Fálkinn


Fálkinn - 02.06.1939, Blaðsíða 4

Fálkinn - 02.06.1939, Blaðsíða 4
F Á L K I N N I Konungurinn á Haiti Kóróna Henry konungs, sem enn er UL I eftirfarandi grein er sagt frá einu af stórmennum sögunnar, sem íslendingum hefir verið með öllu ókunnugt um. CHRISTOPHER VERÐUR ÞRÆLL. 6. okt. 1767 fæddist kolsvart- ur, lítill negradrengur á eynni Grenada í enska Vestur-Indium. Að því sleptu að hann var ef til vill dálítiS stærri og sterkari en leikfjelagarnir jafnaldrar hans, var það ekkert sem gerSi hann frábrugSinn hinum litlu negra- strákunum á eynni. Fj'rstu 10 árin lifSi liann hversdagslega og áhyggjulausu lífi í hitabeltissól- inni. En einn góSan veðurdag kom nokkuð fyrir, er síðar hafði mikla þýðingu fyrir þúsundir uegra i nýja heiminum. Þrælaleiðangur lenti á eynni, tók drenginn og flutti hann i hlekkjum til San Domingo, sem þá var frönsk nýlenda. Þar var hann seldur ríkum landeiganda, monsieur Badeche, er átti víð- áttumiklar ekrur nokkrar mílur frá Cape Haitien, ekki langt frá nesinu þar sem Kólumbus steig a land 1492 eftir að bann hafði fundið San Salvador. Badeche var þektur fyrir það, hve vel hann fór með þræla sína; Christ- opher kunni að meta ,það og þjónaði húsbónda sínum með dygð og trúmensku. Það kom brátt í ljós um piltinn, að hann var gæddur góðum hæfileikum, og Badeche duldist það ekki, og sýndi það i verki með því að láta hann hætta vinnu á ekr- um sínum og veita honum stöðu viS hóteliS La Courenne, sem var i miðri borginni Cape Haitien — sem var þá næst stærsti bær á allri Haiti. SJÁLFBOÐALIÐI I AMERÍSKA FRELSISSTRÍÐINU. Skömmu eftir að hann hafði aftur fengið frelsi sitt — 1779 — þegar Frakkland og England á'ttu í stríði, kom d'Estain dag nokkurn með flota sinn til Cape Haitien. Hann hafði þá tekið Grenada og St. Vincent f rá Eng- lendingum og reyndi nú til að fá negraleysingja til sjálfboða- liðsþjónustu í ameriska frelsis- stríðinu. Þó að Christopher væri þá aðeins 12 ára, lokkaði her- menskan hann, og ásamt 1500 öðrum sjálfboðaliðum innritað- ist hann sem sjálfboðaliði. Sem bumbuslagari í „Les Chasseur Royaux" sigldi hann einn daginn inn í höfn í Savannah í Georgíu, meðan Englendingar skutu á bæ- inn frá landi. Dessaline, er fyrrum hafði verið þræll og var blóðþyrstur hers- höfðingi, maður, er allir óttuð- ust. Þegar áhlaupið var gerl á Cape Haitien og franska setu- hðið varS aS hörfa undan, þá var þaS Christopher sem fór fyr- ir negrahernum. — Þetta fanst Dessaline nóg um. Hann gerS- Negraþrællinn, sem ógnaði sjálfum Napóleon og stoffl- aði fyrsta og síðasta konungdæmi „nýja heimsins", bygði óvinnandi virki í 1000 metra hæð yfir sjó! FORSETI. ÞaS átti ekki fyrir Christopher litla aS liggja aS vera lengi í striSi aS þessu sinni. Hann særS- ist hættulega og var sendur til San Domingo, og þegar hann hrestist tók hann aftur við starfa sinum á hóteli monsieur Bad- eche. Hann dvaldi þar þangað til hann varð 24 ára. Þá giftist hann einkadóttur húsbónda síns. Nú var prinsessan unnin — en konungsríkið var eftir. Christopher fylgdist vel með stórviðburðum samtiðar sinnar. Af miklúm áhuga hafði liann fylgst með stjórnarbyltingunni miklu í Frakklandi. Danton var lians fyrirmynd og það sem hann hafði sjeð og upplifað í ameríska frelsisstríðinu stuðlaði aS því að hann ákvað sig í að taka þátt í frelsisstríSi þrælanna á Haiti gegn yfirráðum Frakka. Það var 1791. Fyrst var hann óbreyttur