Vikan - 18.01.1962, Qupperneq 10

Loftur Guðmundsson tók saman
Götuljósin glotta kuldalega niður á regn-
vott malbikið. Bílatrossan sígur letilega nið-
ur Laugaveginn og þeir fremstu standa kyrr-
ir á brekkubrúninni ofanvert við Banka-
strætið; bílstjórarnir horfa kæruteysislega
í syfiaS auga aötuvitans og viStækin emia
..halelúja“ frá Keflavikurflugvelli i eyru fnr-
heganna. Feitlaginn, frakkalklæddur maður
og feitlagin. pelsbiiin kona standn við búðar-
glugga og snúa baki við umferðinni. Þungnr
hreyfilgnýr berst ofan úr mvrkrunum og vek-
ur drnugalegt bergmál i báruinrnshökunum,
ng har uppi yfir má sjá grænt liós og rautt
liós kvikna og slokkna á víxl. hratt og án
nfláts, og fjarlægjast i stefnu á Skerjafjörð-
inn.
Það er ekki ýkia þéttsetið inni i veitinga-
stofunni á Laugavegi eÞefu: hetta er rétt
urip úr kvöldmatnum og tnningarnir yfirleitt
ekki enn komnir n stiá. Stúlka undir tvitugu,
situr reykjandi úti í horni: tevgir Inngar
og grannar bífur i aðskornum. grænköflótt-
um skálmum inn undir borðið. stnrir með
eftirvæntingu í stórum, dimmum augum út
í hláinn og bvalar. rauðfiólubláar varirnar
siúga sfgarettuna áfergiulega, rétt eins og
sjálf stúlkan dragi lifsanda sinn gegnum
hnna.
Við næsta bnrð sitia tveir menn og ræðast
við. Annar þeirra liítir frnm og snýr hnki
við sfúlkunni, hinn situr hnnrreistur og keik-
ur og starir á hana, stöðugt og feimnislaust.
en hún lætur sem hún viti ekki nf hvf, sfgur
sfgarettuna án afláts og horfir fram undan
sér n allt og ekkert. Þetta er maður stór-
skorinn i andliti og heinamikill. með stört
nef og liður á; föl’eitur og tóginleítur. stór-
evgður og opinmynntur, mikill n vöxt. hnls-
langnr og útlimalangur, á grárri úlpu með
mórnnða prjónahúfu undir úlpuhettunni.
Böddin er myrk og sterk og hann hylur fé-
laga sinum eitthvað, sem ekki verður greint
og sfarir hungruðum ausum á stúlkuna. A'l!
í einu hækkar hann röddina:
... Andlitsfarfinn á elsku-hjartanu mínu
cr sem skinandi regnbogi
og augu hennar sem hlessnðar
Ijómandi stjörnur á himnum ...
Þvalar, rauðfjóluhláar varir stúlkunnnr
kyrrast eins og siálf liennar standi á önd-.
inni; sem snöggvast mæta mvrk augu hennar
hungruðu augnaráði hans yfir öxl fé'agans,
'em snýr baki við henni, og ós'nlfráft hrýstir
hún löngum bffunum í köflóttu. aðskornu
skálmumun fast hvorri að nnnnrri undir
horðinu. Svo lítur hún undan, horfir út i
bláinn, en það er ekki lengur eftirvæning
í stórum, dimmum augunum he'dur forvitn-
isleg spurn. Og þvalar, rauðfjólubláar var-
irnar taka aftur að sjúga sigarettuna, en þó
ekki eins áfergju'ega og áður ...
Bílatrossan rennur viðslöðulatlst niður
Bankastrætið. Dynur flugvélahreyflanna i
myrkrinu uppi yfir er hljóðnaður, rauða og
græna Ijósið horfið, bergmálið þagnað, bárii-
járnsþökin soínuð.
Norðaustanstormurinn stik'ar á báruföld-
um inn vikina, hrannar svartan sandinn upp
úr flæðarmálinu, dokar við eitt andartak t
naustinu og strýkur af sér mesta sædrifið
við stefni og byrðing gamla hákarlaskipsins
og hvíslar við hnífilinn: Þér veitir ekki af
vætunni, kunningi; þú ert allur að gisna og
ég veit að þér fellur saltbragðið. Svo tekur
hann undir sig stökk upp bakkana, fer á
handahlaupum yfir þýfið og keldurnar i mýr-
inni, skálmar heim túnið og bregður á leik
i pollunum á hlaðinu, hoppar um bæjarsund-
in, rennir sér eftir þekjunni, blístrar
kersknislega við ýlustráin og skriður loks
inn í gluggatóftina á baðstofunni og gægist
inn um leið og hann gefur fjósakonunum
yfir myrkri fjallsbrúninni hornauga; hvað
varðar þær um þetta, hann ætlar bara að
guða á gluggann eins og gesta er siður, þegar
þá ber að garði eftir náttmál.
— Fallega lætur hann núna, norðaustan-
garrinn, segir bóndi, leggur aftur rfmna-
skrudduna, seilist ofan i rúmshornið eftir tó-
bakskyllinum, eltir hann og púar við og fær
sér siðan ríflega í nasirnar. Gerðu að ljósinu,
Guddutetur, segir hann við konu sina, sem
leggur óðara frá sér snælduna, ris úr sæti
sínu á rekkjustokknum og fer að bjástra
við fifukveikinn i grútarlampanum, sem
hangir á stoðinni.
