Íslendingur - 24.06.1959, Blaðsíða 6

6
ÍSLENDINGUR
Miðvikudagur 24. júní 1959
þ. m., að svo gæti farið í næstu
kosningum, að Alþýðuflokkurinn
fengi engan þingmann kjörinn —
og hyrfi þannig af Alþingi. Við
síðustu kosningar fylgdu 19,2%
kjósenda Alþýðuflokknum að mál
um og í næstu kosningum á undan
15.6%. Telja menn það fagra
mynd af „lýðræði“, að Alþýðu-
flokkurinn fengi engan þingmann,
sem Framsóknarmenn bersýnilega
vona núna, jafnvel þótt flokkurinn
tapaði verulegu fylgi? Er ekki
eitthvað meira en lítið hogið við
slíkt kosningafyrirkomulag?
Á það hefir hvað eftir annað
verið bent, að lýðræðinu stafaði
hætta af kjördæmaskipan, sem
yfirgnæfandi meirihluti þjóðar-
innar hlvti að telja rangláta. Það
hefir einnig komið í ljós, að flokk-
ur, með meirihluta á Alþingi, en
með minni hluta þjóðarinnar að
baki sér, á í vök að verjast með
að stjórna landinu. Árið 1931
hlaut Framsóknarflokkurinn hrein
an meirihluta á Alþingi út á 36%
greiddra atkvæða. Flokkurinn
myndaði að sjálfsögðu ríkisstjórn
en varð brátt að gefast upp.
Hræðslubandalagið vantaði ekki
nema örfá atkvæði í nokkrum
kjördæmum við síðustu kosning-
ar til þess að fá hreinan þing-
meirihluta út á um 34% greiddra
atkvæða. Hafa menn trú á því, að
stjórn með svo veikan bakhjarl
hefði stjórnað landinu svo vel
færi? Ég held ekki — hún hefði
gefist upp eins og Framsóknar-
stjórnin forðum.
Fordæmi
Norðurlandaþjóða.
Ég er þairrar skoðunar, að sú
kjördæmaskipan, sem nú hefir
verið samþykkt, og borin verður
aftur upp á Alþingi eftir kosning-
ar til samþykktar eða synjunar,
henti okkur eftir atvikum bezt.
Með henni er tekið fullt tillit til
sérstöðu sveitanna — án þess þó
að grundvallaratriði lýðræðisins
séu sniðgengin. Gengið er út frá
því, að kosnir verði samtals 49
þingmenn hlutbundinni kosningu:
fimm þingmenn í 5 kjördæmum,
sex þingmenn í tveim kjördæm-
um og 12 þingmenn í langsamlega
fjölmennasta kjördæminu, Reykja
vík. Síðan komi 11 landskjörnir
þingmenn til jöfnunar á milli
þingflokka. Þingmenn verði þann
ig samtals 60.
Með þcssu fyrirkomulagi kom-
um við íil með oð fylgja fordæmi
bræðroþjóðo okkar á Norðurlönd-
um, sem búið hafa við hlutfalls-
kosningar í stórum kjördæmum
um óratugaskeið, og gefist vel.
Þor hafa smóflokkarnir ekki orðið
sú hætta fyrir stjórnarfarið, sem
Framsóknarmenn halda fram að
fylgi alltaf hlutfallskosningum.
Siður en svo. I öllum þessum lönd-
um hefir stjórnarfarið verið í föst-
um skorðum og cngar tillögur
verið uppi um breytingar svo
kunnugt sé.
Ummæli
spakra manna.
Af marggefnu tilefni vil ég
vekja athygli hlustenda á því, að
baráttan fyrir því að færa kjör-
dæmaskipunina í meiri réttlætis-
átt, þannig, að kjördæmin hafi
þingmenn í einhverju samræmi
við kjósendatölu, er síður en svo
ný til komin. Hún hófst strax
næstu árin eftir að Alþingi var
endurreist.
Einn fjölnismanna, Brynjólfur
Pétursson, lýsir sig í bréfi til Pét-
urs bróður síns, síðar biskups,
mótfallinn því, að kjördæmaskip-
unin byggist á sýsluskiptingunni,
þannig að allar sýslur hafi sömu
þingmannatölu, án tillits til fólks-
fjölda.
