Morgunblaðið - 17.09.2008, Blaðsíða 20

20 MIÐVIKUDAGUR 17. SEPTEMBER 2008 MORGUNBLAÐIÐ
Einar Sigurðsson.
Ólafur Þ. Stephensen.
Forstjóri:
Ritstjóri:
STOFNAÐ 1913
Útgefandi: Árvakur hf., Reykjavík.
Aðstoðarritstjóri:
Karl Blöndal.
Útlitsritstjóri:
Árni Jörgensen.
Hægt er að lýsa skoðun á ritstjórnargreinum Morgunblaðsins á slóðinni http://morgunbladid.blog.is/
Flutnings-jöfnun ervitlaus hug-
mynd sem felur í
sér að ríkið tekur
peninga af neytendum og færir
í vasa framleiðenda sem ein-
hverra hluta vegna þurfa að
flytja vöru sína um langan veg.
Um leið tapar einhver annar
framleiðandi (eða jafnvel sá
sami) því að kaupmáttur neyt-
andans minnkar sem nemur
því sem ríkið tekur af honum
til að niðurgreiða flutnings-
kostnað og hann kaupir þá
minna af vörum.
Útkoman úr flutningsjöfn-
unarkerfum er iðulega afar
óskynsamleg. Þannig borguðu
íslenzkir eigendur dísilbíla yfir
100 milljónir króna í flutnings-
jöfnun á dísilolíu, sem verktak-
arisinn Impregilo notaði við
framkvæmdirnar á Kára-
hnjúkum.
Vitlaus flutningsjöfnunar-
kerfi hafa sem betur fer stund-
um verið aflögð. Þannig var
flutningsjöfnun á sementi hætt
fyrir nokkrum árum. Síðustu
sérkennilegu afleiðingar þess
kerfis komu í ljós þegar sem-
entið í steypu húsbyggjenda á
höfuðborgarsvæðinu hækkaði
vegna mikilla sementsflutn-
inga austur á land.
Fyrir u.þ.b. ári ætlaði Björg-
vin G. Sigurðsson viðskiptaráð-
herra að hætta flutningsjöfnun
á olíu. Hann lét plata sig til að
setja á fót starfshóp sem átti
að meta hvaða afleiðingar slíkt
hefði.
Nú hefur starfshópurinn
skilað niðurstöðu. Hann spurði
fjögur olíufélög hvað það
myndi þýða að leggja flutn-
ingsjöfnunarsjóðinn niður.
Þrjú sögðu að það hefði engin
áhrif. Það fjórða sagði að það
gæti þýtt að olían hækkaði
sums staðar úti á landi. Nefnd-
in trúir síðastnefnda olíu-
félaginu og vill að
sjóðurinn lifi.
Ekki nóg með
það. Starfshópur-
inn tekur upp á ný
gamla hugmynd Valgerðar
Sverrisdóttur um að niður-
greiða flutningskostnað fram-
leiðslufyrirtækja á lands-
byggðinni. Nefndarmenn vitna
í skýrslu frá Byggðastofnun,
þar sem fram kemur að „þar
sem krafa um hagnað og hag-
kvæmni í rekstri sé allsráðandi
segi það sig sjálft að sé munur
á flutningskostnaði talinn í
nokkrum prósentustigum af
veltu skipti sá munur jafnvel
sköpum um hvort fyrirtæki er
rekið með hagnaði eða tapi.“
Þetta er rétt – en með niður-
greiðslunni er tekinn af fyrir-
tækinu hvatinn til að hagræða;
lækka flutningskostnaðinn eða
aðra kostnaðarliði á móti.
Og hvers eiga fyrirtæki á
höfuðborgarsvæðinu, sem búa í
óheyrilega dýru húsnæði, að
gjalda? Hvar er tillagan um
húsnæðisstyrk handa þeim?
Starfshópur viðskiptaráð-
herra hefur líka skilið að land-
flutningar á vegunum eru
niðurgreiddir; kostnaður
skattgreiðenda af viðhaldi veg-
anna vegna slits flutningabíla
er miklu meiri en tekjurnar,
sem ríkissjóður hefur af flutn-
ingabílunum. Í stað þess að
leggja til að þessum niður-
greiðslum verði hætt og flutn-
ingafyrirtækin borgi raunverð
fyrir afnot sín af vegunum, vill
hópurinn skoða að taka upp
sambærilegar niðurgreiðslur á
strandsiglingum!
