Morgunblaðið - 09.10.2006, Page 26

26 MÁNUDAGUR 9. OKTÓBER 2006 MORGUNBLAÐIÐ
UMRÆÐAN | PRÓFKJÖR
Bréf til blaðsins
Morgunblaðið Hádegismóum 2, 110 Reykjavík  Bréf til blaðsins | mbl.is
NÚ ER skólastarf
komið í fullan gang
og börn á öllum
aldri trítla eftir göt-
um borgarinnar. Öll
börn eru hvött til að
ganga í skólann til
að efla heilsu sína.
En sú för er ekki
hættulaus fyrir litla
fætur og margt sem
þarf að varast. Bílar
virðast oft lengra í
burtu en þeir í raun
eru og fara mun
hraðar yfir en börn-
in gera sér grein
fyrir. Á bílstjórum
hvílir sú ábyrgð að
aka á löglegum
hraða, virða um-
ferðar- og gang-
brautarljós og gæta
fyllstu varúðar við
aksturinn.
Gangbrautarljós
eru iðulega staðsett
nálægt skólum og
ætlast til að skóla-
börn noti þau til að
komast yfir götuna.
Til að gangbraut-
arljósin virki sem skildi þurfa gang-
andi vegfarendur að nota þau rétt og
ökumenn að bregðast rétt við þeim.
Allir vita hvað rautt ljós þýðir en
gula ljósið virðist vera einhverjum
vafa bundið. Gult ljós, kæru öku-
menn, þýðir ekki að þið eigið að gefa
allt í botn til að komast yfir, heldur
segir það okkur að hægja á og
stöðva. Það er ótrúlegt að vera við
gatnamót og sjá allan þann fjölda
sem fer yfir þau á rauðu ljósi.
Nauðsynlegt er að kenna börnum
rétta notkun gönguljósa og brýna
fyrir þeim að nota þau. En það er
ekki nóg að börn noti umferðarljósin
heldur þurfa þeir sem eldri eru einn-
ig að nota gangbrautarljósin rétt. Í
sumar fóru flest 5 – 6 ára börn í Um-
ferðarskólann og lærðu að græni
karlinn segir okkur að fara af stað
en sá rauði segir okkur að bíða. Þó
börnunum sé einnig kennt að horfa
og hlusta þá er græni karlinn oft
áhrifameiri og þau hlýða honum og
fara af stað. Því er lífsnauðsynlegt,
barnanna vegna, að ökumenn að
virði einnig þessa litríku karla og
stöðvi bifreiðar sínar á rauðu gang-
brautarljósi.
En vandamálið er ekki einskorðað
við ökumenn heldur einnig fullorðna
gangandi vegfarendur. Oftar en ekki
má sjá börnin stoppa við umferð-
arljósin og ýta á takkann svo kemur
fullorðin manneskja og gengur yfir
götuna á móti rauðu ljósi. Hvernig
getum við ætlast til þess að börnin
noti umferðarljósin ef við gerum það
ekki. Raunveruleikinn er nefnilega
sá að börn læra það sem fyrir þeim
er haft en ekki af því sem hinir full-
orðnu segja þeim að gera. Við erum
fyrirmyndir barnanna okkar og það
er eitt mikilvægasta hlutverkið sem
við tökum að okkur þegar við verð-
um foreldrar.
DAGBJÖRT H.
KRISTINSDÓTTIR
hjúkrunarfræðingur og starfar á
slysavarnasviði Slysavarnafélagsins
Landsbjargar.
Gangbrautir
eru þarfaþing !
Frá Dagbjörtu H.
Kristinsdóttur:
Morgunblaðið/Ómar
Fullorðið fólk þarf að vera góð fyrirmynd í umferð-
inn og nauðsynlegt er að kenna börnum rétta notkun
gönguljósa og brýna fyrir þeim að nota þau.
ER ÞAÐ satt að íslenskir neyt-
endur láti hvað sem er yfir sig
ganga? Bíti bara á jaxlinn eins og
forfeður okkar þeg-
ar mjölið var
skemmt og vogin
röng á dögum
danskra einok-
unarkaupmanna?
Eru það einu við-
brögð okkar við
vaxtaokri bankanna,
ólögmætu verð-
samráði olíufélaganna og hæsta
matarverði í heimi? Við hristum höf-
uðið, hneykslumst svolítið og höld-
um svo áfram eins og ekkert hafi í
skorist. Rödd neytenda heyrist
sjaldan, lítið fer fyrir gagnrýninni,
krefjandi umræðu eða mótmælum.
En það eru til samtök hér á landi
sem starfa í þágu neytenda.
