
bað hann um að hanna hús fyr-
ir sig. Svo mikill var áhugi læknisins að hann
setti strax upp það skilyrði að góð samvinna
yrði á milli þeirra meðan á öllu hönnunarferl-
inu stæði. Þessi ósk
fékk mjög góðar
móttökur frá unga
arkitektinum og gaf byr undir tilfinn-
ingaríkar samræður við fjölskylduna um
hvernig húsið þeirra myndi verða.
Þó að verkefnið yrði til upp úr samræð-
unum og allir væru ánægðir þá fékkst ekki
byggingarleyfi fyrir húsið. Stjórnvöld stað-
arins stimpluðu verkefnið sem stælingu sem
lagaði sig ekki að umhverfinu. En þrátt fyrir
að arkitektinn þyrfti að gefa eftir og gera
nauðsynlegar breytingar skildi hann ekki við
tækifærið ónotað heldur notfærði hann sér
það til að draga upp endanlega ímynd húss-
ins.
Að hafa „gagnrýna“
byggingarlist að settu markmiði
Jean Nouvel hafði verið sannfærður um, allt
frá stúdentsárunum, að ekki væri hægt að
skapa byggingarlist án þess að fylgja eigin
málstað. Á því tímabili hafði hann upplifað
maí ’68 stúdentaóeirðirnar og óspektirnar í
Listaháskólanum sem brutust út vegna kröfu
nemendanna um að endurskipuleggja þyrfti
arkitektafagið, hvetja þyrfti til samræðna við
notandann og að stuðla að lýðræðislegu ferli
við vinnslu hvers verkefnis. Nemendurnir
drógu það í efa að hægt væri að segja til um
hvers konar byggingarlist ætti að skapa og í
hvað hún ætti að breytast. Afstaða Nouvels
var skýr. Það þyrfti að leita eftir frelsi innan
arkitektafagsins og aðhyllast viðhorf efa-
semdarinnar – að efast, hlusta á og notfæra
sér mótsagnir og einkenni aðstæðna og hvers
staðar fyrir sig.
Til þess að ná fram þessu langþráða frelsi
gat gagnrýnin afstaða Nouvels ekki takmark-
að sig við kenningafræðilega texta né heldur
pappírsarkitektúr. Honum var nauðsynlegt
að styðja rök sín með því að tengja þau við
viðfangsefni byggingarlistarinnar og borg-
arinnar og jafnvel að byrja á því að vilja
breyta meirihluta laganna sem stjórnuðu
byggingariðnaðinum. Hann var einn af stofn-
endum Marz 1976-hreyfingarinnar og Arki-
tektasambandsins sama ár. Einnig skipulagði
hann óformlega arkitektasamkeppni um end-
urbætur í Les Halles-hverfinu og um leið
reyndi hann að koma í veg fyrir sölu og nið-
urrif gömlu húsanna þar í hverfi. Nouvel og
félagar hans gáfu út stefnuyfirlýsingar, tóku
götuna yfirráðum nokkrum sinnum, börðust
gegn eðli fagsins sem eins konar hlutafélagi
og gegn þeim lóðareglugerðum sem hljóðuðu
upp á tæknilega útfærslu lausna fremur en
mannúðarstefnu. Að síðustu, harðfylgin starf-
semi Nouvels hefur ávallt beinst gegn úrelt-
um reglugerðum.
Bygging hússins
Þetta var staðan þegar Dick læknir bað Jean
Nouvel um að hanna húsið sitt.
Lóðin fyrir fyrirhugað hús var í Troyes,
miðaldarborg í Champagne-héraðinu suð-
austur af París. Borgin er annars þekktur
ferðamannastaður þar sem miðbærinn auð-
kennist af þröngum göngugötum. Hvort sín-
um megin við þær standa hús sem einkenn-
ast af sýnilegum línum burðargrindanna á
framhliðum sínum. Auk þessa er Troyes enn
kölluð helgistaður myndskreyttra glugga, list
sem prýðir hinar tíu kirkjur miðborgarinnar,
og viðheldur orðstír sínum um að vernda
elstu opinberu byggingarnar sem Frakkland
státar af. Víngerð er líka enn við lýði.