Tillögur starfshóps við-
skiptaráðherra eru vondur
uppvakningur á slæmum hug-
myndum sem hefðu átt að vera
gleymdar og grafnar fyrir
löngu. Kannski hefur ráð-
herrann pólitískt þrek til að
standa á móti þessari vitleysu.
Flutningsjöfnun er
vitlaus hugmynd.}Vondur uppvakningur
Umrótið á fjár-málamörk-
uðum erlendis
skapar líka þrýst-
ing á Íslandi og við
slíkar kringumstæður verður
þrýstingurinn mestur við veik-
asta hlekkinn. Eitt af einkenn-
um íslensks efnahagslífs er ná-
vígi milli fyrirtækja, ekki síst á
fjármálamarkaði þar sem marg-
ir þræðir eru sameiginlegir,
þótt dregið hafi úr krosseigna-
tengslum eftir að erlendir
greinendur gagnrýndu þau vor-
ið 2006.
Vegna lánsfjárkreppu, mis-
reiknaðra fjárfestinga og ótíma-
bærra framkvæmda reynir á og
þá gera eignatengslin að verk-
um að slæm staða eins þrengir
stöðu annarra og hafa mun víð-
tækari áhrif en ella. Kerfið í
heild sinni verður viðkvæmara
fyrir hremmingum og hættan á
keðjuverkun meiri.
Í þessari stöðu er mikilvægt
að tryggja að allir
haldi sjó á meðan
ágjöfin er sem
mest. Í Bandaríkj-
unum fækkar fjár-
festingarbönkunum ört og að-
eins tveir eru eftir af þeim
stóru. Þessi staða hefur vakið
ótta í Evrópu þar sem alþjóðleg
starfsemi fjármálafyrirtækja
hefur einnig færst í vöxt.
Margir spyrja sig nú hvað
gerist næst í íslensku fjármála-
og atvinnulífi. Lítil hætta er á
að íslensku bankarnir fari í
þrot, en staða ýmissa stórra fyr-
irtækja, sem eru í viðskiptum
við þá, er erfið. Tap þessara fyr-
irtækja og skuldir nema tugum
milljarða.
Nú blasir við það verkefni að
komast í gegnum umrótið með
sem minnstum áföllum. Þá tek-
ur við að vinda ofan af vandan-
um og draga úr þeim tengslum,
sem veikja íslenskt fjármálalíf
og gera illt verra þegar á bjátar.
Eignatengsl magna
efnahagsvandann.}Í kross Ánæstunni verða án efa líflegar um-ræður um staðgöngumæður. Á aðleyfa konum að ganga með börn,sem getin eru af öðru fólki meðtæknifrjóvgun? Börn, sem þær
„eiga“ ekkert í, en bera og næra alla meðgöng-
una og foreldrar taka við eftir fæðingu?
Um nóg er að rökræða. Sumir munu segja
að staðgöngumóðir geti tryggt hamingju fólks,
sem ekki getur eignast börn upp á eigin spýt-
ur. En aðrir að barneignir séu ekki óskoraður
réttur fólks. Dögg Pálsdóttir lögmaður benti á
það á bloggi sínu í vor að fyrst lesbíum væri nú
heimilt að fara í tæknifrjóvgun með gjafasæði
þyrfti að ræða hvort hommum ætti ekki að
vera heimilt að eignast börn með gjafaeggi og
staðgöngumæðrun, svo jafnræðis væri gætt.
Þar er enn eitt álitaefnið.
Þeir eru til, sem hafa þungar áhyggjur af því að stað-
göngumæðrun verði „atvinnuvegur“, þ.e. að konur muni
freistast til að ganga með börn gegn greiðslu. Peningar
koma málinu ekkert við, segja aðrir og benda á að með lög-
um megi hindra að konur selji aðgang að legi sínu.
Greiðslur til staðgöngumæðra hljóti líka fremur að vera
áhyggjuefni í löndum þar sem sárasta fátækt ýtti konum til
örþrifaráða.
Matthías Halldórsson aðstoðarlandlæknir nefndi þetta í
viðtali við Morgunblaðið í gær. „Þetta má ekki verða at-
vinnuvegur,“ sagði hann og bætti við að heppilegra væri að
staðgöngumóðir væri nákomin hinum verðandi foreldrum.
