Morgunblaðið - 12.01.2009, Blaðsíða 6

6 FréttirINNLENT
MORGUNBLAÐIÐ MÁNUDAGUR 12. JANÚAR 2009
Eftir Grétar Júníus Guðmundsson
gretar@mbl.is
EIN af afleiðingum krepp-
unnar í heiminum er sú að
kaupendur sjávarafurða þrýsta
nú meira á um verðlækkanir en
áður, að sögn Arnars Sig-
urmundssonar, formanns Sam-
taka fiskvinnslustöðva. Hann
segir að kaupendur þrýsti
einnig á um lengri greiðslu-
fresti og kaupi auk þess al-
mennt minna magn í einu en
þeir hafi gert.
„Þetta hefur haft í för með sér meiri birgðasöfn-
un hjá framleiðendum en var, sérstaklega á síð-
ustu vikum,“ segir Arnar. „Það gerir þörfina fyrir
afurðalán fyrirtækjanna meiri en áður.“
Arnar segir að fiskvinnslufyrirtækin hafi til
þessa ekki kvartað yfir því að bankarnir hafi ekki
staðið sig í tengslum við afurðalán til þeirra. Af-
urðalán hafi á undanförnum árum hins vegar ekki
verið mjög stór þáttur í rekstri fyrirtækjanna,
þegar veltuhraðinn hafi verið mikill. Þau gætu
hins vegar vegið þyngra ef mál héldu áfram að
þróast með þeim þætti sem verið hefur að und-
anförnu.
Kaupendur óska eftir lengri greiðslufresti
Segir Arnar að þar sem vel hafi gengið að selja
sjávarafurðir í mörg ár hafi veltuhraðinn hjá fisk-
vinnslustöðvunum verið mikill. Því hafi afurðalán-
in ekki vegið þungt í rekstri þeirra. Þetta hafi
breyst nokkuð um mitt síðasta ár. Þá hafi kaup-
endur farið að óska eftir lengri greiðslufresti,
þrýsta á verðið og kaupa minna í einu og því hafi
birðasöfnun aukist nokkuð síðan þá.
„Ég hef orðið var við það síðustu vikur að menn
hafa verið að tala um þetta sem vandamál, fyrst og
fremst út frá því að það hefur hægt á veltuhrað-
anum og þannig hafi ákveðin birgðasöfnun átt sér
stað. Þá reynir meira á afurðalánin. Ég hef hins
vegar ekki heyrt mikið kvartað yfir því að mönn-
um hafi gengið illa að fá afurðalán hjá bönkunum.“
Arnar segir að kaupendur séu farnir að leita úr
dýrari tegundum í ódýrari auk þess sem fyr-
irtækin sem kaupa afurðir af íslensku fiskvinnslu-
fyrirtækjunum standi almennt verr nú en áður.
„Við vonum hins vegar auðvitað að þetta verði
ekki vandamál,“ segir Arnar.
Í HNOTSKURN
» Afurðalán eru lán semveitt eru með veði í
ákveðnu söluverðmæti afurð-
ar meðan á framleiðslu stend-
ur.
» Tekjur af útflutningi ásjávarafurðum hafa verið
nokkuð jafnar á undanförnum
árum, eða um 120-130 millj-
arðar króna mestallan síðasta
áratug, en þær voru nokkru
meiri á síðasta ári.
Farið að bera á aukinni birgðasöfnun
Arnar
Sigurmundsson
Eftir Önund Pál Ragnarsson
onundur@mbl.is
REYNSLAN sýnir ekki að Ísland
geti, eftir inngöngu í Evrópusam-
bandið, náð fram breytingum á þeg-
ar settum reglum sambandsins um
sjávarútveg, að mati Peters Öre-
bech, þjóðréttarfræðings við Há-
skólann í Tromsö. Engum hafi tekist
það.
Örebech sagði á málfundi Heims-
sýnar um ESB og sjávarútvegsmál í
gær að jafnvel þegar ríki hafa fengið
undanþágur frá sameiginlegri
sjávarútvegsstefnu sambandsins,
t.d. með útgáfu reglugerðar, sé kálið
ekki sopið þótt í ausuna sé komið.
Allar undanþágur þurfi til dæmis að
skilgreina gífurlega nákvæmlega frá
byrjun, því ef málaferli fyrir Evr-
ópudómstólnum komi upp túlki hann
allar undanþágur þröngt.
