Morgunblaðið - 12.01.2009, Blaðsíða 21

21
MORGUNBLAÐIÐ MÁNUDAGUR 12. JANÚAR 2009
Andlit Sagt er að sumir mótmælendur hylji andlit sín svo persóna þeirra skyggi ekki á byltinguna. En er bylting án leiðtoga ekki dæmd til að mistakast?
Íris Kristins
Gísli Freyr Valdórsson | 11. janúar 2009
Einhliða umræða
Alveg frábært val viðmælanda hjá Agli
Helgasyni í dag. Að vanda
er vel valinn hópur vinstri
manna, hópur sem er á
móti ríkisstjórninni, við-
skiptalífinu, seðla-
bankastjóra, FME og
fleiru. Það er hreint frá-
bært að RÚV skuli hafa einn umræðu-
þátt um þjóðfélagsmál í sjónvarpi þar
sem umræðan er öll með sama hætti –
nánast alltaf... Af hverju eru hægri menn
ekki velkomnir í eina umræðuþáttinn um
þjóðfélagsmál í Ríkissjónvarpinu?
Meira: gislifreyr.blog.is
Friðrik Þór Guðmundsson | 11. janúar
Breiðfylkingar beðið
Margir bíða fullir vonar
eftir nýrri pólitískri breið-
fylkingu. Kosningar mega
ekki koma til of snemma,
því gefa verður mögulegri
breiðfylkingu færi á að
fæðast og skipuleggja sig og koma verð-
ur í veg fyrir að gömlu flokkarnir fái skjól
og frið til þess að stilla upp kosningalista
(í stað þess að viðhafa prófkjör). Ef ekki
fæðist ný breiðfylking þá verður að gefa
fólki færi á að fara inn í gömlu flokkana
til að hreinsa þar til.
Meira: lillo.blog.is
RÍKISSTJÓRNIN
hefur lagt fram endur-
skoðað fjárlaga-
frumvarp fyrir árið
2009 þar sem mikill
niðurskurður er boð-
aður í heilbrigðiskerf-
inu. Það er vert að
skoða þau lang-
tímaáhrif sem skerð-
ingin getur haft á heilsu og heilbrigði
landsmanna og hvort hún skili hagn-
aði í raun. Fljótt á litið virðist þetta
eingöngu tilfærsla á fjármunum og
verkefnum en ekki sparnaður. Heil-
brigðisstofnun Suðurlands fer ekki
varhluta af þessum sparnaði frekar
en aðrar stofnanir í landinu. Heil-
brigðisráðherra leggur til að bakvakt
skurðlæknis, fæðingarlæknis og
svæfingalæknis á HSu verði lögð nið-
ur og skurðstofu lokað á kvöldin á
virkum dögum og um helgar. Þetta
leiðir til mikillar skerðingar á þjón-
ustu, m.a. við fæðandi konur á Suður-
landi. Þrátt fyrir allan niðurskurð í
heilbrigðiskerfinu halda konur áfram
að ganga með og fæða börn. Þær
þurfa þjónustu. Ljósmæður hafa séð
um allt barneignaferlið ásamt fæð-
ingarlæknum og heilsugæslulækn-
um. Starfsemi fæðingardeildar á
HSu er mjög fjölþætt og snýst ekki
eingöngu um fæðinguna sjálfa. Þung-
aðar konur hafa ýmiss konar sam-
skipti við deildina fyrir og eftir fæð-
ingu bæði símleiðis og með
heimsóknum. Mæðravernd sem
starfrækt er vítt og breitt um Suður-
land er í nánu samstarfi við starfsfólk
deildarinnar. Einnig hefur öll sæng-
urlega verið í höndum deildarinnar
eða ljósmæðra í heimaþjónustu.
Reikna má með að ljósmæður sem og
annað starfsfólk þessarar deildar
hverfi til annarra starfa ef af lokun
deildarinnar verður og hver á þá að
sinna þessari þjónustu?
Heilsugæslan á svæðinu hefur af
þessu þungar áhyggjur. Hver á að
taka við öllum þeim símtölum sem
koma á degi hverjum frá þunguðum
konum eða foreldrum með nýfædd
börn sín? Hvert á mæðraverndin að
leita þegar vandamál koma upp?