Jón Sigurðsson, forseti, sagði í
þingræðu ár.ið 1847, orðrétt:
„Það er án efa víst, að þing-
manna-talan, sem nú er, er meiri
að tiltölu en annars staðar, eftir
fólksfj ölda, en það er annað at-
riði, sem hér ríður meira á að
hafa fyrir augum, og það er jöjn-
uðurinn í landinu sjálfu. Þessum
jöfnuði eru menn einnig að leit-
ast við að koma á annars staðar,
þar sem annaðhvort stéttunum er
gefinn misjafn réttur, svo að að-
allinn til að m. hefir miklu fleiri
fulltrúa að tiltölu, eða réttinum
er skipt misjafnt milli héraða eða
staða, svo að lítil þorp með fáum
ihnbúum hafa eftir gömlum vana
jafnan rétt til að kjósa fulltrúa
eins og stórir staðir. A líkan hátt
þarf að komast jöfnuður milli
héraðanna hjá oss; því það er
undarlegt, að Vestmannaeyjar
með 300 íbúa, Reykjavík með
8 eða 9 hundruðum, Strandasýsla
með 1000, Norðurþingeyjarsýsla,
o. fl., skuli kjósa jafnt einn full-
trúa, eins og Arnessýsla með
5000, og margar aðrar hinar fjöl-
byggðustu sýslur“. (Alþt. 1847,
bls. 758).
Ennfremur segir Jón Sigurðs-
son 6Íðar:
„Það var sagt, að ef ein sýsla
hefði tvo fulltrúa, þá ættu allar
að hafa það; en til þessa sé ég
enga ástæðu. Þingin eru byggð á
því, að allsherjarviljinn geti kom-
ið fram, fyrir munn fulltrúa þjóð-
arinnar; en þetta leiðir til þess,
að fulltrúafjöldinn verður hvað
helzt að byggjast á innbúafjöldan-
um, og jafnast eftir honum.“
Þessi orð Jóns Sigurðssonar
verða ekki misskilin.
Á árunum 1905 og 1907 flutti
Hannnes Hafstein frumvarp á Al-
þingi um stór kjördæmi með hlut-
fallskosningum. í framsögu fyrir
tillögunum sagði ráðherrann þá
m. a.:
„Það hefir lengi verið viður-
kennt nauðsynlegt að breyta kjör-
dæmaskipuninni, og hafa ýmsar
tillögur um það komið fram á
undanfarandi þingum. Nefndin,
sem hafði kosningafrumvarpið til
meðferðar á Alþingi 1901, lét í
ljósi, að hún vænti þess, að stjórn-
in veitti þörfinni á nýrri kjör-
dæmaskipun sérstaka athygli og
umhyggju, svo fljótt, sem föng
væru á og kæmi með tillögur um
nýja kj ördæmaskipun með réttri
hliðsjón af íbúafjölda, kjósenda-
fjölda og landsháttum.“
Ennfremur sagði ráðherrann á
öðrum stað:
„Ein af aðalástæðunum fyrir
því að breyta þarf kjördæmaskip-
uninni er hinn afarmikli ójöfnuð-
ur, sem nú er milli kjördæmanna
að íbúatölu og kjósendamagni í
hlutfalli við fulltrúa.“
Tillögur þær, sem Alþingi hefir
nú samþykkt eru mjög svipaðar
tillögum Hannesar Hafstein.
í umræðum um stjórnarskrár-
breytingu á Alþingi 1907 sagði
Pétur Jónsson frá Gautlöndum
m. a. um hlutfallskosningar, að sú
kosningaaðferð muni verða til
þess að „efla sannan pólitískan
þroska í landinu“ og væri réttlát-
asta kosningaaðferðin.“
Þórhallur Bj arnason, biskup,
þingmaður Borgfirðinga, var
sama sinnis, þar sem hann sagði
í þingræðu: „Fyrir mér eru góð
hlutfallskosningalög hita- og
kappsmál, því þau eru runnin af
rót réttlætishugsjónarinnar.“
Firrurnar í áróðri
Framsóknar.