Um nýliðna helgi héldu Neyt-
endasamtökin þing sitt. Félagar í
samtökunum eru rúmlega tíu þús-
und. Það þýðir að stór hluti íslenskra
heimila tengist samtökunum. Fé-
lagar fá Neytendablaðið sent árs-
fjórðungslega fullt af hagnýtum
upplýsingum og fróðleik. Samtökin
reka upplýsinga- og kvörtunarþjón-
ustu sem þúsundir manna notfæra
sér á hverju ári. Þau reka marghátt-
aða starfsemi og standa vörð um hag
neytenda í landinu. Áhrif samtak-
anna eru hinsvegar ekki í samræmi
við félagafjölda og mikilvægi. Sam-
tök framleiðenda og þrýstihópar fyr-
irtækja virðast hafa greiðari aðgang
að stjórnmálaflokkum og stjórn-
málamönnum sem ráðið hafa í ís-
lensku samfélagi síðustu árin. Þessu
þarf að breyta.
Neytendur vilja virka samkeppni,
ekki einokun eða fákeppni
Á þingi Neytendasamtakanna
voru samþykktar ályktanir þar sem
fram koma kröfur íslenskra neyt-
enda. Þær helstu eru:
– Matvöruverð lækki nú þegar:
Vörugjöld verði afnumin, virð-
isaukaskattur afnuminn, samkeppn-
iseftirlit hert.
– Landbúnaðarstefnunni verði
breytt. Tollar og innflutningskvótar
á kjúklinga- og svínakjöti verði lagð-
ir af nú þegar og innflutningur gef-
inn frjáls. Tollar á innfluttum mjólk-
urvörum, nautakjöti og lambakjöti
lækki þegar í stað og falli niður inn-
an fárra ára.
– Fjármálastarfsemi: Bil milli út-
láns- og innlánsvaxta lækki, lántöku-
kostnaður lækki, uppgreiðslugjöld
falli niður að mestu og stimpilgjöld
af lánum falli niður.
– Kröfur um aukið eftirlit og upp-
lýsingagjöf varðandi trygginga-
starfsemi, lyfjamarkaðinn og erfða-
breytt matvæli.
– Að ákæruvaldið og dómstólar
dragi til ábyrgðar þá sem stóðu fyrir
mesta viðskiptasamsæri síðari ára
með verðsamráði olíufélaganna.
Hvar eru málsvarar neytenda?
Nú þegar kosningar eru í aðsigi
og stjórnmálamenn og flokkar
kynna stefnumál sín, ættu íslenskir
neytendur, almenningur í landinu,
að kynna sér málflutning þeirra ofan
í kjölinn. Hver er afstaða þeirra til
sjónarmiða neytenda? Hverjum er
treystandi? Takið vara á úlfum í
sauðagærum, varist fagurgala
stjórnmálamanna sem varið hafa
forréttindi olíufélaga, trygginga-
félaga, úrelts landbúnaðarkerfis,
vaxtaokurs og lyfjarisa. Hvaða
flokkar hafa setið að kjötkötlunum
með risunum í íslensku efnahagslífi?
Hverjir hafa skammtað sneiðarnar?
Íslenskir neytendur geta tekið málin
í sínar hendur með því að beina
stuðningi sínum og atkvæðum í þann
farveg sem tryggir afkomu þeirra og
framtíð. Nú er tækifærið!
Hvar er flokkur neytenda?
Eftir Sigurð Pétursson
Höfundur er bæjarfulltrúi í Ísa-
fjarðarbæ og býður sig fram í próf-
kjöri Samfylkingarinnar í Norð-
vesturkjördæmi.
HÚSNÆÐI og það félagslega og fjárhagslega öryggi
sem öruggri búsetu fylgir tilheyrir grundvallarþörfum
allra. Þennan mikilvæga þátt þarf að greiða niður með
ýmsum hætti. Byggingu og kaup íbúða
fyrir þá sem ráða ekki við kaup eða leigu
á almennum markaði má örva og tryggja
með niðurgreiðslu vaxta og beinum
stofnframlögum og þeir sem betur geta
bjargað sér eiga að njóta skatthagræðis.
Mistök
undanfarinna ára
Sitjandi ríkisstjórn hefur tekið röð
rangra ákvarðana sem leitt hafa til versnandi afkomu al-
mennings og skertra möguleika vinnandi fólks til eigna-
myndunar. 1998 var ákveðið að hætta niðurgreiðslu
vaxta vegna félagslegs húsnæðis fyrir tekjulága. Vaxta-
hækkun átti að gerast í áföngum þar til eðlilegum mark-
aðsvöxtum yrði náð. Á móti breytingunum skyldi unnið
með viðbótarlánum til kaupa á eignaríbúðum og eflingu
vaxtabóta- og húsaleigubótakerfisins. Fögur markmið en
engar efndir. Markaðsáhrif breytinganna urðu mikil.