Svíar og Maltverjar beygðu sig
Nefndi hann sem dæmi að Malt-
verjar hafi á sínum tíma gert kröfu
um að sérstök veiðistjórnun gilti fyr-
ir hafsvæðið umhverfis Möltu, út að
25 sjómílum. Sérstök reglugerð hafi
verið samin og samþykkt um það
efni. Í ljós hafi hins vegar komið á
endanum, að ESB setti reglur um
það hafsvæði eins og önnur, en ekki
Malta. Niðurstaða hans er í raun sú
að öll hafsvæði við og tilheyrandi að-
ildarríkjum ESB séu „ESB-
hafsvæði“, hvernig sem á það er lit-
ið.
Hann nefndi hugmyndir Svía um
algert bann við þorskveiðum í
Eystrasalti á tíunda áratugnum. Því
hafi verið hafnað af stofnunum ESB.
Þá hafi Svíar brugðið á það ráð að
banna þorskveiðar alfarið innan 12
mílna landhelgi sinnar. Fyrir það
hafi einnig verið tekið og Svíar þurft
að hætta við þau áform. Þá sagði
hann að árið 1994, þegar Norðmenn
stóðu í aðildarviðræðum, hafi það
líka verið sett fram sem „gulrót“ að
þeir, eins og Íslendingar nú, fengju
áhrif við inngönguna. Norðmenn
gætu t.a.m. skipað áhrifamikla emb-
ættismenn hjá framkvæmdastjórn-
inni, í sjávarútvegsmálum. Hvað
sem áhrifum líður benti hann á að
ákvarðanir um þessi mál eru teknar
með meirihlutaatkvæði. Samanlögð
atkvæðatala Norðurlandanna allra
sé svo lítil að þau geti ekki stöðvað
frumvörp sem þeim ekki líkar.
Örebech sagði regluna um hlut-
fallslegan stöðugleika, sem byggir á
því að veiðiheimildir fari til þeirra
sem veiðireynslu hafa, fallvalta vörn
gegn veiðum erlendra skipa á Ís-
landsmiðum. Reglan sé óvinsæl í
mörgum ESB-ríkjum og barist sé
kröftuglega gegn henni.
Aðrir ræðumenn voru Sveinn H.
Hjartarson, hagfræðingur LÍÚ, og
Guðbergur Rúnarsson, verkfræð-
ingur hjá Samtökum fiskvinnslu-
stöðva
Hafið yrði ESB-svæði
Undanþágur Íslands yrðu túlkaðar þröngt fyrir dómstólum
og þyrfti því að skilgreina nákvæmlega strax frá upphafi
Morgunblaðið/Kristinn
Gagnrýni Mjög góð mæting var á málfund Heimssýnar um ESB og sjávarútvegsmál í Þjóðminjasafninu í gær.
„ÓBREYTT stefna Evrópusam-
bandsins í sjávarútvegsmálum
gæti orðið okkar sjávarútvegi
hreinn banabiti,“ sagði Einar K.
Guðfinnsson sjávarútvegsráðherra
á fundi Heimssýnar. Enn fremur
sagði hann mikla andstöðu í ESB-
ríkjum gegn breytingum á hinni
sameiginlegu sjávarútvegsstefnu,
t.d. í átt til þess sem þekkist í ís-
lenska kerfinu. Menningarmunur
er á Íslandi og Evrópu í sjáv-
arútvegsmálum, að mati Einars.
Sérstaða Íslendinga sem fisk-
veiðiþjóð er algjör, sjávarútvegur-
inn burðarás en ekki aukabúgrein.
Umræður um sjávarútveg hér eigi
við í alvöru þjóðmálaumræðu. Svo
sé ekki í ESB.
Þá sagði hann mikilvægt að
skilja hvað fyrir þeim vakir sem
vilja halda í íslensk yfirráð yfir
auðlindum hafsins. Þjóðin hafi ver-
ið einhuga í baráttunni fyrir þeim á
sínum tíma. Það þurfi að muna.
Hins vegar sagði hann ekki
hægt að dvelja við spurninguna
um ESB að eilífu. Henni yrði að
svara og þjóðin gerði tilkall til að-
komu að þeirri ákvörðun.