í sambandi við kjördæmamálið
bera Framsóknarmenn fram alls-
konar firrur, sem ætlast er til að
fólk leggi eyrun við — eins og
t. d. að svipta eigi heil byggðalög
pólitískum réttindum, þurrka eigi
út íslenzka bændamenningu og
margt fleira af svipuðu tagi. Þá
er því og mjög haldið á lofti, að
flokkstjórnirnar í Reykjavík komi
til með að verða einráðar með
skipun framboðslista í hinum ein-
stöku kjördæmum. Ef til vill hafa
Framsóknarmenn ástæðu til þess
að óttast ofríki af hendi leiðtoga
sinna í Reykjavík, en ekki hefir
orðið vart neins slíks ótta hjá
fylgismönnum annarra flokka,
sem ganga út frá því, að framboð
verði eftirleiðis ákveðin af heima-
mönnum sjálfum, eins og verið
hefir.
í áróðri sínum hér í bænum
reyna Framsóknarmenn sérstak-
lega að læða því inn hjá fólki, að
svipta eigi Akureyringa þingfull-
trúa með því að Akureyrarkjör-
dæmi verði lagt niður, eins og
Jreir segja. Með öðrum orðum —
höfuðstaður Norðurlands á að
verða áhrifalaus á Alþingi, eftir
að hann kýs sex þingfulltrúa með
nærliggjandi sveitum.
Á Akureyri bera Framsóknar-
menn það út, að Akureyringar
komi til með að ráða litlu um
skipun framboðslista í væntanlegu
kjördæmi, sveitirnar muni ráða.
Á fundum í Suður-Þingeyjarsýslu
segir svo Karl Kristjánsson, fram-
bjóðandi, að Akureyringar komi
til með að ráða öllu. Þar fellur
það betur í kramið..
Hver trúir því í alvöru, að um
4800 kjósendur hér í bænum komi
ekki til með að ráða neinu um val
frambjóðanda í kjördæminu?Auð
vitað er það hin mesta fjarstæða
alveg eins og það, að gengið yrði
algerlega fram hjá óskum sveit-
anna. Að sjálfsögðu yrði í því
efni farið bil beggja.
Ef litið er áhagsmuni Akureyrar
út af fyrir sig, ætti þaS að vera
Ijóst, að þeir verða ekki siður
tryggðir i höndum sex þingmanna,
sem kosnir eru af Akureyringum
og kjósendum í næstu byggðar-
lögum, en eins þingmanns, sem
verið hefir. Með þvi móti er þó
alla vega tryggt, að bæjarbúar
hefðu alltaf aðgang að þingmönn-
um í stjórnaraðstöðu, sem svo
mikið er lagt upp úr.
Sameiginlegir
hagsmunir.
„Dagur“ hefir bent á það sem
alveg sérstakt glaprœði, að ætla
svo stórum bæ sem Akureyri að
vera í kjördæmi með sveitum, og
gefur í skyn, að slikt fyrirkomu-
lag hljóti að leiða til hagsmuna-
ágreinings og margvíslegrar tog-
streitu. Þessi fullyrðing blaðsins
fær ekki staðist, þegar þess er
gætt, að hagsmunir Akureyrar og
nærliggjandi sveita eru þeir sömu
í öllum veigameiri atriðum.
Akureyri væri ekki í dag mikill
verzlunarbær og samgöngumið-
stöð, ef ekki nyti við sveitanna og
sjávarþorpanna við fjörðinn.
Hverjum kemur til hugar, að
sveitir Eyjafjarðar og Suður-
Þingeyjarsýslu væru nú taldar
með beztu landbúnaðarhéruðum,
ef Jjær nytu ekki meðal annars
markaðarins á Akureyri?
Allir vita, að togaraútgerðin
hefir orðið hin mesta lyftistöng
fyrir atvinnulííið í bænum, og
sama er að segja um iðnaðinn,
sem alltaf er að færa út kvíarnar.
En þessi atvinnurekstur hefir ekki
síður haft stórkostlega bætandi á-
hrif á afkomu sveitanna. Vegna
aukinna atvinnutekna hafa fleiri
og fleiri fjölskyldur getað aukið
við sig kaup landbúnaðarafurða.
