Vikan - 18.01.1962, Blaðsíða 32

— Er það nokkuð sérstakt verk,
sem við viljið að ég slátri?
spurði hann.
— Gavin lögreglufulltrúi, hróp-
aði gamli maSurinn upp yfir sig.
FurSuleg hending. Ég ætlaSi ein-
mitt að fara aS hringja til yðar.
— HafiS þér lesiS leiðarann í
dagblaSinu „The Sentinel“? spurSi
Gavin. Ef þér hafiS séS til ferS
morSingjans umrædda nótt, megiS
þér gera ráS fyrir aS hætta vofi
yfir ...
Fred Meyer hló. — Nú er ekki
um neitt „ef“ að ræSa lengur, sagSi
hann. Ég er öruggur. Baranbörn
mín þurfa ekki heldur neitt aS ótt-
ast. Jú, ég hitti hann umrædda nótt,
og ég hitti liann aftur fyrir tæpum
tíu minútum. En ég talaSi hann af
mér.
— Kom hann liingaS? Reyndi
hann aS ...
— Ég geri ráS fyrir aS hann liafi
þótzt eiga við mig nokkurt erindi.
En mér tókst aS leika á hann. Nick-
erson kalIaSi hann Louie Vincent.
Ef þér viljið eitthvaS viS hann tala,
get ég svosem lýst honum. Hann
er mikill vexti og digur, háriS rauð-
hrúnt, nefiS breitt, varirnar þykk-
ar. ÞaS ætti ekki aS verSa erfitt
fyrir ykkur aS hafa hendur í hári
honum; hann ekur bláum sportbíl,
7717 WE ...
— Fljótur nú. Ég verS aS komast
í síma hjá þér ...
Tveim klukkustundum síSar sat
Fred Meyer og beiS inni i skrif-
stofu Gavins lögreglufulltrúa. Loks
voru dyrnar opnaðar og Jirír menn
gengu inn. Leiddu þeir Gavin og
Young leynilögreglumaSur Vincent
á milli sín.
Meyer reis úr sæti sínu. Hann hló
sigri hrósandi og benti meS staf
sinum á Vincent. — Þetta er hann,
sagði hann. Þetta er morðing-
inn ...
Þar meS hafSi martraSardraumur
Vincents rætzt.
Þegar Gavin kom heim, sagði hann
eiginkonu sinni fréttirnar.
— Meyer gamli er ekki allur, þar
sem hann er séSur, sagSi hann.'
Hann þóttist vita aS Vincent mundi
leita sig uppi. Hann vissi sig örugg-
ari ef hann sæti úti á bekknum, þar
sem fólk var á ferS, en inni í ibúS
sinni niSri í kjallaranum, þar sem
ekki yrSu nein vitni aS fundi þeirra.
Og þetta, aS hann skyldi láta sem
hann væri blindur var hreinasta
snjalIræSi. Stafinn sinn málaSi hann
hvítan meS lit úr stokk, sem hann
hafSi keypt og ætlaSi aS gefa sonar-
dóttur sinni i afmælisgjöf. Hann
æfSi sig meira aS segja i því aS
ganga eftir stéttinni eins og hann
væri blindur.
— Ég hef sjaldan séS Jiig svona
ánægSan, sagði kona Gavins.
Gavin lögreglufulltrúi hló við. —
ÁreiSanlega ekki. Vincent var meS
rýtinginn á sér, þegar viS handtók-
um hann. Meyer gamli sagSi aS hann
hefSi veriS tiður gestur hjá Nicker-
son áSur en hann framdi morSiS.
Við ræddum einnig við dyravörðinn,
og honum var kunnugt um að
Vincent hafði staðiS í spilaskuldum
við Nickerson. Þar er tilgangur hans
með morðinu fundinn, og Vincent
verður áreiðanlega dæmdur — og
Meyer gamli getur hafið verðlaunin
hjá daghlaðinu. Furðulegt hvernig
ein blaðagrein getur gerbreytt lífi
manna. Vincent hlýtur þá refsingu,
sem hann hefur til unnið og Meyer
gamli kemst í sæmileg efni.
— Og við? spurði eiginkona hans.
— Það er einmitt það. Þú hefur
lengi viljað að ég drægi mig í hlé
frá slörfum, svaraði Gavin lögreglu-
fulltrúi. ÞaS get ég nú gert með
beztu samvizku.
— Mikið er vald blaðanna, sagði
eiginkona hans. ★
Eitt atómskáld
Framh. af bls. 12.
svo er hann nýtízkulegur að formi
og tjáningu, kímnin svo blæbrigða-
mjúk og hófstillt og einlægnin svo
látlaus og barnsleg, að hvaða feg-
urðardrottning sem væri mætti telj-
ast fuilsæmd af, ef eitthvert af
atómskáldum okkar nú flytti henni
slikan brag:
„Gullkóróna víst heita má
og gullkrans í kvennaskara,
af logandi elsku brælist,
brennur á sál og samvizku
hver sá maður af karlmönnum,
sem hana litur,
þá gleði-hjartans blessaða
sykurdúsuna mina
og hjartans ununina.
Andlitsfarfinn á elsku-hjartanu
minu
er sem skínandi regnbogi
og augun hennar sem blessaðar
ljómandi stjörnur á himninum ...“
Ekki þarf annars við en veita því
athygli hvernig skáldið raðar upp
hinum myndrænu líkingum, „gull-
kóróna“ og „gullkrans“ til þess aS
undirbúa lýsinguna á viðbrögðum
„hvers manns af karimönnumj sem
hana lítur“, til þess að sannfærast
um að Eiríkur Ólsen kunni af sjálf-
um sér alla ]oá tækni, sem stíllærð-
ustu atómskáld okkar nú hafa til-
einkað sér — eða hvernig hann
beitir hörðu og sterku samhljóða-
tengsli, „br“, — „brælist, brennur“,
til hljómrænna áhrifa. Setningin,
„hver sá maður af karlmönnum“,
hefur og dýpri meiningu, en virð-
ist í fljótu bragði. Athyglisvert er
lika, að Eiríkur myndar þarna nýja
og snjalla kenningu, tekna úr dag-
legu máli, svo einfalda að hvert
barn mundi skilja, en um leið
bregður kenningin upp hnitmiðaðri
táknmynd um afstöðu skáldsins til
„stúlkunnar Oddhildar“. Kenning
þessi er orðið „sykurdúsa“, þetta
hugljúfa og barnslega orð, sem
verkar eins og löðrungur á hroka
og uppskafning þann, sem ein-
kenndi kenningaval þeirra, sem
ortu í „hefðbundnu“ formi I þann
tíð og óðu fordild Eddunnar í klof.
Og það sýnir bezt hve langt Eirík-
ur var á undan samtíð sinni, að
hlaúpa Verður yfir Jónas og öll
okkar seinni rímskáld, og leita hlið-
stæðu hjá snjöllustu atómskáldum
okkar nú.
Fjórar siðustu hendingarnar eru
tvær sainstæðar myndir — regn-
boginn, stjörnurnar — auðskild-
ar og ljósar, en þó djúpar merking-
ar, og undirstrika hvor aðra, ef
svo mælti segja, þar sem báðar eru
sóttar i sömu áttina, og lýsir það
enn snilli Eiríks og tengslum hans
við nútimaskáldin.
Ekki var Eiríkur síður meistari
i myndlist orðsins þegar hann hrá
sér í háðið og glettnina. Það sannar
t. d. stakan, sem hann orti um Jón
sýslumann á Melum — en þar kemur
fram, sennilega i fyrsta skipti, hið
frjálsa ferskeytiuforin, laust úr
böndum stuðla og ríms, sem nokkur
af yngri skáldum okkar nú hafa
tileinkað sér með góðum árangri:
Melagrindin mikið stór
á mórauðum sokkagörmum,
herra sýslumaður vor
hér um aldir alda.
Sneiðin, sem rétt er að hinum
veraldlega valdsmanni í seinni hluta
visunnar — að hann hagaði sér,
eins og hann byggist við að sitja í
embættinu um aldir alda, þarf ekki
skýringar við. Öðru hverju bregður
Eiríkur fyrir sig snjöllum stílbrögð-
um með þennan bragarhátt — lcng-
ir síðustu hendinguna um nokkur
atkvæði, til þess að gera hana eftir-
minnilegri og áherzluþyngri, og
verður hún þar með einskonar
„summa“ af þeim þrem fyrri sam-
anlögðum. Eitt sinn var hann á
ferð í þoku með nokkrum öðrum:
Þokan er svo svört og dimm,
ýtar mega það sanna,
hestarnir ætla á höfuðið,
þá erum við komnir ofan að
vlkunum.
Þarna er ferðasagan í þrem liend-
ingum, ferðalokin i þeirri fjórðu
og siðustu. Myndin er skýr og tákn-
ræn — það er svört og dimm þoka,
þegar jafnvel hestarnir sjá ekki nið-
ur fyrir fæturna á sér. Sömu tækni
beitir hann í þessari stöku, og hætir
þar enn einu stílbragði við, sem
atómskáld okkar nú nota óspart —
óræðri mynd síðustu hendingarinn-
ar, sem menn geta glimt við um ei-
lífð, án þess að verða nokkurntíma
vissir um hvort þeim hefur tekizt
að ráða gátuna eða ekki, en visuna
kvaS hann um stúlku, sem var að
spinna:
Þú ert að spinna á þýzkan rokk,
þér það illa gengur,
ekki snýst hann ærið oft,
út í Sikiley hann rær ...
í fyrstu þrem hendingunum er
brugðið upp ljósri mynd af stúlk-
unni, sem er að bisa við að spinna
á „þýzkan“ rokk, en livað meinar
skáldið með síðustu hendingunni?
Og hvers vegna Sikiley?
Þvi er haldið fram, að Jónas Hall-
grímsson skáld hafi gengið af
rímnakveðskapnuin dauðum með
einni ritgerð. Hefði samtíð Eiríks
Ólsen skilið miskunnarlaust háðið
í þessari ferliendu, sem hann orti,
er hann var beðinn að koma aðal-
efninu í Úlfarsrimum fyrir í einni
stöku, mundi hún ein hafa dugað
til þess, sem Jónas þurfti alllanga
ritgerð til:
32 VIKAM
Úlfar sterki lamdi með lurk
lýð og heiðið mengi,
. ætlaði að verða í götunni slark
undir móabarði.
En vitanlega skildi samtið skálds-
ins ekki háðið. Hinsvegar heyrðu
menn að visan var órímuð, og það
nægði til þess að hún var dæmd sem
leirburður — en svo nefndist allur
atómkveðskapur í þann tíð, og er
í rauninni leitt, að það orð skuli
nú týnt úr tungunni i þeirri merk-
ingu. Jafnvel snillingurinn Jónas
var, þrátt fyrir allt svo stórum mun
slcemmra á undan sínum tíma en
Eiríkur Ólsen, að hann mundi hafa
hlegið að vísu Eiríks, og kallað rim-
leysu.
Hæst nær þó Eiríkur ef til vill i
atómskáldlist sinni — miðað við
það, sem varðveitzt hefur af yrking-
um hans — er hann segir rekafregn-
ir af Ströndum; dregur þar upp
„grafíkmynd" í orði, svo einfalda
og sferka,’ að við getum bókstaflega
séð fyrir okkur rekafjörurnar:
Ó, já, elsku-vinurinn ...
Fjörurnar eru fullar af
klumbum og drumbum,
hnyðjum og hnúgum,
kylfum og rótum,
spýtum og sprekum,
ásum og súlum,
röftum og rám,
keflum og mori,
kubbum og trjám.
Sumum kann að finnast Jiað nokk-
ur ljóður á kvæðinu, að tvær hend-
ingar rima saman í lokin, og galli
að höfuðstöfunum, en sé betur at-
hugaö, sést að einmitt Jietta fram-
hefur í orði listræn sérkenni graf-
íkmyndarinnar — hinar einföldu,
sterkt dregnu linur og samanþjapp-
aða rytma, sem gera hana fastmót-
aða heild. Og einmitt þarna mættu
jafnvel snjöllustu atómskáld okkar
nú nokkuð af Eiríki Ólsen læra —
að hafna ekki neinu því eldra, þeg-
ar það getur orðið til að auka á list
þeirra ...
Eins og áður er á minnzt, var
Eiríkur einnig nútímalistamaður að
skapgerð og framkomu, og kom það
samtiðinni að sjálfsögðu ekki síður
kátbroslega fyrir sjónir en ljóðlist
hans fyrir eyru, og fara af þessu
margar sögur. Eitt sinn var hann
sendur eftir tveim miklum leglum
vestur á Strandir. Á heimleið gisti
hann á Melstað. Þegar hann lagði
af stað um morguninn höfðu dreng-
ir á prestsetrinu fyllt báða leglana
vatni, en hann bar þá i bak og fyrir,
og þegar hann hafði Iyft þeim á sig,
tóku drengirnir tappann úr þeim,
— Er litli snáðinn ykkar farinn að
sofa? Það hefði verið svo gaman
að fá aðeins að sjá hann. . .