Vikan - 18.01.1962, Síða 5

f fullii nlvöru
KEMUR MÉR
EKKT VID
Upp úr aldamótunum síðustu
mundi það hafa þótt hlægilegt, að
minnsta kosti hér á landi, ef ein-
hver hefði gerzt til þess að halda
uppi vörn fyrir einræðisstjórnskipu-
lag í einhverri mynd, svo heilög var
mönnum þá lýðræðis- og lýðfrelsis-
hugsjónin, eins og hún var tjáð og
túlkuð af vormönnum aldarinnar
nýju.
Þá voru menn ófeimnir við að
laka afstöðu og láta í ljós álit sitt.
Og þá gáfu menn sér líka tima til
að fylgjast með þvi, sem var að
gerast, ekki aðeins i landinu sjálfu,
heldur hvarvetua i heiminum, enda
var þá yfirleitt svo langt á milli
þess að fréttir hárust, að menn
höfðu tóm til að hugsa þær og kryfja
þær til mergjar frá sinu sjónar-
miði.
Þá þekktist það yfirleitt ekki,
að persónulegar skoðanir á mönnum
og málefnum gætu orðið að fóta-
kefli, varðandi atvinnu og stöður.
Einu undantekningarnai', sem um
var að ræða, urðu yfirleitt skrifað-
ar á reikning danskra ráðuneytis-
manna, eu það þótti þá frekar sæmd
en hitt að verða fyrir harðinu á
þeim.
Þannig var það líka fyrstu árin
eftir að íslenzk stjórnarvöld fengu
allar stöðuveitingar í sínar hendur;
þess voru fá dæmi, að stjórnrnála-
iegar skoðanir eða aðrar skoðanir
kæmu þar íii greina. En svo hreyti-
ist þetta ....
Það er óþarft að rekja þá öfug-
þróun, hún er öilum kunn. Slíkt er
mein í likama hverrar þjóðar, en
því hættulegra sem þjóðin er fá-
mennari.
Það hefur meðal annars þá miklu
hættu í íör með sér, að menn forð-
ist ekki aðeins að láta uppi skoðanir
sínar um þjóðmál og almenn mál-
efm, heldur og að hugleiða þau, en
einbeiti sér þess i stað eingöngu að
starfsundirhúningi sínum og starfi
i sem aiira þrengstri merkingu.
Þetta er þvi hætluiegra, að þetta eru
yfirleitt þeir menn, sem hafa svo
heiia skaphöfn, að þeir treysta sér
ekki iil að ganga á mála hjá neinum,
og gripa því til þess óyndisúrræðis
að telja sér trú um, að þessi mál
komi þeim ekki við.
Enn er og það, að hin mikla sér-
hæfing í námi og starfi, sem tækni-
þróunin krefst, er svo tímafrek, að
menn hafa yfirleitt alls ekki tíma
eða tóm til að sinna öðru, eða fylgj-
ast með á öðrum sviðum. Eigi þeir
að ná þeim árangri, sem af þeim
er krafizt, verða þeir að taka þá af-
stöðu, að allt annað sé þeim óvið-
komandi.
Þarna er um tvö, að vísu óskyld
atriði að ræða — annars vegar ótt-
ann við það að verða látinn gjalda
skoðanna sinna, hins vegar skort
á tíma og tækifæri til að mynda sér
skoðanir — en afieiðingin verður
þó ein og söm. Það verður svipað
í þjóðféiaginu og i lilutaféiögum,
þar sem hiuthafarnir fela einstök-
um aðilum að fara með umboð sitt
og atkvæði á fundum, þar sem á-
kvarðanir eru teknar. Og i okkar
þjóöfélagí — og.raunar fiestum þjóð
félögum — kemst þetta umhoð á
stöðugt færri hendur, og ekki ein-
ungis það — heidur þurfa þessir fáu
umhoðsmenn æ minna að óttast, að
þeir, sem afhent hafa þeim umhoð
sitt, gerist til að gagnrýna eða láta
sig yfirleitt nokkru máli skipta,
livernig þeir hafa með það umhoð
farið.
Einmitt þetta ryður einræðinu
braut upp 1 vaidasessinn — grímu-
klæddu eðá augljósu flokkseinræði
eða vissrar vaidakiíku. Aimenning-
ur þorir ýmist eKki að hugsa og
mynda sér skoðamr, eða hefur ekki
tíma og aðstöðu tii þess. Snmir eru
því jafnvel fegnastir, að láta aðra
liugsa fyrir sig og taka ákvarðanir
fyrir sína hönd, varðandi þau mál,
sem „koma þeim ekki við“.
Þeir eru að vísu fáir okkar á
meðal, sem þora að haida uppi vörn
fyrir ógrimukiæddu einræði — svo
rik eru áhrif vox-manna þessarar ald-
ar enn hjá aimenningi, sem betur fer
— en þeir gerast stöðugt fleiri, sem
hrjóta slíku einræði hraut, sjáifrátt
eða ósjálfrátt, mcð því að haga sér
í anda þessara fáu meinleysilegu
orða, sem engu að siður eru lýðræð-
is- og iýðfrelsishugsjón mannsins
hættulegust:
„Iíemur mér ekki við . . .“
Drómundur.
30 aura
Bax-a að styðja á hnapp, og svo
lyftist maður frá jörðu með þyt
og blossagangi og 45—48 lcm hraða
á klukkustund, og síðan áfram með
svipuðum hraða. Jú, og vitanlega
getur maður líka staðið kyrr í 10—15
m hæð og horft niður á þá jarð-
bundnu með svipaðri tilfinningu og
svip og maður, sem horfir á gang-
andi vegfarendur út um rúðuna á
bil sínum.
Útbúnaður sá sem með þarf —
eldsneytisgeymarnir, þotustútarnir
og beltin — er samtals ekki þyngra
en 5—15 kg, og fer nokkuð eftir
því til hve mikilla loftkasta er ætl-
azt. Þyngd meðal útbúnaðar er 12
kg, þegar geymarnir eru fullir. Um
tvær aðalgerðir er að ræða — önn-
ur miðuð fyrst og fremst við sem
mesta stökkhæð, hin við sviflengd-
ina. Sex víðkunn bandarisk fyrir-
tæki, sem einkum hafa fengizt við
flugvélaframleiðslu, vinna nú að full
komnun á þessum tækjum, og svifs-
þotuiæki, sem geti borið mann allt
að 6 km i einum áfanga með 65—95
Framhald á bls. 34.
i vikunni
VIKAN K