Samvinnan milli Dicks læknis og Jean
Nouvel við hönnun hússins var mjög mik-
ilvæg. Það tók langar síðdegisstundir að skil-
greina dvalarrýmin og að þau myndu laga sig
sem best að ólíkum meðlimum fjölskyld-
unnar. Þeir komu sér saman um að aðalrými
hússins myndu hafa nokkrar hvelfingar, þó
með því að fylgja eðli verklýsingarinnar. Af-
leiðingin var sú að stóra stofan var staðsett
undir hvítmálaðri hvelfingu. Einnig var gert
ráð fyrir stóru leiksvæði fyrir börnin þar sem
hvert og eitt þeirra ætti sér litla bogadregna
útbyggingu sem hefði það hlutverk að vera
gott svefnherbergi fyllt öryggistilfinningu.
Þegar teikningarnar voru lagðar inn hjá
byggingarmálanefnd borgarinnar var um-
sækjanda synjað um byggingarleyfi með
þeim ummælum að hönnunin væri stæling af
bísantískri byggingarlist og væri þar af leið-
andi ekki í samhengi við miðaldaborgina Tro-
yes. Þessi úrskurður olli miklum vonbrigðum.
Þar var sagt að húsið yrði ekki hluti af
staðnum, stað sem á hinn bóginn, samkvæmt
Nouvel „var sambland af ósamstæðum eft-
irlíkingum af síðari tíma svæðisbundnum
byggingum og stórmörkuðum, eplagrænum
að lit“.
Arkitektinn áfrýjaði dóminum til borg-
arráðs, skrifaði formanni héraðsdóms og
jafnvel byggingamálaráðherra. Þetta hafði
engin áhrif. Uppgefinn, og þrátt fyrir að hon-
um hafi tekist að viðhalda innra rými hússins
óbreyttu, átti hann engra annarra kosta völ
en að gera þær breytingar og viðbætur sem
hann hafði verið beðinn um að gera við fram-
hliðarnar.
Þrátt fyrir allt vildi Nouvel ekki eyðileggja
þetta tækifæri til þess að gera menning-
artengda stöðu sína sterkari. Þegar arkitekt-
inn sótti um nýtt byggingarleyfi, lagði hann
fram svo stuttaralegar teikningar að þær
villtu um fyrir embættismanninum. Embætt-
ismaðurinn samþykkti teikningarnar og
stuttu síðar hófust framkvæmdir við að
byggja húsið. Nouvel notfærði sér atburðinn
til þess að skapa endanlega ímynd hússins og
ákvað að mynda för á útveggina eftir ritskoð-
unina. Hann minntist þessa þáttar um eyði-
leggingu með því að þræða línu með rauðum
múrsteini inn í vegginn sem segði til um þær
breytingar sem höfðu verið neyddar upp á
útveggi hússins.
Auk þess að vera fágað og einfalt einbýlis-
hús, ber hús Dicks vitni um persónuleg við-
horf arkitektsins og verkkaupans um að forð-
ast hvers konar vangaveltur um stíla. Í stað
þess verður það að byggingarlist sem á ræt-
ur sínar að rekja til samræðna og menning-
artengdra gilda.
„Hlutverk arkitekta er að skapa menningartengda skilgreiningu á hinu byggða umhverfi.“ J. Nouvel
Hús Dicks í Troyes
í Frakklandi
eftir Jean Nouvel
Íbúavænt Samræðurnar við verkkaupann lögðu línurnar að dvalarrýmunum sem aðlöguðu sig að ólíkum meðlimum fjölskyldunnar.
Ritskoðað hús Þó að arkitektinn hafi þurft að gefa eftir og leggja fram umbeðnar breytingar notfærði
hann sér atburðinn til þess skapa endanlega ímynd hússins og merkti för eftir ritskoðunina á útveggina.
Ljósmynd/Gaston
Arkitektinn Jean Nouvel (f. 1945) er einnig höf-
undur viðbyggingarinnar við Reina Sofía safnið
í Madrid og Torre Agbar í Barcelona, og tók þátt
í samkeppninni um Tónlistarhúsið í Reykjavík.
Teikningarnar Ákafar samræður arkitektsins og
læknisins leiddu til verkefnis sem allir aðilar
voru fullsáttir við. Þrátt fyrir það, fengu teikn-
ingarnar ekki nauðsynlegt byggingarleyfi.
Ný hugmynd Hús Dicks var fyrsta verkefnið sem
Nouvel kallaði „gagnrýna byggingarlist“.
Eftir Halldóru Arnardóttur
og Javier Sánchez Merina
Saga húsanna