Hver á að sinna sængurlegunni? Síð-
ast en ekki síst, er fæðingardeild
Landspítalans tilbúin til þess að taka
við öllum fæðandi konum á Suður-
landi og sinna þeim? Þegar kona fæð-
ir barn og fer heim á fyrsta sólar-
hring á hún rétt á átta
heimavitjunum ljósmóður og eftir
það tekur ungbarnavernd hjúkr-
unarfræðinga við. Hver á að sinna
vitjunum ljósmæðra ef þær hafa
horfið til annarra starfa? Ætlar
Landspítali að leyfa konum af Suður-
landi að liggja lengri sængurlegu svo
þörf fyrir heimaþjónustu ljósmæðra
skapist ekki? Stór hluti þessara verk-
efna færist án efa til heilsugæslunnar
án þess að nægjanlegur fjöldi starfs-
fólks sé til að sinna því og einhverjum
verður sinnt í Reykjavík. Heilsu-
gæslan hefur ekki farið varhluta af
þeim sparnaðaraðgerðum sem rík-
isstjórnin hefur boðað. Það er úti-
lokað að heilsugæslan geti tekið við
fleiri verkefnum án þess að fjármagn
fylgi frá ríkinu og starfsfólk sé fyrir
hendi til að sinna þeim. Það er því
spurning hvort ekki sé skynsamlegra
að halda úti þeirri þjónustu sem fyrir
hendi er á fæðingardeild HSu. Við
leyfum okkur því að fullyrða að eng-
inn raunverulegur sparnaður verði,
hvorki fyrir ríkið né þjóðfélagið í
heild. Kostnaður íbúa svæðisins mun
aukast við að þurfa að sækja alla
þjónustu til Reykjavíkur. Viljum við
hvetja ráðherra til að endurskoða
ákvörðun sína um að leggja niður
vaktþjónustu skurðdeildar HSu, íbú-
um svæðisins til heilla.
Eftir Unni Þor-
móðsdóttur og
Guðrúnu Kor-
máksdóttur
» Þrátt fyrir allan nið-
urskurð í heilbrigð-
iskerfinu halda konur
áfram að ganga með og
fæða börn. Þær þurfa
þjónustu.
Unnur Þormóðsdóttir
Unnur Þormóðsdóttir, hjúkr-
unarstjóri heilsusæslunnar á Selfossi,
og Guðrún Kormáksdóttir, ljósmóðir
og hjúkrunardeildarstjóri heilsugæsl-
unnar á Selfossi
Verða engar fæðingar á Suðurlandi?
Guðrún Kormáksdóttir
Á ÍSLANDI fara nú fram mik-
ilvægar umræður um framtíð-
arskipan gjaldeyrismála. Ég hef
fengið tækifæri til að fylgjast lít-
illega með því sem rætt hefur ver-
ið og ritað. Nýlega barst mér þýð-
ing greinar sem 32 íslenskir
hagfræðingar birtu í Morg-
unblaðinu, þar sem þeir vöruðu
við því að evra yrði tekin upp ein-
hliða. Mér finnst ástæða til að
koma á framfæri nokkrum at-
hugasemdum vegna þess sem
fram kemur í greininni:
1. Það er rétt að einliða upptaka evru er
kostnaðarsamari aðgerð en upptaka evru með
aðild að Evrópusambandinu og Mynt-
bandalagi Evrópu, þegar litið er til gjaldeyr-
isforðans. Í einhliða upptöku felst að nota þarf
í einni aðgerð gjaldeyrisforða Seðlabanka Ís-
lands (á viðeigandi skiptigengi sem leyfir
stjórnvöldum að skipta út öllum krónum í um-
ferð). En aðild að myntbandalaginu krefst að
sjálfsögðu þess að fyrst þarf að ganga inn í
Evrópusambandið (ESB), sem mun taka nokk-
ur ár, og síðan uppfylla hin svokölluðu Maast-
richt-skilyrði fyrir aðild að myntbandalaginu,
sem tekur að minnsta kosti 2 ár. Sá kostur er
því aðeins mögulegur eftir nokkur ár.
2. Það er rétt að með einhliða upptöku evru
er myntsláttuhagnaði (seigniorage) fórnað.
Um er að ræða óverulegar tekjur (ef verðbólga
helst lág), sem gætu numið
0,5-1% af landsframleiðslu.
3. Röksemdafærslan í grein-
inni um missi bankakerfisins á
lánveitanda til þrautavara er
ekki jafn svart-hvít og höfund-
arnir láta líta út fyrir. Innan
evrusvæðisins fást lánveitingar
til þrautavara en ríkisstjórn
verður fyrst að skuldbinda sig
til að taka á sig kostnaðinn sem
af hlýst ef til lánveitinga kemur
(ex post). Með einhliða upptöku
verða stjórnvöld að standa undir
kostnaðinum fyrirfram (ex ante).
