Fálkinn - 13.07.1964, Síða 9

nýjar vonir og fyrst á eftir
létum við þetta duga.
í nokkurn tíma minntist
keisarinn ekki á þetta efni.
Þar sem ýmsar heimsóknir voru
fyrirhugaðar árið 1956 hefur
hann sjálfsagt ekki viljað raska
sálarró minni. Það sem mest á
reið fyrir hann var að ég brosti
nógu oft og elskulega við hlið
hans, meðan við ferðuðumst
land úr landi.
Þessar ferðir allar tókust
mjög vel og urðu til þess að
auka vinsældir mínar meðal
þjóðarinnar og jafnframt
treysta hann í sessi. Ég hafði á
tilfinningunni, að ég hefði
aldrei notið meiri hylli en ein-
mitt um þessar mundir. Millj-
ónir Persa sáu mig í nýju ljósi
þegar þeir fréttu hve mjög okk-
ur hafði verið fagnað utan-
lands og þeir voi'u hreyknir af
keisaraynjunni sinni. Við það
bættist að um allt land spruttu
nú upp barnaheimili og líkn-
ai'stofnanir ýmis konar, sem
kostaðar voru af Soraya sjóðn-
um. Jafnvel þeir framámenn,
sem verið höfðu efagjarnir í
fyrstu um góðgerðarstarfsemi
mína sýndu nú að þeir voru
mjög ánægðir með starf mitt.
Þegar áríðandi ákvarðanir voru
teknar var alltaf leitað álits
míns um þessar mundir og álit
mitt fór stöðugt vaxandi.
Ji ar sem lífið í Teheran
var yfirleitt heldur fáskrúðugt
höfðu ýmsar heldri frúr mikið
gaman af að lesa blöð og tíma-
rit frá Evrópu. Þeim fannst
sérstaklega gaman að mynda-
blöðum frá Róm og París og í
nær hverri viku var prentuð
grein í hverju þeirra um vanda-
-mál okkar.
Hinar ýmsu kenningar komu
fram. Ef Ali Patrick, sonur Ali
Reza kæmi ekki til greina sem
erfingi krúnunnar, hvað þá um
Shanaz prinsessu, dóttur keisar-
ans. Eða — ef hún giftist —
gæti þá sonur hennar orðið erf-
ingi?
Og þannig var vandamál okk-
ar rætt á alla enda og kanta
ekki síður í síðdegisdrykkjum í
Teheran en úti í hinum stóra
heimi og mín eigin aðstaða varð
sífellt ömurlegri. Vandamálið
þarfnaðist skjótrar úrlausnar.
Þegar Shanaz trúlofaðist Ardes-
hir Zahedi í nóvember 1956
lagði ég sjálf því þessa spurn-
ingu fyrir keisarann:
„Er nokkur von til þess að
hægt sé að útnefna Shanaz
krón: > ■ msessu ? “
„Algerlega útilokað," svaraði
hann. „Persar mundu aldrei
sætta sig við konu yfir sér.“
„Og ef hún eignaðist son?“
„Drengur af Zahedi-ætt gæti
ekki haldið fram Pahleviætt-
inni. Þá kæmi jafnvel sonur
Alis frekar til álita.“
Meðan þessu fór fram hafði
ástandið í landinu lítið breytzt
til batnaðar. Þrátt fyrir góðan
ásetning og einlægan vilja hafði
stjórn Alas ekki tekizt að kom-
ast fyrir fjárspillinguna. Hinn
3. apríl 1957 útnefndi keisarinn
því Manucher Eghbal forsætis-
ráðherra. Þetta var í fyrsta sinn
að sú staða var skipuð manni,
er ekki var meðlimur neinnar
af hinum „tvö hundruð fjöl-
skyldum“ frans Dr. Eghdal var
læknir að atvinnu og hafði
einnig verið prófessor við há-
skólann. Hann var ekki auðug-
ur maður og lifði aðeins af laun-
um sínum. Kona hans var
irönsk og þau höfðu gifzt
meðan hann stundaði nám í
París. Miklar vonir voru bundn-
ar við starf hans sem forsætis-
ráðherra, því að hann var upp-
fullur af nýjum hugmyndum.
Fáum dögum eftir útnefning-
una fékk dr. Eghbal áheyrn
hjá keisaranum. Ég var að vísu
ekki viðstödd, en eins og ég
heyrði samræðurnar síðar sagði
forsætisráðherrann eitthvað á
þessa leið:
„Yðar hátign, ef ég á að taka
að mér að framkvæma umbæt-
ur i yðar nafni verður yðar
eigin aðstaða að vera traustari.
Annað hvort verður keisara-
ynjan að ala yður erfingja í
næstu framtíð eða framtíð keis-
aradæmisins verður tryggð með
einhverju öðru móti.“
Ef við hefðum verið tvö ein
í heiminum hefðu þolinmæði
okkar engin takmörk verið sett.
Þó að ekki hefði verið um ást
að ræða milli okkar við fyrsta
fund höfðum við lært að skilja
og elska hvort annað betur og
heitar eftir því sem árin liðu.
Við áttum vel saman að flestu
leyti höfðum svipaðar skoðan-
ir á mörgum málum og höfð-
um unnið mjög náið saman.
Það sem fyrst og fremst
tengdi okkur traustum böndum
voru þeir erfiðleikar, sem við
höfðum glímt við og yfirunnið
saman. Ef allt hefði gengið
snurðulaust fyrir sig hefðum
við aldrei fundið eins, hversu
mjög við þörfnuðumst hvors
annars.En á hinum erfiðu tím-
um fyrstu árin höfðum við oft
verið beinlinis ein í heiminum.