Nefna má fleiri dæmi.
Akureyri og nærliggjandi hér-
uð hafa nákvæmlega sömu hags-
muna að gæta varðandi orkumið-
stöð okkar, Laxárvirkjunina, að
fá sem mesta og ódýrasta raforku.
Það er jafn þýðingarmikið fyr-
ir alla þessa aðila að samgöngur
séu góðar.
Marga dreymir um, að hér geti
innan tíðar risið upp einhvers-
konar stóriðja. Slíkt fyrirtæki
myndi hafa bætandi áhrif á af-
komu manna á stóru landssvæði.
Eins er það Jrýðingarmikið fyrir
heildina, að sem bezt sé búið að
útgerðinni í sjávarplássunum —
og svo mætti lengi telja.
Sama máli gegnir um menning-
ar- og mannúðarmálin. Eyfirðing-
ar og Þingeyingar sækja Fjórð-
ungssjúkrahúsið sem Akureyring-
ar og njóta einnig góðs af sömu
menntastofnunum.
Allt leiðir þetta til þeirrar nið-
urstöðu, sem ég gat um áðan, að
liagsmunirnir séu þeir sömu, þeg-
ar á heildina er litið.
Samstaöa
verður sterkari.
Það mun því koma í Ijós, að
hagur almennings verður ekki síð
ur tryggður með nánu samstarfi
fleiri þingmanna, sem hafa sama
kjósendahóp að baki, en með því
fyrirkomulagi, sem verið hefir.
Með því móti ætti að fást sterkari
samstaða um þýðingarmestu mál-
in, og meiri víðsýni kemur til með
að gæta við afgreiðslu mála á Al-
Jringi, en verið hefir.
Um þetta atriði segir Pétur
Ottesen, sem lengst allra hefir set-
ið á Aljiingi: „Það er sannfæring
mín, að sú kjördæmaskipun, sem
nú hefir verið samþykkt, leiði til
góðs, bæði í sveit og við sjó, og
að þessi réttarbót og það aukna
samstarf, sem þar er efnt til,
styrki og efli starfsemi vora á öll-
um sviðum þjóðfélagsins.“ Þetta
segir sá reyndi maður.
Óskadraumur
Framsóknar.
Ég hefi nú verið nokkuð lang-
orður um fyrirhugaða breytingu
á kjördæmaskipuninni, en ég vil
ekki skiljast svo við málið, án
þess að vekja athygli á eftirfar-
andi:
Framsóknarmenn klifa á því sí
og æ, að kosningarnar snúist ein-
göngu um kjördæmamálið. Um
annað megi kjósandinn ekki
hugsa, þegar hann greiðir at-
kvæði. Skiljanlegt er, að þeir
vilji leiða athygli fólks frá mis-
tökum vinstri stjórnarinnar, sem
Framsókn hafði allan veg og
vanda af — en það œtti öllum að
vera ljóst, að kosningarnar koma
einmitt til með að ráða því, hverj-
ir myndi ríkisstjórn á eftir.
Fari svo, sem raunar er mjög
ósennilegt, a3 kjördæmamálið
verði stöðvað á Alþingi, er alvcg
vist, að Framsókn myndar ríkis-
stjórn og markar á eftir stefnuna
í landsmálunum, með þeim óheilla
öflum í þjóðfélaginu, sem nú eru
henni innan handar og reiðubúin
til dyggrar þjónustu. Og þá er ör-
uggt, að við kjördæmaskipuninni
verður ekki hróflað um ófyrirsjáan
legan tíma. Að þessu róa liðsodd-
ar Framsóknar nú öllum árum.
Kjósendur verða því að halda
vöku sinni og sjá við áróðrinum og
blekkingunum, sem á borð eru
bornar. Óskadraumur Framsóknar
er ný vinstri stjórn. Sá draumur
MÁ EKKI RÆTAST.
(í síðari ræðu sinni vék Jónas
G. llafnar að sérmálum Akureyr-
ar og landhelgismálinu, og verð-
ur hún birt i næsta blaði).