her- maður í hði hins snjalla herfor- ingja Toussaint L'Ouverture, en liann hækkaði í tigninni smátt og smátt og varð liðsforingi hjá ist keisari á Haiti sama ár og Napóleon Bonaparte varð keisari Frakklands. Milli keisar- ans og Christopher stóð nú að- eins einn maður livað makt snerti. — Petion hershöfSingi. Það var sá sami Petion, er myrti Dessaline eftir tveggja ára ógn- arstjórn, og gerði Haiti að lýS- veldi. En þegar þingiS var kallaS saman i fyrsta sinn 28. des. 1806 var Christopher valinn forseti í einu hljóSi. KONUNGUR Á HAITI. Þrællinn frá Grenada hafSi hækkaS fljótt í metorðastigan- um. Það steig hotium til höfuðs, því að mikill vill altaf meira. I kyrþey stefndi hann saman bersveitum sínum, 12 þúsund manns, og einn bjartan dag hjelt hann með þær til höfuðstaðarins og sagði stjórninni stríð á hend- ur. Hann settist um borgina, en Petion liershöfðingi, hinn gamli fjelagi hans, sem var orðinn forseti í stað Christopher, varði borgina svo hraustlega að Christ- opher varð að lokum að gefa Henry Christopher konungur á Hniti, eftir gömlu málverki. úpp fyrirætlun sína. Hann hjelt nú með her sinn norður til Cape Haitieii og stofnaði þar ríki í rikinu, einræðisríki, þar sem hvert orð hans varð lagaboð. En þetta var honum ekki nóg. Danton var ekki lengur fyrir- mynd hans heldur sólkonungur- inn, Ludvig 14. og í apríl 1811 gerSist hann keisari — „Henry 1., af guSs náS konungur á Jíajti" 0. s. frv. NEGRAAÐALL HENRY I. ER ENN TIL. Henry I. var krýndur i Cape Haitien meS mikilli viShöfn. — Konu sína gerði hann að drotn- ingu og börnin fengu að sjálf- sögðu prinsa- og prinsessutitla. Riki hans náði nú frá höfuð- staðnum Port Au Prince í suðri lil San Domingo í vestri og í norður til Monte Christo, sem frægt er úr samnefndri skáldr sögu eftir Alexander Dumas. — Eitl af fyrstu verkum keisarans var að stofna aðalsstjett: sjö stórfurstar, sjö hertogar, tuttugu og tveir greifar, fimtán barónar og sex riddarar voru útnefndir. Leifar þessara aðalsætta eru til á 'Haiti enn þann dag í dag. Markmið bans var að ná yfir- ráðum yfir allri eyjunni og reka „hvítu pestina" úr landi. Og það sýndi sig nú hve dugandi og athafnamikill stjórnmálamaður hann var. Með frábærri framsýni og góðum árangri fór nú keisarinn að sinna fjármálunum. Á Haiti óx ósköpin öll af „gourd", (hita- beltisávöxtur), sem fólkið lifSi á aS mjög miklu leyti. Nú lýsti hann því yfir, að allur „gourd" skyldi vera eign ríkisins og ljet hermenn sína leggja eignarhald á hann um alt ríkið. Því næst gaf hann út tilskipun um, að liann yrði aðeins afhentur gegn vissum þunga af kaffi. Kaffijurt- in óx vilt víðsvegar á eynni, og fólkið sem til þessa hafði verið harla dauft við ræktunina, var nú nauðbeygt til að fara að rækta eða svelta í liel að öðr- um kosti. Þegar svo kaffibirgð- irnar streymdu inn i verslanir keisarans voru þær seldar til erlendra verslana fyrir gull og silfur. Hann efldi mjög banana- ræktina með ströngum lagafyrir- mælum. Kakao varð ný útflutn- ingsvara á stjórnarárum Henry 1. og litatrjeð — logwood — sem vex nú um alla Haiti, fór að verða eftirsótt vara bæði i Evrópu og Ameríku. Haitiska „krúnan" fekk brátt nafnið „go- urd" — eins og hún heitir enn i /vdag. Á kauphöllinni í Cape Haiti-

x

Fálkinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Fálkinn
https://timarit.is/publication/351

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.