Jafnvel bræður keisarans og
systur gátu ekki til lengdar
hjálpað honum með byrði sína.
Þegar þannig var málum háttað
kom engin til greina nema ég
og fyrir mig aðeins hann einn
og slík bönd milli tveggja
mannlegra vera er ekki auðvelt
að rifta.
*
Wk ig segi þetta vegna þess að
því aðeins að lesendur mínir
skilji það geta þeir skilið hve
sorgleg aðstaða mín var nú að
verða. Ég var hamingjusamlega
gift og var sannfærðari en
nokkru sinni áður að ég gæti
bæði orðið keisaranum og íran
að liði. Og einmitt vegna þess
að ég lifði í ástríku hjóna-
bandi og vegna þess að ég hafði
miklar áætlanir á prjónunum,
hvað snerti góðgerðarstarfsemi
ýmiss konar gat ég ekki unað
því lengur að halda áfram að
byggja hús mitt á sandi.
Það sem gerðist næstu mán-
uði var því að mínu frumkvæði.
Ég þarf væntanlega ekki að
taka það fram, að það krafðist
ólýsanlegrar sjálfsögunar af
mér, að ná þeirri ákvörðun sem
ég að lokum tók. Dag nokkurn
í júlí 1957, þegar við keisarinn
vorum ein á göngu sagði ég:
„Við getum ekki haldið
svona áfram, Mohammed. Fólk-
ið gerist æ óþolinmóðara. Ef
eitthvað kemur fyrir yður og
enginn erfingi er að krúnunni
verð ég talin ábyrg fyrir þeirri
ringulreið sem það mundi
valda.“
Keisarinn leit á mig. Hann
virtist undrandi. Ég hélt áfram:
„Ég get ekki haldið áfram
að starfa undir þessu fargi.
Hvaða máli skipta allar áætl-
anir minar, þegar vandamálið
er enn óleyst?“
„Ég skil yður mjög vel,“
svaraði Mohammed Reza. „En
hvað getum við gert?“
„Við þurfum að fá tíma til
að anda,“ sagði ég. „Við verð-
um að finna einhverja bráða-
birðalausn til næstu fimm sex
ára.“
„Hafið þér einhverjar tillög-
ur fram að færa um það?“
„Ef þér vilduð aflétta bann-
inu á Kadsharsættinni gæti ein-
hver af hálfbræðrum yðar hlot-
ið útnefningu sem eftirmaður
yðar.“
„Til þess þarf stjórnarskrár-
breytingu og það niundi aftur
krefjast samþykkis Ráðuneytis
Hinna Vísu Manna.“
Ráð Vísu Mannanna var eins
konar krúnuráð og tilheyrðu því
tignustu menn landsins. Að
sjálfsögðu þurfti keisarinn ekki
samþykki þeirra til að slíta
hjónabandi okkar eða binda
hana við ákveðinn tíma. Það
var hans einkamál. En til end-
urskoðunar á erfðalögunum
þurfti samþykki Vísu Mann-
anna.
„Gott og vel, kallið Ráðið
saman,“ sagði ég.
„Og ef þeir hafna tillögum
mínum?“
Ég svaraði og varð að beita
mig hörku til að fá orðin yfir
varir mínar:
„Ef svo fer eigum við elcki
annars úrskosta en skilja.“
Og þá voru orðin sögð.
í fyrstu neitaði keisarinn að
hlusta á slíka uppástungu, en
sem vikurnar liðu vandist hann
því smám saman. Kvöld eitt
þegar við ræddum enn einu
sinni málið sagði hann hikandi:
„Undir engum kringumstæð-
um mætti líta svo út að ég ósk-
aði að flæma yður úr landinu."
É
.B-^g sl^ildi hvað hann hafði
í huga. Eins og venjulega
hryllti hann við tilhugsuninni
einni að særa þann, sem hon-
um var kær. Ég kom honum
til hjálpar með því að segja:
„Kannski væri bezt, að ég
biði útkomunnar í Evrópu. Þá
yrði okkur báðum hlíft við
óþægilegum deilum.“
Svo að við ákváðum að ég
færi í skíðaleyfi til St. Moritz,
eins og allt væri í stakasta lagi.
Keisarinn sagðist vilja láta mig
fylgjast nákvæmlega með fram-
vindu mála. Hann ætlaði að
gera það símleiðis.
Allar samræður okkar um
þetta mál fóru vitaskuld fram,
þegar við vorum tvö ein. Keis-
arinn vildi ekki trúa neinum
öðrum fyrir vandamálinu, ekki
einu sinni nánum ættingjum.
Svo að ég varð að taka ákvarð-
anir mínar algerlega á eigin
spýtur og þær ákvarðanir
mundu ráða úrslitum um fram-
tíð mína.
Engu að síður var ég furðu-
lega róleg. Ég vissi, að ég held,
að ég var að gera það sem rétt
var. Þá mánuði sem ég var í
Teheran eftir þetta gekk ég
frá ýmsum málum mínum. Ég
fann upp einhverja afsökun við
ungfrú Sagemúhl, að hún safn-
aði saman öllum myndum, sem
teknar höfðu verið af mér sið-
ustu sjö árin. Ég brenndi
hurtdruðum bréfa og öðrum
skjölum. Ég setti á sérstaka
staði mínar persónulegar eigur
og sem mætti síðan senda til
mín, ef þannig verkaðist.
Þetta þýddi þó ekki að ég
væri svartsýn. Þvert á móti var
erfitt fyrir mig að trúa því að
ég, sem ekki var sek um neitt,
Framh. á.bls. 36.
FALKINN
9