— Þú hefur hætt við skilið mansönginn,
Odda, segir hóndinn enn og er nú nefmæltur
eftir snússinn. Og um leið skotrar hann aug-
unum glettnislega til vinnukonunnar, sem
situr á rúmi sínu og prjónar af kappi. Jú,
ætli ekki það, bætir bóndi við og brosir i
kamp. Ég sá ekki betur cn að þú værir að
laumast til að gjóta augunum upp á hann
Eirik annað veifið.
Vinnukonan, holdugur stólpakvenmaður
um þritugt, fussar fyrirlitlega, um leið og
henni verður litið til karlmannsins, sem sitnr
á rúminu gegnt henni, og hefur starað á
hana, stöðugt og feimnislaust, allan tímann
scm bóndi kvað mansönginn að rimunum við
raust. Hann er stórskorinn i andliti og beina-
mikill, með stórt nef og liður á; fölleitur
og toginleitur, stóreygður og opinmynntur,
mikill á vöxt, hálslangur og útlimalangur, á
grárri úlpu með mórauða prjónahúfu á höfði
undir úlpuhettunni.
— Hann Eirik, segir vinnukonan og fussar
enn fyrirlitlega. Ég ætti nú ekki annað eftir.
Ég held þér væri nær, húsbóndi góður, að
fá honum reiptagl til að flétta; ég losnaði
]ní kannski við að hann sæti Jiarna glápandi
og æti mig með augunum ...
Eiríkur starir á hana enn, fer hungruðum
augum um hana alla og mælir loks, myrkri
og sterkri röddu, hátíðlega eins og hann
kveði og tóni i senn:
... Andlitsfarfinn á elsku-hjartanu mínu
er sem skinandi regnbogi
og augun hennar sem blessaðar
stjörnurnar á himninum ...
Húsfreyja horfir inn i Ijósið á fifukveikn-
um og brosir við, bóndí glottir og tekur að
nudda hrútskyllinn í ergi og gríð, vinnu-
maðurinn rekur upp hrossahlátur, en vinnu-
konan sprettur á fætur, rauð og móð. — Þeg-
iðu, ódámurinn Ólsen, hvæsir hún að skáld-
inu. Þú ert búinn að hafa það af að gera
mig hlægilega í þrem sóknum með þessum
óhræsilega leirburði ... þykist vera skáld
og getur ekki einu sinni rímað saman tvær
hendingar, hvað þá meir ... Hana, þiggðu
kvæðalaunin, aulabárður ...
Og stólpakvenmaðurinn reiðir hálfprjón-
aðan sokkinn að vanga skáldsins Eiríks Ól-
sen, sem varð fyrir því óláni að fæðast tæp-
lega tveim öldum of snemma til þess að hann
gæti orðið mikilsvirtur f hópi atómskálda,
setið yfir kók á kaffisjoppum höfuðborgar-
innar og rökrætt elektróniska heimspeki við
granaskeggjuð gáfnaljós á milli þess sem
hann sjarmeraði langhrókarhallgerðar nú-
tímans með ljóðlist sinni og andagift.
Þvf að það er ekki eins og maðurinn sé
einn og samur, hvenær sem hann fæðist, og
þó enn siður að list ljóðsins sé söm, hvenær
sem það er kveðið. Fyrir það var Eirikur
Ólsen og kveðskapur hans einskismetinn og
að athlægi f þrem sýslum i þann tið.
Sumir virðast halda að hinn svokallaði
„atómkveðskapur" sé mikið til ný Ijóðlistar-
stefna með hjóðinni, eða öllu heldur með
verðandi þjóðskáldum þjóðarinnar. En það
er misskilningur. Það er einnig misskiln-
ingur að sú stefna geti á nokkurn hátt frekar
kallazt aðflutt eða óþjóðleg, en hið gamla
og hefðbundna ljóðform. sem áður naut hér
eitt viðurkenningar og virðingar sem góður
kveðskapur og skáldum sæmandi. íslendingar
hafa lagt stund á atómyrkingar alla tið, þótt
þeim væri Iftf á loft haldið, nema þá helzt
til athlægis. og gengju undir öðru og óneit-
anlega þjóðlegra nafni. Vitanlega hafa þessi
ntómskáld ort misvel, eins og öll skáld á
öllum tímum, hverrar skáldskaparstefnu,
sem þau flokkuðust til. En þó má hiklaust
fullyrða. að hau er bezt ortu, standi að
minnsta kosti iafnfætis snjöllustu atómskáld-
um okkar nú. Að vísu kann okkur að veitast
örðugra að átta okknr á formsnilli þeirra
og andagift, þar setn öll orðsins list er tima-
bundin öðrum listgreinum fremur, þótt ekki
sé nema fyrir jtróun tungunnar, þó raunveru-
legt gildi hennar sé óháð Hma og umhverfi
eins og allrar sannrar listar. Enn segir það
sig sjálft, að fyrir ríkjandi vanmat samfiðar-
innar. hefur margt og mikið af þeim yrking-
um gleymzt og glatazt —- og þá fyrst og
fremst það scm mestur skaði var að, þar eð
það var samtfðinni óskiljanlegast og jafnvel
ekki einu sinni metið til aðhláturs.
Engu að siður hefur svo margt varðveitzt,
og mikið af þvi svo merkilegur skáldskapur,
að ekki er afsakanlegt að láta það liggja
lengur í þagnargildi — nú þegar viðhorf
okkar hefur breytzt svo, að við eigum að
geta notið þessa þýðingarmikla menningar-
arfs og metið hann að verðleikum. Virðist
því ekki sæmandi að láta mestu og beztu
atömskáld fyrri alda gjalda öllti lengur
hleypidóma, misskilnings og vanmats sam-
Framhald í næstu opnu.
UPPVAKIÐ FRA DAUÐI