Vikan - 06.04.1966, Síða 30

var aðeins á undan og hefur verið
að vinna á. Það er eftirsóknarvert
hlutskipti. Það íslenzkt nútíma-
skáld, sem sameinar þetta hezt
— að hitta sinn eiginn tíma og
framtíðina er Tómas Guðmunds-
son.
— Ég talaði við Harald, bóka-
vörð í landsbókasafninu og hann
sagði mér, að það væri hrein und-
antekning og kæmi raunar ná-
lega aldrei fyrir, að nokkur lif-
andi maður spyrði um ljóða-
bók eftir eitthvert af þessum
ungu skáldum. Hinsvegar kæmi
það fyrir að menn bæðu um ljóð
Steins Steinars.
— Einu sinni vann ég mikið í
Landsbókasafninu og kynntist
þá Haraldi, ágætum manni.
Þá var ég í háskóla. í Lands-
bókasafninu var gott að vera —
þar var engin samtíð. Og það sem
bezt var: maður var hættur að
trúa því að hún væri utan dyra.
— Þú víkur þér fimlega undan,
en sleppum því. Sumir halda því
fram, að það sé farið að halla
allmikið undan fæti fyrir þessu
hreina abstrakta formi í mynd-
list en þesskonar myndlist og
atómljóð eiga, eins og þú veizt,
talsvert sameiginlegt. Mörgum
virðist, að ljóðið sé orðið meiri
og minni dekorasjón, meiningar-
laus samsetning orða.
— Ég lít ekki á sjálfan mig
sem atómskáld að þessu leyti.
En þó þessi Ijóð séu dekórasjón
eins og þú segir, eiga þau fullan
rétt á sér. Mundi ekki vera á-
stæða til að punta svolítið upp
á meiningarleysið? Og svo er
annað, Ijóðlistinni er ekkert ó-
viðkomandi. Forstjóri Helgafells
sagði eitt sinn við mig að túnið
verði grænast þar sem mestur
skíturinn er. Gæti þetta ekki
einnig átt við Ijóðlistina? Ann-
0Q VIKAN 14. tbl.
ars þykir mér merkilegt að út-
gefandinn hefur frá því fyrir
jól verið að afsanna þessa kenn-
ingu sína.
— Svo þú leggur til að puntað
verði upp á meiningarleysið
með öðru meiningarleysi. Þá
mætti eins gefa öllum mynd-
listarmönnum frí og láta aug-
lýsingateiknara dunda við að
líma upp mislitan pappír í stað
inn.
— Ég legg ekkert til, ég minnt-
ist aðeins á það sem hefur verið
gert. Það sem ég á við er það,
að ég vonast til að hin nýja stefna
í ljóðlist verði ekki aðeins sjálf-
stætt fyrirbrigði í íslenzku
menningarlífi, heldur muni hún
endurnýja hið gamla form —
en það verður ekki gert eins og
nú er ástatt, nema með ýringi
af atómhugsun þ.e. samtíminn sé
í ljóðinu sjálfu, en ekki aðeins
formskreyting þess. Þú minntist á
myndlistina. Heldurðu að Gunn-
laugur Scheving málaði eins og
hann gerir, ef hann hefði aldrei
kynnzt afstraktlist? Nei, auðvit-
að ekki — hún m.a. hjálpaði
honum að finna sinn sérstæða ó-
gleymanlega tón.
— Finnst þér að það þurfi
að vera boðskapur eða ádeila í
ijóði?
— Nei, nei, nei. Ádeilu- og boð-
skaparljóð lykta, ef þau eru ekk-
ert annað.
— Finnst þér þá að ljóð þurfi
að segja einhverja sögu?
— Mér finnst að allt í lífinu
eigi að segja sögu.
— Þér finnst ekki, að maður
þurfi að yrkja annað hvort rfm-
að eða órímað?
— Nei, það finnst mér ekki,
ekki frekar en maður þurfi
að vera annað hvort vondur eða
góður; maður getur verið hvort-
tveggja. Ég yrki jöfnum hönd-
um rímuð, hálfrímuð og órímuð
ljóð. í minni nýju ljóðabók eru
öll þessi form — en ég vona
samt aðeins einn tónn. Tómas
Guðmundsson fór yfir ljóðin og
gaf mér margar góðar bending-
ar. Hann sýndi mér fram á ýmis-
legt sem betur mátti fara. Það
er háskóli í ljóðlist að tala við
Tómas.
— Eru stjórnmálamenn nokk-
uð farnir að vitna í ljóð þín í
ræðum um stóriðjuna.
— Nei, þeir eru of miklir
smekkmenn til þess.
— Fara stjórnmál og skáld-
skapur saman?
— Sumir stjórnmálamenn hafa
verið allgóð skáld og nokkur góð
skáld hafa verið álitlegir
stjórnmálamenn. Við erum öll
brot af stjórnmálamanni. Á sama
hátt erum við öll brot af skáldi.
Ég get sagt þér stutta sögu um
pólitískan áhuga á menningunni.
Þegar Jónas frá Hriflu var ráð-
herra, kom ísak Jónsson til hans
og bað hann að styrkja sig til
þess að fara til útlanda í því
skyni að læra nýja tegund af
lestrarkennslu fyrir börn. Hátt-
virtur ráðherrann reisti sig upp
í stólnum og sagði að það væri
því miður ekki hægt. En ef hann
vildi fara til útlanda og kynna
sér hænsnarækt, þá væri það
sjálfsagt. Af þessu sérðu, að það
eru hvorki ég né þú, sem hafa
komið óorði á pólitíkina. Ætli
það sé ekki með pólitíkina
eins og brennivínið, að rónarnir
hafa komið óorði á hana. Ann-
ars vil ég bæta því við að ég gef
ekkert fyrir pólitískar skoðanir
skálda og listamanna. Ég las um
daginn að Yeats hefði unnið
það afrek, þegar hann var loks-
ins kominn á írska þingið á efri
árum, að flytja stórkostlega hrós-
ræðu um Mussolini. Jafnvel
Yeats.
— Mér skilst að þú teljir þrátt
fyrir allt, að ljóðlistin standi
sig hreint ekki svo illa, borið
saman við aðrar listgreinar.
—Ég held ekki, að hún sé illa
á vegi stödd, listrænt séð. En hún
á ekki upp á pallborðið sem
stendur. Þó málaralistin sé t.d.
vinsælli, stendur hún sig ekkert
betur.
— Þá er ég ekki viss um að
þú sért sammála leiðarahöfundi
Morgunblaðsins, sem skrifaði
leiðara um „Menningarríkið“ og
er mjög hrifinn af því sem áork-
azt hefur á fslandi. Hann seghj
svo orðrétt: „Frjálsræði er á öll-
um sviðum þjóðlífsins og vax-
andi velmegun landsmanna, hef-
ur stuðlað að gróskumiklu lista-
lífi, sem á miðstöð sína í höfuð-
borg landsins, sem nú er sann-
kölluð menningarborg. Menning-
arstraumar erlendis frá leika nú
um okkur og heimsóknir mikilla
erlendra listamanna eru tfðar,
en voru áður einstakur viðburð-
ur í fámenni og einangrun.
UNGFRÚ YNDISFRÍÐ
býður yður Wð landsþeiárta
konfekt fyá N ö A.
HVAR E R ÖRKIN HANS NÓA?
Þa* er ailtal wad Ulkjufiw 1 heiut XuA-
uim okktt. **» Hefar EQM Iwn Mm
n6i cföwtr* sfaVar I ilafafia 8t UMr
v«ftnfaaaf*lfaa4a I*Int> H» gmt
funðtS Brtflna. Veftarueln «ro ttír kon»
lekttwfab tannt a mmm rm&wi» n
Inmbtfttrthm *t MðVKaS a»lff«tisser»>
a Nik
Síðast Cr dre'cts var hlaut verSlaunln:
Helga Rósantsdóttir,
Hlíð, Akureyri.
Vinninganna má vitja í skrifstofu
Vikunnar. 14. tbl.
Greinilegt hefur verið á undan-
förnum árum, að meðal skapandi
listamanna ríkir mikil gróska.
Um það bera vitni hinar fjöl-
mörgu málverkasýningar, sem
hér eru haldnar, nýstárleg tón-
verk, sem ung, menntuð tónskáld
hafa samið og hafa verið flutt af
hljómsveitum hér á landi, bæk-
ur og önnur rit ungra rithöfunda,
sem eru að koma fram á sjónar-
sviðið“. Hér er hvergi nokkurs-
staðar drepið einu orði á ljóðlist,
og enn heldur leiðarahöfundur
áfram: „Það hefur einnig verið
ánægjulegur vottur gróskumikils
og blómlegs menningarlífs höf-
uðborgarinnar, að aðsókn að
leikhúsum og málverkasýning-
um hefur aukizt jafnt .og þétt á
undanförnum árum og sérstaka
athygli vekur að unga kynslóð-
in setur mjög svip sinn á þess-
ar samkomur". Hér er ekki
minnzt á Ijóðlistina frekar en
hún sé ekki til í landinu.
— Ástæðan er kannski sú, að
ég átti talsverðan þátt í þessum
leiðara.
•— Skrifaðir þú hann kannski
sjálfur?
— Ég skrifaði hann ekki sjálf-
ur, en ég sagði efni hans fyrir
að nokkru leyti. Annars þykir
mér skemmtilegt að þú skulir
ganga með leiðara Morgunblaðs-
ins upp á vasann!
— Nú já, þá skil ég það. Þetta
hefur verið tóm hógværð.
— Nei, ekki hógværð — held-
ur gleymska!
— Ekki hef ég trú á því og
ekki er ég heldur viss um, að
að allir séu á því hreina á þessum
viðreisnartímum, hvað er ljóð og
hvað ekki. Viltu skilgreina hug-
takið fyrir mig?
— Þetta er eins og að spyrja:
hvað er sál. En ég skal reyna:
Ljóð er: maðurinn sem yrk-
ir það. Og maðurinn sem yrkir
það er: brot af sjálfum sér, en
mest hitt fólkið. Hann er svamp-
ur, þ.e. hann dregur í sig alla
samtíðina, þykir gaman að henni
eða hefur þungar áhyggjur af
henni. Ljóð eru auðvitað góð og
vond. Óskar Wilde sagði, að yfir-
leitt væru þau skáld góð, sem
þyrðu ekki að lifa Ijóð sín. En
þeir sem lifa ljóð sín yrkja yfir-
leitt illa. Það er t.d. mjög hættu-
legt að vera of mikið í Naustinu.
En Naustið er segull við skeif-
urnar, svo ég vitni í Edgar Lee
Masters. Ég vona að Guðmundur
Böðvarsson fyrirgefi mér það.
— Þú líkir ljóðskáldinu við
svamp. Þá hlýtur einhver að
koma og kreista svampinn. Hver
gerir það?
— Mig langar til að svara því
með annarri spurningu. Þegar
Davíð frétti að Sál konungur
væri dáinn, orti hann ljóð, afar
fallegt, sem byrjar svona:
„Prýðin þín, ísrael, liggur
vegin á fjöllum þínum.
En að hetjurnar skuli vera
fallnar!