Gæti orðið okkar sjávarútvegi banabiti
ÚRVINNSLA upplýsinga sem utan-
aðkomandi sérfræðingar hafa að
beiðni Fjármálaeftirlitsins (FME)
skoðað og snúa að hinum ýmsu þátt-
um í starfsemi fjármálafyrirtækja er
hafin hjá eftirlitinu.
Í tilkynningu frá FME, sem birt er
á heimasíðu stofnunarinnar, segir að
um sé að ræða frumgögn sem nemi
mörg hundruð blaðsíðum. Markmiðið
sé að sannreyna hvort lög hafi verið
brotin. „Mikilvægt er að vandað sé til
slíkrar rannsóknarvinnu og hún unn-
in af hlutlægni og þess jafnan gætt að
spilla ekki rannsóknarhagsmunum,“
segir í tilkynningunni. „Í þessu skyni
skal áréttuð sú grunnregla réttarrík-
isins að enginn er sekur þar til sekt er
sönnuð.“
Þá segir í tilkynningunni að Fjár-
málaeftirlitið muni skipuleggja vinnu
sína á þann hátt að rannsóknarvinn-
unni verði hraðað og verður bætt við
tímabundnum starfsmönnum eða ut-
anaðkomandi sérfræðingum ef þörf
er á. „Í þeim tilvikum sem niðurstöð-
ur benda til refsiverðs verknaðar
verður beitt stjórnvaldssektum eða
málum vísað til lögreglu. Veittar
verða upplýsingar um niðurstöður
rannsókna á þann hátt sem lög leyfa
og eftir því sem verkinu vindur fram.“
gretar@mbl.is
Mikilvægt að vand-
að sé vel til verka
SJÁLFSTÆÐISFLOKKURINN
yrði ótrúverðugur og brygðist sögu-
legu hlutverki sínu léti hann við það
eitt sitja á landsfundi sínum að binda
trúss sitt við Evrópusambandið.
Kemur þetta fram í pistli á vefsíðu
Björns Bjarnasonar dóms- og
kirkjumálaráðherra en hann telur
breytinguna í umræðum um Evr-
ópusambandið lúta að stjórnmála-
umræðunni og viðleitni aðildarsinna
til að snúa umræðum um kreppuna á
þann veg, að þeir boði einu skyn-
samlegu leiðina út úr henni.
„Á annan veg er ekki unnt að
skilja ummæli formanns Samfylk-
ingarinnar um stjórnmálalífið eftir
landsfund sjálfstæðismanna. Fyrir
því eru hins vegar sterk og mál-
efnaleg rök, að léti Sjálfstæðisflokk-
urinn við það eitt sitja á landsfundi
sínum að binda trúss sitt við Evr-
ópusambandið, yrði hann með öllu
ótrúverðugur og brygðist sögulegu
hlutverki sínu. Í þessum umræðum
er ástæðulaust að gleyma því, að
helsta markmiðið með því að stofna
Samfylkinguna var að ýta Sjálfstæð-
isflokknum til hliðar í íslenskum
stjórnmálum,“ segir Björn m.a.
„Brygðist sögulegu
hlutverki sínu“
Varað við ESB-áherslu á landsfundi
HEILDARÚTLÁN Íbúðalánasjóðs
á árinu 2008 voru lítið eitt minni en
árið áður. Þau námu 64,4 milljörðum
króna á síðasta ári samanborið við
67,8 milljarða á árinu 2007. Þetta
kemur fram í tilkynningu frá sjóðn-
um.
Alls námu heildarútlán Íbúðalána-
sjóðs í desembermánuði tæplega 6,7
milljörðum króna. Þar af voru rúm-
lega 4,2 milljarðar vegna almennra
lána og tæpir 2,5 milljarðar vegna
leigubúða.
Meðalfjárhæð almennra lána
Íbúðalánasjóðs jókst nokkuð á milli
nóvember og desember á síðasta ári.
Meðallán í desember var 12,4 millj-
ónir, sem er 14% hækkun frá fyrra
mánuði.
Heildarvelta íbúðabréfa jókst um-
talsvert í desember eða um 26% frá
fyrra mánuði, en hún nam 56,2 millj-
örðum í mánuðinum.
gretar@mbl.is
Meðallán ÍLS
hækkaði í desember
Morgunblaðið/Kristinn
Útlán Heildarútlán Íbúðalánasjóðs í
fyrra námu 64,4 milljörðum króna.