Samvinnan - 01.10.1982, Blaðsíða 7

I hverju eru neytendamál fólgin?
„Samvinnuhreyfingin er sameiginleg hreyfing fram-
leiðenda og neytenda. Þó ber að hafa í huga, að allir félags-
menn hennar eru neytendur. Hún leggur áherslu á neyt-
endafræðslu og vöruvöndun, og á samleið á því sviði með
hverjum þeim félagsskap sem gætir hagsmuna neytenda.“
Svo segir í stefnuskrá samvinnuhreyfingarinnar, sem
samþykkt var á síðasta aðalfundi Sambandsins í tilefni af
hundrað ára afmæli hreyfingarinnar - og kynnt rækilega í
síðasta hefti Samvinnunnar.
í þessari grein er lýst sérstöðu íslenskrar samvinnuhreyf-
ingar umfram það sem gerist hjá erlendum starfsbræðrum
okkar: að hreyfingin skuli rúma í senn framleiðendur og
neytendur. En jafnframt er lögð áhersla á, að allir félags-
menn kaupfélaga séu neytendur - og síðast en ekki síst
hvatt til meiri afskipta á sviði neytendamála almennt.
Ekki er ósennilegt, að síðastnefnda atriðið eigi eftir að
verða ríkjandi þáttur í samvinnustarfinu í náinni framtíð.
En í hverju eru neytendamál fólgin?
Gott og ítarlegt svar við þeirri spurningu er að finna í grein
eftir Sigríði Haraldsdóttur í 5. hefti Samvinnunnar 1980. Þar
segir, að í bændaþjóðfélagi, eins og okkar hafi verið hér
áður fyrr, hafi heimilismenn orðið að haga neyslunni eftir því
sem búið gat framleitt. Því betur sem þau hráefni er til féllu
nýttust - þeim mun auðveldara var að fullnægja þörfum
heimilismanna. Það var í verkahring kvenna að breyta mjólk
í mat og ull í fat, eins og sagt var, og annast ýmiss konar
þjónustustörf í þágu heimilismanna. Þær skömmtuðu mat-
inn í askana og sáu um að föt yrðu búin til við hæfi hvers
og eins eftir því sem efni leyfðu. Því betur sem þessi störf
voru af hendi leyst — þeim mun betur leið heimilisfólkinu.
Þegar iðnvæðingin kom til sögunnar, tóku karlmenn að
vinna í verksmiðjum fjarri heimilum sínum. Þeir fengu pen-
inga greidda fyrir störf sín, sem þeir lögðu í búið og voru not-
aðirtil vörukaupa.
Framleiðsla á heimilum minnkaði smám saman eftir því
sem iðnaðarframleiðslan varð fjölbreyttari.
í lok heimsstyrjaldarinnar fyrri og fyrstu árin þar á eftir
var gert stórátak hér á landi til að styrkja stöðu heimilanna,
svo að þau gætu aðlagast nýjum aðstæðum í þjóðfélagi
vaxandi velmegunar. Húsmæðraskólum var komið á fót
víða um landið í þeim tilgangi að búa stúlkur sem best undir
það sem álitið var framtíðarstarf þeirra: að sjá um börn og
heimili. Sumt af því sem kennt var í húsmæðraskólunum gat
næstum talist listiðja: fíngerður útsaumur á barnafatnaði og
borðdúkum-og stórfenglegarskreytingarátertum.
Engum datt þá í hug, að neysluvenjur mundu gjörbreytast
á næstu áratugum og verða á allt annan veg en kennslu-
áætlun húsmæðraskólanna gerði ráð fyrir.
Vélvæðingin hélt innreið sína á heimilin. Hvers kyns
heimilistæki urðu fullkomnari með hverri nýrri gerð sem kom
ámarkaðinn.
Nú reið á að afla heimilinu tekna, því að bróðurpartinn af
framleiðslu- og þjónustustörfunum þurfti að kaupa að.
Því hærri sem tekjurnar væru - því betra.
Konurnar tóku í æ ríkara mæli að taka þátt í tekjuöfluninni
- og nú er svo komið, að 70% þeirra vinnur utan heimilisins
einhvern hluta dagsins.
Nú má það heita eingöngu í verkahring iðnaðarins að nýta
sem best þau hráefni sem til falla, og nú taka stofnanir með
sérhæfðu fólki að sér þjónustustörfin í vaxandi mæli.
Þar með er kominn grundvöllur til að ræða um neytenda-
mál og neytendapólitík. Hún er að því leyti frábrugðin hefð-
bundinni pólitík, að hún metur þróunina í þjóðfélaginu frá
sjónarhóli neytenda og reynir að hafa áhrif á hana frá þeirra
bæjardyrumséð.
í þessari ágætu grein sinni dregur Sigríður Haraldsdóttir
saman í örfáa punkta helstu markmiðin í neytendamálum,
og eru þeir á þessa leið:
• Að betrumbæta gæði vara og notagildi, en taka sam-
tímis tillit til auðlindaforða heimsins, umhverfisins og þjóð-
félagsins.
• Að koma í veg fyrir að á boðstólum séu skaðlegar og
óheppilegarvörur.
• Að tryggja neytendum aukin áhrif á þróun fram-
leiðslunnar.
• Að tryggja neytendum nægilega og haldgóða fræðslu
um vöru- og þjónustuframboð og koma í veg fyrir óæski-
legarsöluaðferðir.
• Að styrkja stöðu neytenda á markaðnum og tryggja
réttindi þeirra í samningum.
• Að styðja samkeppni og samkeppnisaðferðir sem ekki
brjóta í bága við hagsmuni neytenda.
• Að tryggja að séð verði fyrir þörfum og óskum þeirra
manna í þjóðfélaginu sem sérþarfir hafa.
i enn styttra máli má segja, að til þess að ná þessum
markmiðum þurfi að tryggja neytendum fræðslu, vernd og
aukin áhrifá framleiðslu.
Neytendamál eru nú meira rædd hér á landi en áður - og
er það góðs viti. Flest nágrannalönd okkar eru mun lengra
á veg komin í þessum efnum en við.
Og nú hafa samvinnumenn sett ákvæði um neytendamál
í stefnuskrá sína, og ef að líkum lætur láta þeir ekki sitja við
orðintóm.
G. Gr.
7