Eftirspurn jókst án þess að framboð ykist. Fast-
eignaverð og húsaleiga hækkaði sem og lánsþörf og
greiðslubyrði. Hundruðum fjölskyldna, sem áður fengu
úrlausn í félagslega eignaríbúðakerfinu, var vísað á van-
þroskaðan leigumarkað eða á almennan húsnæð-
ismarkað með fyrirheitum um fyrirgreiðslu í húsbréfa-
og vaxtabótakerfinu. Engin tilraun var gerð til þess meta
eða milda áhrif lagabreytinganna og þeim ekki mætt með
fullnægjandi hækkun húsaleigubóta eða breytingum á
vaxtabótakerfinu. Steininn tók úr eftir síðustu kosningar
þegar Íbúðalánasjóður tók að veita 90% húsnæðislán í
harðari samkeppni við bankana á sama tíma og lagt var í
gífurlegar framkvæmdir í atvinnulífinu. Þetta leiddi til
nýrrar sprengingar á húsnæðismarkaði. Afleiðingin er
óbærileg skuldsetning almennings og rýrnandi lífskjör.
Hvað þarf að gera
Hefja þarf endurnýjun félagslega húsnæðiskerfisins
og treysta hlutverk og ábyrgð hins opinbera. Taka verð-
ur upp ótekjutengdar húsaleigubætur, hækka vaxtabæt-
ur og örva byggingu almenns leiguhúsnæðis með skil-
yrtum stofnstyrkjum. Gera þarf nauðsynlegar
breytingar á rekstrarumhverfi fyrirtækja, hvort heldur
þau eru í einkaeigu eða opinberri, sem vilja eiga og reka
íbúðarhúsnæði til útleigu og breyta samhliða húsa-
leigulögum þannig að hagsmunir leigjenda verði tryggð-
ir.
Það er verk að vinna
Ég tel að Samfylkingunni sé best treystandi til þess að
vinna þau í sátt við allt samfélagið. Ég hvet þig eindregið
til þess að taka þátt í prófkjöri Samfylkingarinnar í Suð-
vesturkjördæmi þann 4.11. næst komandi og leggja þitt
af mörkum til að móta sterkan og frambærilegan fram-
boðslista í kjördæminu. Ég vil taka 2.–3. sætið á þeim
lista og óska eftir stuðningi þínum.
Varanleg og örugg húsnæðisúrræði
Eftir Magnús M. Norðdahl
Höfundur er lögfræðingur ASÍ og býður sig fram í 2.–3.
sæti á framboðslista Samfylkingarinnar í SV-kjördæmi.
Í FYRRI grein minni um þetta
efni fjallaði ég um hvort sum pen-
ingaspil væru skaðlegri en önnur og
hvaða upplýsingar
rannsóknir hafa
fært okkur. En
hvernig er þessum
málum háttað hjá
hinum Norð-
urlandaþjóðunum?
Í september sl.
átti stjórn norrænna
samtaka um spila-
fíkn (SNUS stiftelsen Nordiska
salskapet for upplysning om spel-
beroende) fund hér á landi. Í Sví-
þjóð eru meðferðarúrræði fjár-
mögnuð af rekstrarfé peningaspila.
Fjölbreytt meðferðarúrræði er að
finna í flestum þessara landa s.s.
meðferð á dagdeild/göngudeild,
upplýsingamiðstöðvar, forvarn-
arprógrömm og sjálfshjálparhópa.
Aðstandendum býðst að sækja
stuðningshópa/meðferð. Aldurs-
takmark til að spila peningaspil í
Svíþjóð er 20 ára, en 18 ára í spila-
kassa. Konur eru í Svíþjóð stækk-
andi hópur sem spila á netinu.
Norðmenn eru að berjast við ámóta
aukningu og hafa ákveðið að banna
spilakassa frá og með 1. júlí 2007. Í
Finnlandi er aldurstakmarkið 15 ára
til að fá að spila í spilakössum.
Margt er líkt með Norðurlönd-
unum og íslenskum veruleika í þess-
um efnum. Karlar og þá aðallega
ungir drengir eru í meirihluta. Vin-
sælustu spilin eru spilakassar og
peningaspil á netinu. Þessar þjóðir
hafa allar orðið þess áskynja að lík-
ur eru á tengslum milli spilafíknar
og annarrar fíknar og spilafíknar og
ofvirkni og athyglisbrests. Pen-
ingaspil er vaxandi iðnaður sem
veltir miklu fé.
