Sjómannablaðið Víkingur - 01.01.1980, Side 17

Guðni Þorsteinsson, fiskifræðingur:
Um kolmunnaveiðar
í bráð og lengd
ALLMARGAR fisktegundir við
ísland geta að vísu talist vannýttar
en fæstar þeirra vekja þó vonir um
mikinn afla í framtíðinni. Öðru
máli gegnir þó um kolmunnann.
Kolmunnastofninn er talinn mjög
stór og er þess vegna unnt að auka
veiðar á honum til muna, enda eru
töluverðar vonri bundnar við veið-
ar á þessari tegund í framtíðinni.
Tvennt ber þó að hafa í huga, sem
standa kann þessum veiðum fyrir
þrifum. Annað er það, að kol-
munninn gengur yfir auðlinda-
lögsögu nokkurra ríkja og reyndar
einnig á opið svæði, þannig að
sóknin hefur aukist hratt og mun
væntanlega aukast enn og kann þá
að koma að því, að stofninn verði
fullnýttur eða jafnvel ofveiddur,
án þess að við fáum rörtd við reist.
Auk þess er kolmunninn magur og
því ódýrt hráefni til bræðslu og
eru veiðarnar því lítt fýsilegar af
þeim sökum nema mjög vel aflist.
Þar kemur á móti, að ötullega er
unnið að því að vinna kolmunn-
ann í mannamat og verða fram-
tíðarmöguleikar okkar að miðast
við það, að a.m.k. hluti aflans
verði verkaður, sem að sjálfsögðu
eykur hráefnisverðið.
Svo sem kunnugt er hrygnir kol-
munninn síðla vetrar á stóru svæði
vestur af Bretlandseyjum. Eftir
hrygningu gengur hann norður
eftir í ætisleit.
Síðari hluta apríl og í maí er hann
á Færeyjabönkunum en siðar
gengur hann norður eftir allt til
Jan Mayen eða lengra, en hluti
stofnsins gengur vestar og stað-
næmist í Héraðsflóadjúpi þar sem
VÍKINGUR
nokkrar veiðar hafa farið fram 3
sl. ár. Þá er ókynþroska kolmunni
algengur við suðurströnd íslands
og veiðist hann í miklu magni í
spærlingstroll, enda er talið, að
um 'A af spærlingsaflanum sé kol-
munni. Okynþroska kolmunna
hefur einnig orðið vart á Dohrn-
banka og suður af honum en á
Dælt úr pokanum
þessum slóðum ber lítið á kyn-
þroska fiski.
Kolmunninn er svo til eingöngu
veiddur í flotvörpur, enda er hann
miðsævis án þess að koma svo
nálægt yfirborði, að veiðivon í nót
sé veruleg.
í Héraðsflóadjúpi á hann það hins
vegar til að fara alveg niður á botn
og er þá líklegt, að veiðar með
botnvörpu gætu gefið árangur
eins og nánar verður vikið að síð-
ar.
Kolmunninn er auðtekinn í flot-
vörpur, þegar hann er að hrygna,
enda gildir það um allar fiskteg-
undir, að þær forðast ekki veiðar-
færin, þegar þær eru í hrygning-
arástandi. Þegar kolmunninn er
hins vegar í ætisleit er hann býsna
sprækur og oft langt frá því að
vera auðveiddur. Flýr hann þá
oftast niður eins og venja er upp-
sjávarfiska og er þá leitast við að
reka flóttann með trollinu með því
að minnka togferðina, til þess að
trollið sökkvi. Þegar það tekst að
fá fiskinn í trollopið, er togferðin
aftur aukin til þess að knýja fisk-
inn aftur í poka.
Þar sem fiskurinn forðast trollop-
ið, er auðséð, að fiskilegt hlýtur að
vera að hafa trollopið eins stórt og
kostur er. Trollstærðin takmarkast
þó af togkrafti veiðiskipsins. Skip
með um 2000 hestöfl ráða vart við
stærri troll en þau, sem hafa um
30x40 m netop og er þá miðað við
um 80 cm möskva fremst í troll-
inu. Reyndar er 1200 m trollkjaft-
ur engin smásmíði, enda um 20
sinnum stærri en op á allstórri
botnvörpu. Þó hefur verið leitast
17