Á þessu er ekki mikill munur, þó ekki óveru-
legur, en alls ekki eins afgerandi og höfund-
arnir halda fram. Við núverandi kring-
umstæður eru miklar lánveitingar til
þrautavara einungis til þess fallnar að valda
gjaldeyriskreppu.
4. Greinin villir sýn með alvarlegum hætti
þar sem blandað er saman bankakreppu og
gjaldeyriskreppu. Með evru hefðu þessir tveir
atburðir verið að fullu aðskildir. Bankakreppa
hefði áreiðanlega ekki framkallað gjaldeyris-
kreppu, sem er einmitt það sem gerðist. Með
evru er fjármagnsflótti ekki útilokaður en þó
verulega dregið úr líkum á honum. Það er
meginástæða þess að Ísland ætti að skoða ein-
hliða upptöku á evru og nákvæmlega þessi
kostur aðgerðarinnar er gríðarlega mik-
ilvægur.
5. Einhliða upptaka evru er engin töfra-
lausn, eins og segir í greininni, en hún hefur
mikilvæga kosti (minni líkur á fjármagnsflótta
og leysir gjaldeyriskreppu). Henni fylgir að
sjálfsögðu kostnaður, þess vegna er hún ekki
töfralausn. Meginkostnaðurinn, eins og vísað
er til í greininni, er að fjárhagur ríkisins verð-
ur eina uppspretta fjármagns til að styðja við
bankakerfið komi til þess (ex ante). En á end-
anum eru það alltaf skattgreiðendur sem bera
kostnaðinn, annaðhvort í gegnum ríkið eða
með verðbólguskatti, sem er fallega útlítandi
bakhliðin á myntsláttuhagnaðar-peningnum.
Ókosturinn er því, í mínum huga, ekki afger-
andi.
6. Það sem ég ekki skil er hvers vegna grein-
in einblínir á gagnsemi gjaldmiðils þegar stað-
ið er andspænis bankakreppu. Minn takmark-
aði skilningur á stöðu mála er sá að það atriði
heyri sögunni til. Spurningin sem Ísland
stendur frammi fyrir er hvernig á að komast
út úr kreppunni nú þegar hún hefur orðið að
veruleika. Með því að taka upp evru nú væri
hægt að festa lágt skiptigengi og skapa sam-
keppnishæfni til lengri tíma (sem á endanum
mun reyndar hverfa, með hærri verðbólgu en
ríkir á evrusvæðinu). Aðgerðin myndi líklega
leiða til lágra vaxta sem aftur styddi frekar
viðsnúning efnahagslífsins.
7. Við stjórn peninga- og efnahagsmála
skipta gæði stjórnsýslustofnananna miklu
máli. Við fyrstu sýn virðist sem íslenskar
stofnanir hafi verið veikburða og að mikil mis-
tök hafi verið gerð. Upptaka evru – einhliða
eður ei – myndi þýða að fyrsta flokks seðla-
banki (Seðlabanka Evrópu) stýrði peninga-
málum og knýja innlend stjórnvöld til að beita
aga við efnahagsstjórnina. Þetta eru umtals-
verðir kostir fyrir borgarana, en hugnast
stjórnvöldum líklega síður. Raunverulega
spurningin er hvort fólk vilji þessa kosti strax,
með einhverjum tilkostnaði, eða eftir ótiltek-
inn tíma í framtíðinni.
Eftir Charles Wyplosz » Greinin villir sýn með alvar-
legum hætti þar sem
blandað er saman banka-
kreppu og gjaldeyriskreppu.
Með evru hefðu þessir tveir at-
burðir verið að fullu aðskildir.
Charles Wyplosz
Athugasemdir við grein 32 hagfræðinga
Höfundur er prófessor við The Graduate Insti-
tute í Genf og einn af leiðandi hagfræðingum í
Evrópu á sviði þjóðhagfræði og peningamála.
Gegnir ýmsum trúnaðar- og ráðgjafarstörfum og
situr m.a. í Ráðgjafanefnd forseta Framkvæmda-
stjórnar ESB í efnahagsmálum (GEPA), Nefnd
Evrópuþingsins um efnahags- og peningamál og
Bellagio hópnum, Efnahagslegu ráðgjafaráði for-
seta Frakklands.
Ráðgjafi m.a. fyrir Alþjóða gjaldeyrisjóðinn, Al-
þjóðabankann, Sameinuðu þjóðirnar og Asíska
þróunarbankann.
Wyplosz hefur skrifað fjölmargar kennslu- og
fræðibækur á sviði peningamála og þjóð-
hagfræði. Macroeconomics – A European Text er
mörgum Íslendingum að góðu kunn.
www.wyplosz.eu
BLOG.IS