Spyrja má hvort hugmynda-
fræðin að baki peningaspila-
mennsku á Íslandi sé ábyrg. Hér er
m.a. átt við hvort börn kunni að hafa
aðgang að peningaspilum áður en
þau ná tilskildum aldri. Umræðan í
þessu sambandi hefur einna helst
átt við spilakassana. Skafmiðar,
lottó og íþróttagetraunir eru oft álit-
in saklausari skemmtun. Það kann
að vera að ánetjunaráhrif skafmiða
og lottós séu minni en spilakassanna
og netspilanna. Auðvelt er þó að
færa rök fyrir því að öll spil sem
vekja von í brjósti spilarans um að
hann geti unnið pening geta haft
ánetjunaráhrif. Ef peningaspila-
mennska á að vera rekin á ábyrgan
hátt þarf að tryggja að börn hafi
ekki aðgengi að neins konar pen-
ingaspilum. Samræma þarf lögin frá
2005 við eldri reglugerðir sem
stangast á við þau. Staðsetning
spilakassa hefur oft verið til um-
ræðu í þjóðfélaginu en verður ekki
reifuð hér.
Peningaspil á netinu eru áhyggju-
efni. Ég vil hvetja foreldra til að
vera vakandi fyrir þessari nýju og
vaxandi vá. Skoða þarf fleiri mögu-
leika til að loka fyrir aðgengi síðna
sem bjóða upp á peningaspil. Fyr-
irbyggjandi aðgerðir eru í formi að-
halds/eftirlits, umræðu og fræðslu
um áhættu þess að spila pen-
ingaspil. Hvað viðkemur fullorðnum
spilafíklum og aðstandendum þeirra
höfum við jafnframt samfélagslega
ábyrgð.
Í sjálfu sér er ekkert athugavert
við peningaspil svo framarlega sem
viðkomandi hefur náð 18 ára aldri
og hefur stjórn á spilamennsku
sinni. Ég vil gjarnan leggja mitt af
mörkum í þágu þessa málefnis fái ég
til þess stuðning Reykvíkinga í kom-
andi prófkjöri sjálfstæðismanna.
Peningaspil á netinu er vaxandi vandamál
Eftir Kolbrúnu Baldursdóttur
Höfundur er varaþingmaður og
býður sig fram í 6. sæti í prófkjöri
Sjálfstæðisflokksins í Reykjavík.
Í GREIN Morgunblaðsins þann 1.
september síðastliðinn kemur fram
að heilbrigðisráðherra sé hlynntur
nálastunguaðferðum. Þar segir ráð-
herra að nálastunguaðferðir hafi að
nokkru verið notaðar innan heil-
brigðisþjónustunnar og að áhugi sé
á að skoða nánar samstarf á milli
íslenskra og kínverskra heilbrigð-
isyfirvalda.
Nálastungufélag Íslands er skip-
að sjö meðlimum sem stundað hafa
a.m.k. þriggja ára nám í kínversk-
um lækningum frá viðurkenndum
háskólum. Námið samræmist
menntunarstaðli Alþjóða heilbrigð-
ismálastofnunarinnar (WHO) að
öllu leyti og er lánshæft hjá Lána-
sjóði íslenskra námsmanna.
Undanfarin átta ár hefur Land-
læknisembættið veitt viðurkennd-
um heilbrigðisstarfsmönnum, s.s.
sjúkraþjálfurum og ljósmæðrum,
leyfi til að stunda nálastungur.
Þessir starfsmenn hafa einungis
þurft að sækja stutt námskeið í nál-
astungum. Félagar í Nálastungu-
félagi Íslands fá hins vegar ekki
starfsleyfi á Íslandi og er það mið-
ur.
Nú eru allar líkur á því að nála-
stungur verði notaðar enn meira í
íslenska heilbrigðiskerfinu. Við vilj-
um því hvetja heilbrigðisráðherra
til að hafa okkur í huga í því sam-
starfi sem fyrirhugað er. Það yrði
til að auka gæði nálastungu-
meðferða í heilbrigðiskerfinu og
þannig bæta hag sjúklinga.
Umsókn Nálastungufélags Ís-
lands um löggildingu liggur á borði
ráðherra og bíður afgreiðslu.
Fyrir hönd stjórnar Nálastungu-
félags Íslands,
RÍKHARÐUR MAR
JÓSAFATSSON,
Suðurlandsbraut 34, Reykjavík.
Kínverskar lækninga-
aðferðir sem hluti af
heilbrigðiskerfinu
Frá Ríkharði Mar Jósafatssyni: