Fálkinn - 18.06.1938, Qupperneq 6

(i F'ÁLKIN N
DEZSÖ KOSTTOLÁNÝI:
UNDRALÆKNING UMSJÓNARMANNSINS
Það bar svo við einu sinni,
þegar F. F. yfir-eftirlitsmaður
við ríkisstofuun eina var á gangi
út á götu, að hann fann alt i
einu merkilegan, óþægilegan og
sterkan þef. Hann leit ólundar-
lega kringum sig og varð aliur
á verði, eins og hann væri að
gegna embættisstörfum sínum.
Hann hleypti brúnum, glenti
upp nasirnar og lmusaði í all-
ar áttir og daufu útsloknuðu
augun leiftruðu alt i einu, eins
og þegar of sterkur straumur
kemur í rafmagnslampa. En
hann gat ekki sjeð neitt grun-
samlegt. Þessveg'na hristi liann
bara höfuðið og hjelt áfram.
Þegar hann liafði gengið
nokkra metra fann hann þef-
inn aftur og nam staðar á ný.
Hann sneri snögglega við á hæl,
eins og honum væri veitt eftir-
för. Þetta var ósegjanlega ó-
geðslegur þefur sætvellu-
blandinn og kæfandi eins og
nokkurskonar ýldulykt, ósegj-
anlega viðbjóðslegur — eins og
þefur af fiskúrgangi eða grút,
sem balcast í sólinni. Hann
bandaði frá sjer eins og hann
væri að verja sig.
Nú gekk hann enn nokkur
skref, svo hljóp hann ofurlítinn
spöl og staðnæmdist, sennilega
í þeirri von, að nú hefði hann
hlaupið þefinn af sjer. Nei,
hann var þarna enn alveg jafn
sterkur og kæfandi. Hann hnus-
aði enn í allar áttir eins og spor-
hundur, en hvernig sem hann
reyndi, tókst honum ekki að
ákveða, úr hvaða ált þefurinn
kæmi. Fólk gekk brosandi fram
hjá honum með upphneptar
kápurnar án þess að taka
eftir nokkru. Síðustu geislar
sólarinnar lögðust yfir ósandi
horgina. Ot úr öllum húsum
og portum lagði ýmiskonar
tegundir af þefum, sem börðust
innbyrðis um yfirráðin, sumir
þægilegir en sumir væmnir ■—
og blönduðust svo í einn hræri-
graut, hið sjerkennilega en ó-
ákvarðanlega andrúmsloft höf-
uðborgarinnar. Þessa kvöld-
stund gekk F. F. yfir-eftirlits-
maður heimleiðis, en smám
saman er hann fór að gefa þess-
ari allslierjar þef-symfóníu
borgarinnar gætur, þá kafnaði
litla þefljóðið, sem liafði fjdgt
honum áður. Að minsta kosti
gat hann nú ekki fundið þenn-
an leiðinlega ódaun Iengur, er
hann gekk inn i borgina hnar-
reistur og hvatlegur í spori. Og
bráðum gleymdi hann þessu,
sem áður hafði verið honum til
svo mikils ama.
Hann var með skjalatöskuna
sína undir handleggnum eins
og hann var vanur og í henni
var það, sem hann liafði keypt
sjer í kvöldmatinn. Því að yfir-
eftirlitsmaðurinn var pipar-
sveinn og lifði við skrínukost.
Og með því að hann var afar
skyldurækinn maður líka sett-
ist hann eftir kvöldmatinn við
skrifborðið sitt við ýmsa vinnu,
sem hann hafði heim með sjer
af skrifstofunni, og hafði ekki
lokið við þar.
En þegar hann var á leiðinni
að heiman frá sjer á skrifstof-
una morguninn eftir, þá rjeðst
þessi leiði þefur á hann aftur.
Hann síaðnæmdist í öngum sín-
um og vissi ekki hvað hann
ætti til bragðs að taka. Bærinn
var svo að segja nývaknaður,
hann sá varla nokkurn rnann,
gluggarnir voru alstaðar aftur
og loftið var hreint og bjart.
Honum var algerlega óskiljan-
legt hvaðan þessi bjeaður ó-
daunn gat komið. Hann var
altaf vanur að fara gangandi á
skrifstofuna, en nú fór hann
upp i sporvagn. Þegar hann
kom upp í vagninn fann hann
ekki ólyktina fyrst i stað og
honum ljetti við það. En innan
skamms var hún komin aftur.
Hann varð fokreiður þessum
ósýnilega óvini sínum, en var
nauðugur einn kostur að sitja
rólegur og stilla sig. Síðar meir
þegar hann var sestur við
borðið sitt á skrifstofunni —
var hún horfin, og hann gleymdi
henni, að kalla. En það var svo-
lítill urgur í honum enn út af
fýlunni og bilnaði hann á undir-
mönnum hans. Svo kom mið-
degisverðarhljeið. Hann fór
heim á leið og' nú rjeðst fýlan á
hann aftur. Alveg sama fýlan,
bara enn sterkari og væmnari.
Það lá við að hann hefði ekki
neina matarlyst liann sat í
alvarlegum hugleiðingum og
smánartaði i matinn og dreypti
á rauðvíninu. Hann einsetti sjer
að hefja nákvæma rannsókn á
þessu dularfulla fyrirbrigði.
Það var eina úrræðið, sem gat
borið nokkurn árangur. Hann
fór að þvo sjer um hendurnar
oft á dag; sömuleiðis skolaði
hann á sjer munninn. Eftir
eina vikn hafði hann slegið því
föstu, að fýlan var ekki stöðug.
Hún var mjög dutlungafull i
liáttum sínum, kom fyrirvara-
laust og hvarf fyrirvaralaust.
Best fann hann liana þegar
hann var úti að ganga, en það
kom út á eitt hvort þetta var
að morgni, kvöldi eða um miðj-
an dag. Hann reyndi að hrekja
fýluna á burt með því að nota
ilmvötn og keypti mikið af þeim
um skeið og bar þau á sig, en
fýlan ljet ekki slíka búðarlykt
reka sig á flótta og áður en
lauk fanst honum orðin ólykt
af ilmvötnunum líka. Hann
varð þunglyndur og skapdulur.
hætti alveg að fara í samkvæmi,
en sat einn heima tímunum
saman og hugleiddi þessi sorg-
legu örlög sín: liann mintist
þess, að samkvæmt starfstíma-
lengd sinni átti hann eiginlega
hráðum að verða skrifstofu-
stjóri, en nú yrði hann að sleppa
því og horfast í augu við sann-
leikann. Hann var veikur mað-
ur — ef til vill ólæknandi
já, dauðveikur var hann. En
hann ætlaði þó að minsta kosti
að reyna að vitja læknis áður
en hann dæi.
Læknirinn fyrirskipaði hon-
um strangar mataræðisreglur,
te, mjólk, egg og liveitibrauð.
Og svo bað baða sig úr
kaliumpermanganati. Þrisvar á
dag baðaði hann sig í þessari
fjólubláu laug, en það var
árangurslaust. Svo fór liann til
ungs prófessors og dr. ined.
frægs manns seni tók á móti
honuni og hlustaði á rauna-
tölur hans með ógnar yfirlætis-
svip og brosti. Svo ljet hann
hann klæða sig úr hverri spjör,
pikkaði með fingrinum á lifr-
ina í honuni og millað, og lýsti
því yfir að lokum, að jiað gengi
alls ekkert að manninum. Þetta
væri alt ímyndun, en þetta var
sjerstaklega eftirtektarvert til-
felli. Hann nefndi nafnið á því
á latínu. I ófanverðum nösun-
um eru svonefndar þefnámur,
það er að segja endarnir á þef-
taugunum. Þær verða fyrir á-
hrifum frá ýmsum loftkendum
efnum, sem eru i andrúmsloft-
inu, áhrifin- komast til heilans,
sem skrásetur jiau í „þefdeild-
inni“. En í afar sjaldgæfum til-
fellum verður það, að þessi
skrásetning er vitlaus. Það er
á sama liátl, eins og jiegar aug-
að og eyrað verkar ekki rjett
og maður hefir ofsjón eða of-
heyrn. Það var þessarar teg-
undar viðkvæmni, sem um var
að ræða hjá aðal-eftirlitsmann-
inum herra F. F. og prófess-
orinn lýsti þessu sjaldgæfa til-
felli nákvæmiega í læknatíma-
riti vísindafjelagsins í Wien, af
því að jiað var svo al'ar merki-
legt. „Þetta er“, skrifaði pró-
fessorinn, sem var mjög and-
ríkur maður, „Macbet þefskynj-
linarinnar, sem finnur drauga
þefríkisins". Yfir-eftirlilsmað-
urinn róaðist dálítið við þessa
skýringu. En þegar liann fór
frá prófessornum fann hann ó-
lyktina undir eins og hann kom
niður í stigann. Hann fór að
hlaupa en i þelta skifti tóksl
honum ekki heldur að hlaupa
frá lyktinni; hún hljóp eins
hratt og hann. Nei, nei, jietta
hlaut að vera skynvilía og hon-
um var Jiýðingarlaust að reyna
að lilaupa frá skynfærum sín-
um. Hann tók um nefið á sjer
og það skrítna var, að þá livarf
ólyktin. Hann slepli fingrinum
af nefinu — og þá kom lyktin
áftur. Þetta virtist nú henda á,
að ólyktin væri raunveruleg,
en prófessorinn hlaut að vila
betur. Kanske var jiað ímyndun
líka, að hann fyndi enga lykt
þegar hann hjelt um nefið á
sjer. Hann reyndi aftur - jú,
það var ekki um að villast að
ólyktin hvarf! Nú-jæja, — ekki
g'at hann gengið heim með fing-
urna um nefið. hann slepti þeim
aftur — undir eins megnasta
fýla! Hann óskaði jiess að alt