Matthías er því sammála Reyni Tómasi
Geirssyni, prófessor og yfirlækni á kvenna-
sviði LSH. „Ég tel það heppilegra en að velja
ókunnugt fólk,“ sagði hann í apríl sl. „Ég hef
það á tilfinningunni að óskyld kona myndi
frekar vilja halda barninu en ef þetta væri
meðal skyldfólks. Það sama átti við um ætt-
leiðingar áður fyrr. Þær reyndust auðveldari
ef börn voru látin til ættingja.“
Er hægt að binda ákvæði um nánd foreldra
og staðgöngumóður í lög? Væri ekki afskap-
lega auðvelt að komast framhjá slíku ákvæði?
Og hvers vegna ætti löggjafinn, ef hann
ákveður að leyfa staðgöngumæðrun á annað
borð, að skipta sér af því hversu náin foreldrar
og staðgöngumóðir eru?
Staðgöngumæður nefna ýmsar ástæður
fyrir ákvörðun sinni. Stundum eru þær vissu-
lega að hjálpa nánum ættingjum. Í öðrum tilvikum
ákveða þær að launa eigið barnalán með því að ganga
með barn fyrir fólk, sem ella á enga möguleika á að njóta
sömu hamingju. Það er nefnilega til fólk, sem finnur
sanna gleði í að gleðja aðra. Staðgöngumóðir, sem vitnað
var til í sjónvarpsfréttum, sagðist alltaf hafa þráð að
ganga með barn fulla meðgöngu, eftir að hennar barn
fæddist töluvert fyrir tímann. Hennar ástæða er ekki
verri en annarra.
Í þessu máli syngur hver með sínu nefi. Fólk verður
seint sett undir sama hatt, sérstaklega ekki þegar um svo
tilfinningarík mál er að ræða og barneignir. rsv@mbl.is
Ragnhildur
Sverrisdóttir
Pistill
Staðganga og meðganga
FRÉTTASKÝRING
Eftir Rúnar Pálmason
runarp@mbl.is
T
ilfinning margra sem
starfa í íþrótta- og tóm-
stundastarfi í Breiðholti
hefur verið staðfest með
nýrri rannsókn á íþrótta-
iðkun innflytjendabarna í hverfinu;
börn innflytjenda taka síður þátt í
slíku starfi en önnur börn. Mikilvægt
þykir að auka þátttöku þeirra, m.a.
vegna þess að iðkun íþrótta, í félagi
við önnur börn, getur ýtt undir þá til-
finningu innflytjendabarna að þau til-
heyri samfélaginu.
Hugmyndin að rannsókninni
kviknaði hjá Íþróttafélagi Reykjavík-
ur (ÍR). Stjórn félagsins hafði áhuga
á að auka þátttöku barna sem eru af
erlendu bergi brotin. Félagið hafði
m.a. boðið þeim upp á æfingar að
kostnaðarlausu en sú tilraun skilaði
ekki tilætluðum árangri. MIRRA –
Miðstöð innflytjendarannsókna
Reykjavíkurakademíunnar tók að
sér rannsóknina og eru niðurstöður
hennar birtar í skýrslunni Innan vall-
ar eða utan?, sem MIRRA gefur út.
Dr. Hallfríður Þórarinsdóttir og Sól-
veig H. Georgsdóttir sérfræðingur
unnu rannsóknina.
Í rannsókninni kemur fram að alls
stunduðu 1.368 börn 9-15 ára, búsett í
hverfum 109 og 111, íþróttir í ein-
hverju íþróttafélagi starfsárið 2006
og 2007. (109 er póstnúmer
Neðra-Breiðholts og Seljahverfis og
111 er póstnúmer Efra-Breiðholts.) Í
hverfi 109 stunduðu 77% barna
íþróttir með einhverju félagi en hlut-
fallið var 54% í hverfi 111, skv. skrán-
ingu í gagnagrunni Íþróttasambands
Íslands og Ungmennafélags Íslands.
Það reyndist mjög erfitt fyrir
rannsakendurna að kortleggja
íþrótta- og tómstundaþátttöku inn-
flytjendabarna nákvæmlega, þar
sem hvorki ríkisfang né móðurmál
þeirra eða foreldranna var skráð hjá
íþróttafélögunum eða hjá frístunda-
miðstöðvum borgarinnar. Opinber
skráning var einnig ófullkomin.
Með því að fara vandlega yfir
skráningargögn ÍR og Leiknis kom í
ljós að 23,4% innflytjendabarna í
Breiðholti stunduðu íþróttir með fé-
lögunum. Ógerlegt reyndist að áætla
fjölda eða hlutfall innflytjendabarna í
öðrum íþróttafélögum.
Við rannsóknina var rætt við 19
fjölskyldur innflytjenda auk kennara,
þjálfara o.fl. sem vinna að íþrótta- og
tómstundamálum í hverfinu.
Ýmsar ástæður voru fyrir því að
börn stunduðu ekki íþróttir.
Tungumálaörðugleika bar oft á
góma og börn sem voru nýkomin til
landins voru gjarnan feimin. Allmörg
sögðust ekki hafa áhuga. Sumir for-
eldrar vildu að börnin tækju þátt en
þau vissu ekki hvert þau ættu að
snúa sér. Þá kom í ljós að Frístunda-
kortið, sem Reykjavíkurborg inn-
leiddi haustið 2007, virðist síður
höfða til innflytjendafjölskyldna.
Margir þekktu ekki kortið eða var
ekki ljóst að styrkjakerfið næði til
annarrar starfsemi en íþrótta.
Rannsakendum þótti að aðild að
Frístundakortinu og upplýsingar um
það sé mjög illa kynnt á vefsíðum
langflestra aðildarfélaga kortsins.
Íþróttastrætó til bóta
Í rannsókninni er bent á að til bóta
væri ef börnin gætu notað íþrótta-
strætó til að fara milli hverfa, m.a.
vegna þess að foreldrar séu oft tregir
til að senda yngri börn ein með
strætó, og þeir sjálfir frá vegna vinnu
og geti því ekki skutlað krökkunum.
Bæta þurfi kynningarstarf en kynn-
ingar á félögunum fari oftast fram
inni í skólunum en sú kynning sé oft
aðeins á íslensku eða á miðum sem
daga uppi í skólatöskum barnanna.
Þá benda höfundar jafnframt á að
skólinn sé þungamiðjan í sam-
skiptum innflytjendaforeldra við
samfélagið og því nauðsynlegt að efla
samvinnu milli skólanna, , Íþrótta- og
tómstundaráðs, íþróttafélaganna og
Þjónustumiðstöðvar Breiðholts.
Morgunblaðið/Golli
Uppbyggilegt Rannsóknir hafa sýnt fram á gildi íþrótta- og tómstundastarfs
fyrir börn. Slíkt bætir t.d. líðan og námsárangur. Það er líka skemmtilegt.
Börnin taka síður
þátt í tómstundastarfi
Þetta [þ.e. þykkur bæklingur frá
ÍTR] var sent á hvert heimili og ég
geymi það. Og ég gái hvar þetta er
sem er í boði og það er langt í burtu
og sonur minn hefur engan áhuga á
íþróttum. Honum finnst gaman að
teikna svo það er kannski ekkert
fyrir hann hérna í grenndinni.
(Taílensk mamma tveggja barna)
Í ÞEIRRA
ORÐUM
Vinur minn frá Filippseyjum spurði
mig um daginn hvort ég vildi ekki
koma með honum að læra nútíma-
dans. Ég sagði að mig langaði eig-
inlega, en að ég yrði að læra tungu-
málið fyrst, svo ég gæti skilið það
sem mér er sagt.
(14 ára stelpa frá Póllandi,
hefur verið eitt ár á Íslandi)
Pabbinn: OK. Svona var það. Við
fórum og skráðum hann. Við fórum
og keyptum sérstaka skó. Og svo
var einhver endurskipulagning.
Þeir breyttu dögunum eða tím-
unum. Og ... það er tungumála-
vandamál, svo hann vissi ekki
hvernig hann ætti að spyrja.
Mamman: Og hann var í hóp þar
sem ekki voru neinir aðrir Pólverj-
ar. Kannski er hann feiminn. Hann
getur ekki gert sig skiljanlegan
eins og í Póllandi, þar sem hann gat
farið og spurt einhvern. Lært af
vinum. Það er ekki svona hérna ...
Pabbinn: Hann vissi ekki á hvaða
tímum, svo hann fór ekki.
››